denarius

denarius (din-), -a, -um.MLWscript.: te-: p. 299, 1. 42. penor- MLWl. 32. dan- p. 299, 36. -nur-: MLWl. 33.MLWform. MLWsubst. masc.:nom. MLWpl. -us: MLWl. 68. adde MLWChart. Sangall. A 105.MLWacc. MLWpl. -us: MLWl. 65. p. 299, 71.MLWmetr. -năr-: MLWl. 71. I adi.: A de positione in numeratione decimali q. d. i. q. decades continens — Zehn(er)-: MLWPaulin. Aquil. c. Fel. epist. 87 per quinque exteriores corporis sensus, qui in se ducti -idenarii numeri summam concludunt (MLWAmalar. off. 2,2,3. saepe). MLWAnon. minut. 3,4 de cxx medietas sumenda est, quae est vi in -odenario limite (MLWHerig. reg. 2,7. MLWal.). MLWMathem. var. Bubnov p. 260,14 -amdenariam unitatem quasi in alios articulos augmentatam transfer in decies millies mille millibus. p. 286,25 sciendum est ... omnes in abaco lineas decuplo aut superare aut superari totamque artis huius disciplinam -adenaria constare subtilitate. MLWUrso element. 5 p. 141,32 sepe numero decem elementa virtutem sue coniunctionis -edenarie infundunt corporibus. persaepe. B decimus — (der) zehnte: MLWGesta Vird. cont. II 12 p. 525,12 ita quod vicenariam, deinde -amdenariam partem omnium redituum et decimarum in donativis milicie sibi dari ... compelleret summus pontifex. C decennalis, decennis — zehnjährig, für zehn Jahre gültig: MLWChart. Sangall. A 87 (a. 778/81) facta pregaria hanc penoria et non per quinquagines renovaciones. 91 data precaria hanc -uriadenuria et non quinquagenas renovationis. D monetis -is constans — aus Pfennigen bestehend (pro gen. plur. subst. masc., ut vid.): MLWChart. Bund. 201 p. 161,14 (a. 1078) quod accepimus (sc. Ugo et Rolenda) ... argentum -asdenarias bonos libras octo. 391 quod accepimus (sc. Obertinus et alii) ... argenti -asdenarias bonorum veterum libras tres. II subst. masc.: A decenus, decas — (die) Zehn(zahl), Zehner: 1 in univ.: MLWDhuoda lib. man. 9,3,33 in -umdenarium, decimum (sc. ordinem angelorum) quod secundum dicta sanctorum patrum recuperandum esse omnes fatemur. MLWHrotsv. Sap. 3,12 cur ... -usdenarius, qui duobus lustris perficitur, imminutus dicitur? MLWFortolf. rhythmimach. 1,12 pone naturalem numeri ordinem usque ad x in prima linea longitudinis et eundem in prima linea latitudinis mutiplicabisque per ordinem unius versus ordinem alterius ... et habebis ... per -umdenarium in decimo decuplos. MLWMathem. var. Bubnov p. 261,7 qui (septenarius) ... ternario iunctus consurgit in x, hunc ... -umdenarium ... per unitatem ultra transferes ad decies mille millia. persaepe. 2 de numero perfecto: MLWAmalar. off. 2,2,7 -usdenarius, qui pertinet ad disciplinam nostram, quater ductus xl facit, in ipso -odenario praesidet sancta Deus trinitas. MLWSyll. Bern. 5,189 prę ceteris habendus est -usdenarius perfectus. MLWOtloh. quaest. 41 p. 117^A tempus et ordo iam postulat, ut ex -idenarii mysterio aliquid parvitas nostra proferat eqs. MLWAlbert. M. metaph. 5,1,10 p. 232,15 sqq. forte diceret aliquis, quod -usdenarius est summa, quae excrescit ex aggregatione septem et trium ... vel quinque et quinque; sed hoc non est diffinitio -idenarii. MLWal.in titulo libri: MLWHelw. denar.^tit. sequitur -usdenarius sive decacordum fratris Helwici. B moneta vilis — kleine Münze, Pfennig, Denar (fere de moneta argentea, de moneta aurea: MLWl. 69): 1 gener.: a proprie: α in univ.: MLWChart. select. Jesse p. 3,39 (s. VII.MLW^med.) iuxta Gallos vigesima pars unciae -usdenarius est, et duodecim -idenarii solidum reddunt. MLWForm. Sal. Bign. 21 di-usdinarius tantus ad luminaria ... dare. MLWConc. Karol. A 19,4 ut nullus homo ... carius vendat annonam ... quam modium publicum et noviter statutum, de modio de avena -odenario uno, modio ordii -usdenarius duo, modio sigalo -idenarii tres eqs. MLWGerh. August. Udalr. 2,21 mater ... -orumdenariorum aureorum bonam partem ... misit (MLWTrad. Frising. 1665. MLWal. v. et p. 299, 35). MLWMetell. exp. Hieros. 3, 273 ovum -isdenariis redimebatur duodenis. MLWTrad. Frising. 1794^d Perhta annuatim ad [] t-umtenarium ... est censualis. MLWChart. Udalr. August. II 9 fratribus ... de xv solidis -orumdenariorum (-onemdenarionem MLWed.) de prato solvendis maior mensura vini ... administretur. persaepe.pro MLWnom. propr.: MLWChart. Austr. sup. II 424 (a. 1272) testes ... Heinricus -usdenarius, Iohannes sartor, Ditmarus schachener (cf. 595 p. 547,30 Heinrich Pfenninch). β nummus — Geldstück: MLWOdilo Clun. Adelh. 13 vocavit unum de fratribus, qui vice sua nummos daret pauperibus ...; excessit numerus pauperum -orumdenariorum numerum. MLWRuodlieb V 313 quorum vasorum rex unum -orumdenariorum replet. γ usu plur. i. q. pecunia — Geld: MLWChart. Epternac. 83 p. 147,17 (a. 780/81) ut singulis annis ... in vino aut in -isdenariis aut in quacunque re v solidos persolvat Theodulfus. MLWNotker. Balb. gest. 1,10 p. 15,25 cui (Petro) etiam in -isdenariis (donariis W) et prediis plura contradidit Karolus. MLWVita Liutw. 4 sancta loca ... amplissimis donavit -isdenariis (ni MLWleg. donariis). MLWChart. Aschaff. 69^a curiam sitam in Hůrsten, quam -isdenariis meis comparavi. MLWChart. Carinth. V 41 panni et -idenarii, quos ... decanus et capitulum ... ecclesie faciebant dare ... Aquilegiensis sedis electo. saepe. b per compar. pro summa parva: MLWVisio Baront. 13 p. 388,8 evigila, ut ad annum finitum post te -usdenarius non remaneat. MLWAdam gest. 3,38 p. 180,27 libram argenti pro -odenario computans archiepiscopus. MLWChron. Pol. 3,15 p. 141,17 quia prius ... magnam pecuniam requisivit, ad extrema pauca querens neque -umdenarium acquisivit caesar. MLWArchipoeta 1,38, 1 si vendatur propter -umdenarium indumentum, quod porto, varium, grande mihi fiet obprobrium. al. c in imag. et alleg. (fere de mercede; loci spectant ad Vulg. Matth. 20,1sqq.): MLWHraban. univ. 18,1 p. 481^D -usdenarius allegorice significat remunerationem futuram sanctorum. MLWEpist. Worm. I 27^tit. p. 49,32 dignissimo ... domno suo A. episcopo G. infirmus et inutilis summi patrisfamilias vespertinum -umdenarium. MLWCarm. Cantabr. A 7,3^a,7 mane etatis puer ... sarculo verbi vinea Christi libens studuit sciens sibi tandem -idenarii premia dari. MLWHerm. Iud. conv. 21 p. 123,12 in septem gravis monete -isdenariis recte septiformis spiritus dona intelliguntur. Caes. Heist. hom. II p. 33^b -usdenarius iste quibusdam erit aureus, quibusdam argenteus. MLWFund. Consecr. Petri p. 204,18 quia Deus convenit de -odenario (da-danarius MLWvar. l.) nobiscum. saepe. 2 publ. et iur.: a spectat ad manumissionem (de re v. p. 297, 31): MLWLex Sal. Merov. 26,1 si quis ... alienum letum extra consilium domini sui ante regem per -umdenarium ingenuum dimiserit eqs. MLWLex Ribv. 60,1 si quis libertum suum ... ingenuum dimiserit et di-umdinarium (dianariatum A3) (pertenarium A5) iactaverit (per di-umdinarium MLWvar. l.) eqs. MLWVita Elig. 1,10 p. 677,23 redemptos ... captivos ... coram rege statuens iactatis ante eum -isdenariis cartas eis libertatis tribuebat. MLWDipl. Heinr. I. 10 quendam presbiterum ... per excussionem -idenarii a manu eius ... iuxta legem Salicam liberum dimisimus. Dipl. coll. 201 qualiter nos (sc. Heinricus V.) ... quendam hominem servilis conditionis ... nobis oblatum -odenario de manu eius excusso liberum fecimus. al. b spectat ad sponsionem: MLWChron. Fred. 3,18 p. 100,13 legati offerentes solido et di-odinario ... eam (Chrotechildem) partibus Chlodovei sponsant. MLWForm. Sal. Bign. 6 dum et ego tibi per solido et di-odinario secundum legem Salicam visus fui sponsavi. c de generibus tributorum: MLWChart. civ. Spir. 4 p. 4, 10sqq. (a. 946) salis ... -umdenarium, quem vulgus vocat salzfenninc, ac picis -umdenarium, qui aliter dicitur steinfenninc, atque pro re -umdenarium, hoc est flichtifenninc MLWeqs. MLWRegistr. Salisb. 1,11 -idenarii, qui dicuntur rospfenninge, debentur. MLWChart. Rhen. inf. II 230 -idenarii, qui dicuntur cerevisiales. MLWRegistr. Xant. p. 58,13 cum ... porcis solventur -idenarii, qui dicuntur svinschare. persaepe.v. et vol. II. p. 1849,44. d de genere multae (‘Blutpfennig’; de re v. H. Hirsch, Die hohe Gerichtsbarkeit im dt. MA. 1922. p. 52sq.): MLWActa imp. Stumpf 190 p. 264,7 (a. 1192) sanguinolentum -umdenarium, scilicet feritas, plagas, vulnera, homicidia, furta quoque et omnia maleficia (MLWChart. Carinth. III 1445 p. 561, 11. al. MLWsim. MLWChart. Stir. II 49 p. 82,37 -odenario sanguinis. MLWal. III 240 p. 329,15 cruentus -usdenarius). C pondus quoddam parvum — ein kleines Gewicht: MLWCod. Lauresh. 194,7 (a. 767) auri -osdenarios x, argenti pondus i (Vita Meinw. 105. MLWal.). MLWCatal. thes. Germ. 82,37 inaures aureae appendentes -osdenarios xiii, ... mancosos v pensantes -osdenarios vi. MLWBotan. Sangall. 41,3 herba tutemelo, pulvere eius duos -usdenarius pesantes. MLWPontif. Rom.-Germ. 250,1 ex pane ordeaceo pensas xii -osdenarios, ex caseo similiter. MLWEpist. Teg. 112^b ad [] cerę unciam unam stagni unc. vii et den. xvii (sc. respondere debeant). MLWTheoph. sched. 3,37 appende ... deauraturam in statera et divide in duo, et medietatem eius rursum in duo, donec invenias singulos -osdenarios. saepius. v. et vol. II. p. 532, 38. D decima — Zehnt: MLWGesta Vird. cont. II 12 p. 525,15 cardinales ... hinc, summus pontifex inde, tam in vicenario quam in -odenario, tam in pensionibus quam in procurationibus et subventionibus in mille libras 〈ecclesiam nostram〉 gravaverunt. E homo per -um excussum manumissus — durch Schatzwurf Freigelassener: v. p. 297, 33. 34. 298, 6. III subst. fem. i. q. (mercium) copia pretii unius denarii — (Waren)Menge im Wert eines Denars: MLWChart. Duisb. 8 p. 32,17 (spur. MLWs. XII.) de Hoio venientes naves debent dare ... duo bacena et duas -asdenarias vini ..., de regno Baldevvini venientes naves debent dare ... unum caseum et ii -asdenarias vini. MLWibid. saepius. IV subst. neutr. i. q. decuplum — das Zehnfache:MLWGloss. II 310,11 St.-S. in di-umdinarium in ze han falta. Weber