contrarius

1. contrarius, -a, -um. MLWscript.: cun-cuntrarius: p. 1777,63. MLWsuperl. -issimuscontrarissimus: MLWl. 52. MLWstruct. notabiliores: MLWc. MLWacc.: p. 1777,22.67. 1778,7. MLWc. MLWpraep.: inter se: p. 1777,9. ad: MLWl. 56. adde MLWAlbert. M. anal. pr. 2,4,2 p. 742^b,30. contra: p. 1777,5. in: MLWl. 39. a: MLWl. 72. MLWseq. ut: p. 1777,53. I MLWadi. (usu MLWsubst.: passim): A proprie: 1 de loco MLWi. q. ex adverso situs — gegenüberliegend: MLWIoh. Iamat. chirurg. 2,6 p. 11,3 ut ... in -amcontrariam partem impungatur et exinde trahatur telum. 2,10 qualiter vel qua iniectum est parte vel -acontraria educatur telum. 2 de motu MLWi. q. in adversum directus, obvius — entgegen(gerichtet): MLWWiduk. gest. 3,17 ille (dux) ... signa signis -acontraria invexit. innascens (in) — hineinwachsend: MLWAntidot. Glasg. p. 150,36 ad pilos -oscontrarios in oculos. B translate: 1 de contrarietate naturali, essentiali MLWi. q. ex adverso positus, adversus, oppositus — entgegengesetzt, gegensätzlich, gegenteilig: a in univ.: α gener.: MLWAldh. ad Acirc. 124 p. 171,11 antibachius -uscontrarius bachio ... et Antichristus -uscontrarius Christo. MLWIdung. Pruf. dial. 1,259 econtrario in -acontraria causa. MLWChart. Babenb. 116 p. 152,23 vite claustralis conditio, que seculari conditioni -acontraria est. β natur. et philos.: Mappae Clavic. praef. p. 189,17 si vis scire, qui colores sibi sint -icontrarii (inde MLWHeraclius II 57 sibi invicem alter alteri). MLWAlfan. premn. phys. 1,52 p. 14 per -ascontrarias (MLWPG 40,520^B ἀντικειμένης) qualitates ad temperantiam reducere corporis constantiam. MLWUrso element. 3 p. 51,16 a -acontraria qualitate -icontrarii elementi. MLWAlbert. M. phys. 7,1,5 p. 527,51 prima sensibilia per se -acontraria sunt. MLWpol. 5,8^d p. 533^a,44 ‘tyrannides salvantur secundum duos modos -issimoscontrarissimos’ (p. 1313^a,34 ἐναντιωτάτους). saepe. γ t. t. log. MLWi. q. prorsus oppositus — diametral entgegengesetzt, ‘konträr’ (de re v. R. Eisler, Wb. d. MLWphilos. Begriffe. ⁴I. 1927. p. 851): MLWAlbert. M. praedicam. 7,10 p. 291^b,7 Socratem esse canum -umcontrarium est ad id, quod est Socratem languere. MLWanal. pr. 2,3,3 p. 732^b,15 sunt octo syllogismi supposita contradictoria conclusionis: supposita autem -acontraria sunt quatuor. MLWmetaph. 10,2,6 p. 449,3 quaeramus, ‘quomodo aequale -umcontrarium (p. 1056^a,7 ἐναντίον) est inaequali’. MLWibid. MLWal. δ mus. et metr.: MLWAnon. II mus. Gerbert 53 omnimodis est -acontraria trite synemmenon. MLWAnon. mus. La Fage 14,2 discantus cantui debet esse -uscontrarius ...; quando ... cantus elevatur, discantus debet deponi. MLWAnon. mus. plan. Coussemaker p. 491^b antipastus dicitur ab anty, quod est contra, quasi -uscontrarius suis spatiis; constat enim ex iambo et trocheo, qui sibi sunt -icontrarii. v. et MLWl. 42. ε math. de proportionalitate inversa: MLWAnon. minut. prol. p. 228,14 passione -acontraria, id est augmentatione et diminutione. MLWHerig. reg. 2,10 secundum duorum generum -ascontrarias passiones, ut alterius incrementum alterius sit detrimentum (item MLWMathem. var. Bubnov p. 287,3). b diversus — verschieden: MLWAlbert. M. animal. 1,468 neque omnino -acontraria et remota est creatio substantiae eorum (testiculorum) a creatione substantiae carnis. 2 de consensus defectu, incongruentia: a strictius MLWi. q. contradicens, dissentiens, discrepans — widersprechend, zuwiderlaufend, im Widerspruch, Gegensatz stehend (zu): α spectat ad res: MLWConc. Merov. p. 215,14 cum ... multa -acontraria contra statuta patrum ... inventa sunt. MLWBeda hist. eccl. 3,25 p. 187,5 numquid ... Columbam ... divinis paginis -acontraria (contra B) sapuisse vel egisse credendum est? MLWErmold. Ludow. 1,401 reddidit e contra verbis -acontraria verba Vilhelm. MLWGodesc. Saxo theol. 23 p. 326,14 -acontraria ... inter se dicta. MLWHrotsv. Abr. 3,5 se nostris -acontraria monitis egisse. MLWThangm. Bernw. 22 p. 769,20 tam audax inceptum, canonibus patrumque regulis -umcontrarium. MLWIdung. Pruf. dial. 2,571 ista ... observantia -acontraria est auctoritati. MLWChart. Raitenh. 34 p. 35,16 (epist. papae) interpretationem huiusmodi perversam esse et intellectui sano -amcontrariam. persaepe. MLWiur. de tenore instrumenti: MLWLex Ribv. 59,3 quod si testamentum regis absque -ocontrario (contrio A2) testamento falsum clamaverit MLWeqs. MLWCod. Lauresh. 20 MLWl. 35 si ... a quolibet homine aliud instrumentum in nostro nomine prolatum fuerit, quod huic nostro testamento -umcontrarium sit. MLWActa imp. Winkelm. I 216 quod Albertus Cagnola ... veniens ad curiam nostram -ascontrarias sibi (Ardicioni) literas reportavit. β spectat ad homines: MLWChart. Sangall. A 27 (a. 761) ullam reverentiam -uscontrarius. MLWGodesc. Saxo conf. p. 59,23 fac illum ... attendere, quam sit -uscontrarius veritati. Ps. MLWUdalr. epist. (MLWMG Lib. Lit. I p. 257,24) ne ... tam veteri quam novo -uscontrarius inveniaris testamento. MLWIdung. Pruf. dial. 1,241 abbatem in suis dictis et scriptis sibimetipsi fuisse -umcontrarium. MLWal. b latius: α legi non respondens, illegitimus — gesetzwidrig: MLWLex Ribv. 56 si quis causam suam prosequitur, et rachinburgii inter eos secundum legem Ribvariam dicere noluerint, tunc ille, in quem sententiam -amcontrariam dixerint, dicat: ‘MLWeqs.’ β absurdus — widersinnig: MLWGodesc. Saxo theol. 21 p. 291,4 cum ... Deus ... de spiritibus illorum (animalium) creet spiritus ... ipsorum, nemini debet hinc esse -umcontrarium, si MLWeqs. γ involuntarius, coactus — unfreiwillig, erzwungen: MLWChart. Pommerell.72 (a. 1240) quam (sc. villae) donacionem liberam esse volumus ... ab expedicione -acontraria sive voluntaria. 3 de actione vel intentione adversa, hostili, nociva: a inimicus, infestus, adversarius — feindlich (gesinnt), feindselig, gegnerisch: α in univ.: MLWAldh. virg. I 43 p. 295,13 -arumcontrariarum virium machinas (item de daemonibus: MLWConr. Eberb. exord. 4,4 p. 229,7 -aecontrariae potestates. MLWStatut. ord. Teut. p. 24,10). MLWConst. Constant. 290 si quis ... in hoc ... contemptor extiterit, ... Petrum et Paulum sibi ... sentiat -oscontrarios. MLWHraban. carm. 18,17 regna -acontraria regnis exsistunt bello. MLWThietm. chron. 2,2 Avares ... patri suimet (sc. regis) quondam -icontrarii. MLWAsilo rhythmimach. 7 aliquem -aecontrariae partis numerum. MLWInnoc. IV. registr. A 417 p. 303,18 archiepiscopus ... tactum -umcontrarium in eos, quos sub sua protectione susceperat, ferre non valens. MLWal. usu MLWiur.: MLWDipl. Ludow. Inf. 16 ut nulla -acontraria potestas hoc confringere nullatenus presumat. MLWConst. Melf. 1,18 p. 28, 12 per testes -oscontrarios. MLWChart. Eichsf. 273 pagellam hanc ... parti -econtrarie cum voce testium concedimus reclamare. β alienus, renuens — abgeneigt, ablehnend: MLWCapit. reg. Franc. 44,5 quis e duobus -uscontrarius sit, ut pacati sint. MLWRimb. Anscar. 36 p. 70,37 -icontrarii ... esse videbantur his, quae ille (apostolus) eis ante proposuerat. MLWDipl. Zwent. 2 p. 19,33 cuius (presbyteri) rogationi ... rex nullatenus -umcontrarium se existere dignum percensuit. MLWDipl. Heinr. III. 103 p. 130, 30 petitioni. γ contumax, renitens, rebellis — aufbegehrend (gegen), widersetzlich, widerspentig: MLWAnnal. Guelf. MLWa. 800 exiliavit Karolus Romanos, qui contra Leonem -icontrarii (contrii MLWcod.) fuerunt. MLWCapit. reg. Franc. 33,8 ut ... nullus ... -uscontrarius fierit voluntati vel praeceptis eius (imperatoris). 33,18 neque in nullo magistris et abbatissis inhobedientes vel -aecontrariae fieri audeant puellae. MLWAgnell. lib. pont. 171 statim cun-uscuntrarius ordinatori suo extitit Georgius. Carm. de evers. Glonn. 19,2 (MLWMGPoet. II p. 148) cum caeteris rebellibus fit Karolo -uscontrarius Nemenoius. MLWal. MLWpubl. et MLWiur. de inquietatore, temeratore: MLWChart. Sangall. A 27 (a. 761) si ullus est, qui hanc donationem meam ... -uscontrarius apparuerit. MLWChart. Rhen. med. I 110 p. 116,11 si quis rectorum ... huic devotioni nostrę ... in rebus ipsis ... -uscontrarius aut fraudator exstiterit. MLWDipl. Karoli III. 88 p. 143,24 si ... quilibet huic nostrae ... ordinationi -uscontrarius et infidelis corruptor extiterit. MLWal. cf. p. 1780,19. δ temerarius — ungebührlich: MLWDipl. Karoli III. 146 p. 235,17 per praepositi sui (sc. episcopi) ordinationem -acontraria praesumptione disponere. ε obstans — im Wege stehend, hinderlich: MLWThietm. chron. 7,62 ex quibus (viris) fuit unus Walteri Pulverel nomine, eo quod in favillam sibi -acontraria redigisset, vocatus. b iniquus, inopportunus, incommodus, damnosus — widrig, ungünstig, abträglich, schädlich: Aethicus p. 228,1 Ebosus insola serpentes (serpentis O¹) -acontraria Hispania subiacens. MLWSedul. Scot. carm. II 31,18 quis (antidotis) expelluntur -acontraria quaeque saluti. MLWThietm. chron. 6,33 p. 314,2 multa sibi (sc. regi) -acontraria molyri. MLWEpist. Hann. 5 p. 23,13 de statu rerum tuarum bono multum lętor, quia de -ocontrario econtrario multum contristor. MLWConstant. Afric. coit. 15,4 rutam -amcontrariam esse semini (seminis H). MLWAlbert. M. veget. 2,139 sensum convenientis et -icontrarii ... inesse vegetabilibus. saepe. II MLWsubst. (afferuntur tantum exempla evidentiora selecta, de cetero v. sub I): A masc.: adversarius, inimicus, hostis — Widersacher, Gegner, Feind: 1 gener.: MLWConc. Karol. A 56^A, 24 si quispiam ... eius (imperatoris) -iscontrariis ... se copulaverit. MLWDhuoda lib. man. 3,7,31 ipse (Aman) -uscontrarius existens malus (cf. Vulg. Esth. 7,6 hostis et inimicus ... pessimus) in eo (patibulo) suspensus est. MLWVita Bonif. II 9 p. 101,3 irruentibus -iscontrariis. MLWDipl. Heinr. II. 275 p. 325,36 si quis ... contra hanc nostram confirmationem ... agere temptaverit, reus et -uscontrarius regiae maiestatis iudicetur. MLWal. 2 publ. et iur.: a contradictor — Opponent: MLWLex Ribv. 36,4 ut se ante regem repraesentet et ibidem cum arma sua contra -umcontrarium suum se studeat defensare. 60,2 si quis in postmodum -uscontrarius steterit et dixerit, quod MLWeqs. b contemptor — Zuwiderhandelnder: MLWCapit. reg. Franc. 180,12 ut sacerdotes feneralia aut rustica ministeria non exerceant ...; -uscontrarius ... inventus ... canonicae subiaceat disciplinae. B fem.: 1 pars opposita, adversa — die gegenüberliegende, andere Seite: MLWIoh. Iamat. chirurg. 2,2 machinandum est, quoad contrantiam (ed.; MLWleg. quo ad -amcontrariam ut MLWvid., cf. p. 1776,34.35) ... exeat telum. e -acontraria sensu MLWadv. MLWi. q. econtra — dagegen, umgekehrt: v. p. 1779,29. 2 t. t. log. MLWi. q. propositio contrarietatis ratione opposita — konträre Behauptung, konträrer Gegensatz: MLWAlbert. M. anal. pr. 2,3, 1 p. 729^a,4 -aecontrariae aliquando sunt ambae falsae. 2,3,2 p. 729^b,30sqq. si ... sumatur -acontraria conclusionis cum maiori facti syllogismi, syllogizabitur per secundam figuram -acontraria minoris sic: MLWeqs. 2,3,3 p. 731^a,35 vere -aecontrariae nunquam sunt simul verae. MLWibid. saepius. adde: MLWAlbert. M. anal. pr. 2,3,3 p. 731^a,27sqq. dico ... ‘-amcontrariam’ large accipiendo -amcontrariam, ita quod subcontraria dicatur -acontraria. C neutr.: 1 in univ.: a pars opposita, adversa — die gegenüberliegende, andere Seite: MLWIoh. Iamat. chirurg. 2,4 ut ex -ocontrario ipsum (telum) elicias. b oppositum, adversum, contrarietas — das Entgegengesetzte, Gegenteil, Gegensatz: α gener.: MLWAgius vita Hath. 19 cuncta in -umcontrarium versa gaudium nostrum in moerorem ... commutaverunt. MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,84 si nostrum cadit in -acontraria velle. MLWManeg. ad Gebeh. 12 p. 335,17 illa in -umcontrarium inflectere non timetis, que MLWeqs. MLWEpist. Ratisb. 10 p. 321,23 quod timor dissuadet, -umcontrarium timoris permittit. MLWAlbert. M. incarn.52 p. 227,7 summus dolor et summum gaudium sunt -acontraria. MLWal. β natur. et philos.: MLWPirmin. (?) scar. 26 p. 59,14sq. -acontraria ⌊-is sanantur⌋ (sanantur contrarie C). MLWAlfan. premn. phys. 1,44 p. 13 unumquodque ... proprio quidem et simili nutritur, -ocontrario (MLWPG 40, 517^A τῶ ... ἐναντίω) vero curatur. MLWAlbert. M. phys. 5,3,5 p. 437,85 processus de -ocontrario in -umcontrarium. MLWveget. 3,64 in corpore, quod ex -iscontrariis commixtum est. MLWanimal. 3,129 -umcontrarium ... frequenter generatur a -ocontrario per accidens. MLWanimal. quaest. 14,12 p. 258,82 omne -umcontrarium fugit suum -umcontrarium naturaliter, inquantum potest. persaepe. γ t. t. log. MLWi. q. propositio contrarietatis ratione opposita — konträre Behauptung, konträrer Gegensatz: MLWEpist. Ratisb. 1 p. 276,16 quod ex -iscontrariis probari potest. MLWConr. Hirs. dial. 188 fiunt argumenta a genere, a specie, ... a -iscontrariis, a consequentibus (cf. Isid. MLWorig. 2,30,6sqq.). MLWAlbert. M. anal. pr. 2,3,2^capit. qualiter fit conversivus syllogismus ... tam -umcontrarium quam contradictorium conclusionis accipiendo. MLWmetaph. 5,2,9^capit. de modis oppositorum et maxime -orumcontrariorum. MLWal. δ rhet. MLWi. q. enuntiatum contradictorium — widersprüchliche Aussage: MLWConr. Mur. summ. p. 85,64 fit contrarietas duo per -acontraria, quorum unum de facili concedit quisque virorum. c actio adversa, offensa — Zuwiderhandlung, Verstoß: MLWConc. Merov. p. 215,17 eo quod clerici ... amplius quam secularis diversa -acontraria agerent. MLWChart. Babenb. 109,7 nulli civium de Suevia ... liceat intrare cum mercibus suis in Hungariam; quicunque -umcontrarium fecerit MLWeqs. d contradictio, adversatio — Widerspruch, Widerstand: α gener.: Carm. de haer. 39 (MLWMG Lib. Lit. III p. 617) securus regnat nummus; obstant -acontraria nulla. β iur. MLWi. q. recusatio — Weigerung: MLWDipl. Conr. II. 189 p. 251,38 de quo ... censu ipsi abbati -umcontrarium ab ipsis debitoribus evenerat. e damnum, detrimentum, incommoditas — Schaden, Nachteil, Unannehmlichkeit: α gener.: MLWEpist. Wibald.214 p. 334,8 pontem Milvium ... per tempora multa pro imperatorum -ocontrario destructum nos ... restauramus. β publ. et iur.: MLWCapit. Saxon. 6 si aliquid eis (presbyteris) ... quis -umcontrarium facere aut tollere presumpserit. MLWDipl. Karoli III. 21 p. 36,14 aliquod -umcontrarium facere. MLWDipl. Otton. III. 100 p. 512,14 si ipsi (Venetici) aliquam querimoniam fecerint comitibus ... de aliquo -ocontrario ipsis peracto. MLWDipl. Conr. II. 253. 2 abl. -ocontrario sensu adv. MLWi. q. econtra, vice versa — umgekehrt, dagegen: MLWGodesc. Saxo theol. 14 p. 237,9 ‘salus ... iustorum a Domino’ (Vulg. psalm. 36,39), cum de reprobis dicat esse -ocontrario (corr. MLWed. p. 685: sic B, MLWfort. ex e -ocontrario male lecto): ‘MLWeqs.’ MLWGloss. II 330,28 St.-S. et -ocontrario inkagandiu (spectat ad Hier. in Matth. 6,9 MLWl. 757 e -ocontrario). v. et l. 28. 33.37.70. contradicendo — mit Widerspruch: MLWArbeo Emm. 38 cui seni ... dominus suus praecepit, ut eam (sc. viduam) sibi in matrimonio sotiaret ...; religiosus autem senex -ocontrario respondit dicens: ‘MLWeqs.’ 3 locut. adv.: a e -ocontrario vel econtrario (aec-aecontrario: MLWl. 30, -iumcontrarium: MLWl. 47) MLWi. q. econtra, vice versa, rursus — umgekehrt, auf der anderen Seite, dagegen: α gener.: MLWLex Baiuv. 12,9 si quis ... per fortiam aedificia elevare voluerit et ⌊e -ocontrario⌋ (contrario Ad, e contraria P6) ille alter iacentibus columnis contradixerit. MLWTrad. Patav. 13 aecontrario ipse Tagadeo ressponsum dedit, ut MLWeqs. MLWHraban. epist. 37 p. 473,22 addidi ... in presenti opusculo non pauca de fide catholica et religione christiana; et ⌊e -ocontrario⌋ (contrario P) de gentilium superstitione et hereticorum errore. MLWDipl. Heinr. II. 501^a p. 640,40 si quis ex familia sancti Petri ... aliquem ex familia sancti Nazarii vel e -ocontrario aliquis ex familia sancti Nazarii quemquam servorum sancti Petri insequitur. MLWWipo gest. 7 p. 30,14 ⌊e -ocontrario⌋ (contrario P) rex: ‘scio’, inquit, ‘quod MLWeqs.’ MLWBerth. (?) annal. praef. p. 268,31 mihi ... haec vita mortalis ... tedio est, et e -ocontrario ... desiderio ... aeterna illa et inmortalis vita. saepe. v. et p. 1778,11. incontra, modo opposito — nach der anderen Seite, andersherum: MLWAlbert. M. veget. 3, 64 calidum ... albificat corpora terrea ...; frigus facit e -ocontrario. 6, 215 siliqua ... rosae ... cadit, quando maturatur pomum eius; econtrario autem in mespilo. v. et p. 1776,43. cf. MLWl. 20. β publ. et iur. de recompensatione: MLWTrad. Frising. 195 p. 186,33 (a. 804) qui e -ocontrario praedicti homines ... tradiderunt duos mansos. 1302 econtrarium autem tantundem proprietatis. MLWTrad. Brixin. 27 econtrario ... episcopus ... tradidit ... iugere IIII habitabilis terrę. MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 128 p. 96,30 ut ... Gerhardus racione commutacionis ... septem mansos ... in suam assumat potestatem et e -ocontrario commendator ... tres mansos ... in proprietatem redigat domus sue. MLWal. b in -umcontrarium: α (in)contra — dagegen, im Widerspruch dazu: MLWDipl. Loth. III. 74 p. 115,37 si quis in -umcontrarium ... conatus fuerit. MLWChart. Tirol. 1273 volentes pium affectum patris nostri potius confirmare quam in -umcontrarium aliquid agere. MLWChart. Altenberg. 323 p. 230,10 nobis ... abbate et conventu proponentibus eandem capellam ... ad nos ... spectare ...; me ... rectore in -umcontrarium proponente ... eandem capellam ... ad me ... pertinere. MLWAlbert. M. summ. theol. II 11, 62,1 p. 598^a,40 ad id, quod in -umcontrarium obiicitur, dicendum, quod MLWeqs. β ex adverso — gegenüber: MLWPs. Boeth. geom. 53 romboides ... est, quod in -umcontrarium collocatas lineas atque angulos habet aequales, non autem rectis angulis nec aequis lateribus continetur. γ aliorsum — anderswohin, davon: Wenr. epist. 5 p. 293,1 sicut avis in -umcontrarium volans (Vulg. MLWprov. 26,2 ad alia transvolans), sic maledictum frustra prolatum (sim. MLWBernh. Const. can. 10 p. 484,11. MLWal.). c per -umcontrarium (-acontraria): α econtra — umgekehrt: MLWBernold. Const. libell. X 50 ut illa semper capitula recipiamus, quaecunque ... aecclesiasticae utilitati competere videamus ...; ⌊per -umcontrarium⌋ (contrario 7) ... nusquam illa recipere debemus, quaecunque MLWeqs. β inique, inopportune — in widriger, ungünstiger Weise: MLWChart. Raitenh. 257 (a. 1262) quia malitia hominum decursus temporum etiam bene gestis solent sepius per -umcontrarium obviare. sine prospero successu — erfolglos: MLWErmold. Ludow. 1,379 haec ... bis denos res per -acontraria soles accidit (an intellegendum bis denos per soles et exemplum ad p. 1778,5sqq. referendum est?). d a -ocontrario MLWi. q. incontra — dagegen, dawider: MLWGloss. I 781,9 St.-S. (sicut iuravi in ira mea) ... a -ocontrario vuidere vf (spectat ad Vulg. Hebr. 3,11).