contendo

1. contendo, -tendi, -tentum, -erecontendere. MLWscript.: cun-cuntendo: MLWDipl. Otton. I. 342 p. 468,40. -nt(o)content(o): p. 1697,47. MLWform.: MLWperf. MLWpartic. -suscontensus: p. 1696,2. MLWdepon.: p. 1696,9. MLWstruct. MLWc. MLWdat.: p. 1696,23.69.72. MLWal. I proprie: A de nervis MLWi. q. contrahendo tendere — anspannen: MLWGloss. II 641,63 St.-S. -tacontenta, extenta givagemo (spectat ad Verg. georg. 3,536). B de vinculis MLWi. q. astringere — festzurren, zusammenschnüren: MLWGloss. II 645,6 St.-S. -econtende tene, deni. 677,27 -econtende ziuch vel dene (loci spectant ad Verg. georg. 4,412). C de arcu MLWi. q. intendere — spannen: MLWGloss. II 655,38 St.-S. -tacontenta gidenitiv. 671,23 -retcontenderet spieni (loci spectant ad Verg. Aen. 5,513. 12,815). D de tela MLWi. q. extendere — aus-, aufspannen: Aenigm. lini (ed. B. Bischoff, Anecdota. 1984. p. 101; MLWs. IX.¹) quid est, qui ... -suscontensus inter longitudinem et latitudinem est? II translate: A c. sensu nitendi: 1 elaborare, operam dare — sich anstrengen, sich bemühen: MLWConc. Merov. p. 56,12 placuit, ut ... eos (lectores) ... in lege Domini erudire -antcontendant presbyteri. MLWLeg. Wisig. 2,1,3 qui intellegere noluit, bene agere non -itcontendit (cf. Vulg. psalm. 35,4). Aethicus p. 152,13 contra creatorem creatura sapere -iturcontenditur. MLWHraban. epist. 2^a p. 383,8 eius (catholicae fidei) ... iura ... servare -ocontendo (MLWAdam gest. 2,28 p. 88,26 leges et iura). MLWIoh. Scot. praedest. 5,8 MLWl. 178 quis mandata Dei custodit, nisi ille, qui ... ea, quae iubet, desiderat et -itcontendit, ut faciat. MLWStatut. ord. Teut. p. 76,2 ut ... -antcontendant secundum ewangelium maioritatem mutuis ministeriis ... obtinere (spectat ad Vulg. Matth. 23,11sq.). saepe. expressius MLWi. q. pro virili parte mereri (de) — sich nach Kräften einsetzen (für): MLWOtto Frising. gest. 2 prol. p. 102,23 secundo operi de tui principatus gloria -turocontenturo ... imponatur initium. 2 adniti (ad) — streben (nach): MLWGodesc. Saxo epist. p. 50,11 cum obiero, tunc ad id (sc. Deo laudes rependere) incipiam -erecontendere. c. dat. MLWi. q. studere — bedacht sein (auf): MLWVita Eberh. Salisb. I 5 p. 79,40 plura transiliens indicendo et tacendo brevitati -ocontendo. 3 maturare — sich beeilen: MLWAlcuin. carm. 98,3,2 -econtende prior tecta subire Dei. MLWAmalar. ord. antiph. 6,23 qui ... -itcontendit obviam sponso venire, gradus ascensionis disponit in corde suo. MLWWiduk. gest. 3,54 p. 134,19 barbari ... obviare legionibus -untcontendunt. MLWChron. Thietm. 5,19 regnum Luithariorum petere -itcontendit Heinricus rex. 4 latius MLWi. q. pertinere, spectare (ad) — abzielen, gerichtet sein (auf): MLWAlbert. M. top. 1,3,2 p. 269^a,27sqq. problema est speculatio -enscontendens ad electionem vel fugam ...; -enscontendens dico in eo, quod -itcontendit ... ad ipsum ut finis MLWeqs. MLWibid. MLWal. v. et p. 1698,30. usu MLWsubst.: Albert. M MLWeth. I 585 p. 504,31 -entiacontendentia ad finem (cf. p. 1144^a,25 τὰ ... συντείνοντα). MLWibid. MLWal. B c. sensu proficiscendi: 1 intrans. MLWi. q. progredi, se conferre — aufbrechen, ziehen, sich begeben (nach): a de hominibus: MLWIulian. Tolet. Wamb. 28 princeps ... placida progressione Narbonam -enscontendens. MLWPetr. Cas. (?) chron. 4,11 p. 481,8 quam (Tharsum civitatem) Tancredus Balduino relinquens et in anteriora -enscontendens. MLWspirit.: MLWAudrad. carm. 1,236 terrigenae, ... 〈ad〉 aeternum cursim -itecontendite fontem. MLWChron. Merseb.4 p. 173,8 Dithmarus ..., ubi ... ramum attigit Pitagoricum, laevi rami devitans declivia dexter -itcontendit ardua. b de stellis: MLWAlbert. M. veget. 2,75 quorum (circulorum) sex antecedunt oriens signum tendentia in occasum et sex succedunt -entiacontendentia ad ortum. 2 trans.: a raptim ducere — eilig führen: MLWGesta Bereng. 2,19 Gauslinus ... equites fera bella volentes pręcelerare iubet, pariter -itcontendit (gloss.: ducit) Ubertus bis centum pro laude viros. b dirigere — lenken, richten: MLWGesta Bereng. 1,57 gressum ... -itcontendit ad urbem (cf. Lat. Hex. Lex. V. 1982. p. 420). C c. sensu petendi (fere usu publ. et iur.): 1 (sibi) vindicare, exposcere, expetere, efflagitare — reklamieren, verlangen, beanspruchen, einfordern: MLWLex Alam. 3,3 (rec. B) si ... presbiter eum (servum) -itcontendit. Agob. 2,8 illum, qui tua repetit aut -itcontendit, ... superabis. MLWDipl. Otton. III. 193 p. 602,36 de re, quod ... illi (marchio eiusque frater) per vim ab ipsi monasterio -untcontendunt. al. absol. MLWi. q. actionem instituere, postulare — gerichtliche Forderungen erheben: MLWDipl. Heinr. III. 339 p. 463,26 respondit ... Gandulfus: ‘... nullam ... firmitatem vel racionem habeo, per quas intencionare aut -erecontendere possem’. 2 in controversiam vocare, denegare, exigere — streitig machen, absprechen, abfordern (fere MLWc. MLWdat. incommodi, MLWc. MLWacc. MLWdupl.: MLWl. 65; MLWc. MLWinf. MLWi. q. prohibere — untersagen: MLWl. 69): MLWLex Sal. Pipp. 49,1 (cod. E) si quis hominem ingenuum viam suam -eritcontenderit aut inpinxerit. MLWCapit. reg. Franc. 57,1 ut ... iterantibus (iter agentibus 3) nullus hospitium deneget ..., similiter pastum nullus -erecontendere faciat. MLWDipl. Heinr. IV. 336 p. 443,16 terras ... eis laborare non -emuscontendemus. al. publicare — beschlagnahmen: MLWCapit. Bened. 3,432 p. 129,59 quod si aliquis ... inobediens ... extiterit, omnes res ... a comite et a misso episcopi ei -anturcontendantur. D c. sensu dicendi: 1 affirmare, asserere, asseverare — behaupten, versichern: MLWConc. Merov. p. 47,16 si quis ... volumtatem nostram Deum expectare -itcontendit, ... resistit ... spiritui sancto. MLWAlbert. M. metaph. 3,3,18 p. 157,74 illi (Epicurei) ... -bantcontendebant omnium principia esse singularia. MLWal. 2 proponere, proferre — vertreten, vorbringen: MLWHraban. epist. 22 de heresi, quam quidam de predestinatione Dei inique -untcontendunt. absol. MLWi. q. loqui, disserere — sprechen, Aussagen treffen (über): MLWBernold. Const. libell. XV 9 est ... nobis ... providendum, ut de reparatione virginitatis tam moderate -amuscontendamus, ne MLWeqs. 3 contra dicere, obloqui — dagegen sagen, einwenden (fere usu MLWpubl. et MLWiur.): MLWChart. Ital. Ficker 4 p. 6,19 (a. 800) interrogavimus ... Liutprandum ..., si aliquid -retcontenderet contra ipsam cartam. MLWDipl. Ludow. Germ. 184 p. 267,1 (spur.) de his, quae ... in antiquis praeceptis non contineri -iturcontenditur. MLWChart. Heinr. Leon. 106 p. 163,26 de pratis ... -batcontendebat Heinricus, quod ad concambium villę Muonstur non attinerent. MLWal. E c. sensu certandi: 1 intrans. MLWi. q. confligere, congredi, pugnare, dimicare — einen Kampf ausfechten, aufeinandertreffen, kämpfen, streiten: a gener.: α in univ.: MLWLeg. Wisig. 6,5,4 quicumque ..., dum eum, cum quo -itcontendit, percutere querit, alterum ... occiderit MLWeqs. Agob. 2,11 MLWl. 28 si duo pro uno asino molino ... -antcontendant. MLWWaltharius 1013 quattuor hi adversum ... unum -untcontendunt pariter. MLWWipo gest. 33 p. 52,16 Saxones ad refellendos paganos ... singulare certamen, quamvis iniuste -rentcontenderent, imperatori spondebant. MLWOtto Frising. gest. 1,30 p. 47,34 quatuor fratribus, tribus cum quarto pro ducatu -entibuscontendentibus (MLWsim. 2,9 p. 111,2). MLWal. in imag. et MLWalleg.: MLWTheodulf. carm. 25,232 non ideo didicit, sapiens ut possit haberi, sed -endicontendendi ut promptus ad arma foret Scottulus. Vita Leod. 2,330 (MLWMGPoet. III p. 33) inque vicem pugnis -untcontendunt eurus et auster. usu subst. MLWi. q. adversarius — Gegner: Excerpt. Widon. (MLWMG Lib. Lit. I p. 466,23) ad multitudinem -entiumcontendentium reprimendam. β altercari, disputare — zanken, diskutieren: MLWCand. Fuld. Eigil. I 5 p. 224,40 quare -itiscontenditis mecum, cum regula prohibeat, uti monachus cum abbate suo non -atcontendat (cf. Bened. reg. 3,9)? MLWRud. Trud. gest. praef. p. 229,17 confusionem annorum inter se -entescontendentes fęcerunt abbates. MLWIdung. Pruf. dial. 1,790 quia monachorum non est -erecontendere, sed conferre, sit hoc negocium ... non contentio, sed collatio. MLWOtto Frising. gest. 2,30 p. 138,22 ratione -amuscontendamus. MLWal. v. et p. 1203,20. in carmine amoebaeo: MLWSedul. Scot. carm. 2,81,33 pignora cara mei (sc. veris), cur vos (sc. rosa et lilium) -itiscontenditis? γ concertare, agonizare, aemulari — um die Wette streiten, es aufnehmen (mit), wetteifern: MLWBeda hist. eccl. 5,6 p. 290,7 ludentibus me miscui et simul cursu equi -erecontendere coepi. MLWMarian. chron. a. Chr. 68 Nero ... in citarizarum agone -tenscontentens. MLWPs. Beda mund. const. 1,242 Saturnus in tantum cum eius (sc. firmamenti) celeritate -itcontendit, quod MLWeqs. Vita Heinr. IV. 1 p. 10,7 si superstes esset rex ..., illud (sc. Moguntinum) illi famoso Spirensi monasterio -retcontenderet. MLWOdo Magdeb. Ern. 1,376 lyricis ... vielle -untcontendunt odis. MLWspirit.: MLWThietm. chron. 8,8 in agone huius ... seculi haec (Sisu solitaria) -enscontendens ab inlicitis omnibus abstinuit. δ laborare — zu kämpfen haben (mit): MLWVita Burch. Worm. 13 quid tacetis? quid rubore -itiscontenditis? ε obluctari — ankämpfen: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 6 p. 189,2 raro inveniuntur falcones, qui possunt -erecontendere contra ventum. ζ repugnare, abhorrere (a) — widerstreiten, unvereinbar sein (mit): MLWIoh. Scot. praedest. 4,4 MLWl. 98 illarum (sc. haereseum) ... una libero -itcontendit arbitrio, altera gratiae. b publ. et iur.: α causam agere, litigare — prozessieren, einen Rechtsstreit führen: MLWLex Alam. 81 illas genealogias, qui -untcontendunt, levent illa terra praesente comite MLWeqs. MLWForm. imp. 46 p. 322,16 cum ... actor et defensor dissona voce -rentcontenderent MLWeqs. MLWCapit. reg. Franc. 201,11 quodsi una pars se subtraxerit, tunc illa, quae ausa fuerit -erecontendere, recipiatur ad testimonium. MLWDipl. Heinr. IV. 412 p. 549,10 quod si ludeus contra christianum ... -eritcontenderit, uterque ... secundum legem suam iusticiam faciat. MLWDipl. Frid. I. 25,8 si duo homines pro uno beneficio -untcontendunt. MLWChart. Burgenl. II 182 p. 129,20 terra, super qua -iturcontenditur. persaepe. usu MLWsubst.: MLWLeg. Wisig. 10,3,4 si ex his -entibuscontendentibus unus possessoris ... dominium repperiatur advenisse postremum. MLWTrad. Frising. 299 interrogavit Arn episcopus unum de -entibuscontendentibus contra Attonem episcopum. β apud iudicem decertare — einen gerichtlichen Zweikampf führen: MLWCapit. reg. Franc. 20,10 quod si accusator -erecontendere voluerit de ipso periurio, stent ad crucem. 41,7 si auctor venerit et rem interciatam recipere rennuerit, campo vel cruce -aturcontendatur (campo -antcontendant 7). MLWLex Frision. 11,3 si audes, nega sacramentum meum et armis mecum -econtende. MLWLeg. Lang. p. 499,33 melius est, ut in campo cum fustibus ... -antcontendant. MLWDecret. Frision. A p. 35,12 octava petitio est, quod nullus privatus contra dominum suum nimis -atcontendat (de re v. W. Krogmann — W. Ch. Kersting, ZRG Germ. 89. 1972. p. 56sq.). MLWal. 2 trans.: a gener. MLWi. q. in dubium vocare, oppugnare, recusare — bezweifeln, anfechten, bestreiten, ablehnen: MLWLex Ribv. 63 capit. p. 65,7 (codd. A 6.7) de testibus si quis alicuius emptionem -eritcontenderit. MLWCapit. reg. Franc. 18,12 ut quicquid missi ... cum ... senioribus ... consenserint, nullus -erecontendere hoc praesumat. MLWPetr. Dam. epist. 40 p. 414,19 quisquis haec (verba) ... pertinaci ... animo parat ... -erecontendere, ... Augustinum convincitur impugnare. MLWal. b publ. et iur.: α lite, inimicitiis petere — streithaft belangen: MLWDipl. Otton. I. 267 p. 381,15 precipientes ..., ut nullus dux ... abbatem ... inquietare, molestare, -erecontendere, invadere ... sine legali iudicio presumat (MLWsim. MLWDipl. Heinr. II. 475). β decertando probare — ausfechten: MLWCapit. reg. Franc. 70,5 si aliquis Saxo hominem comprehenderit ... dicens, quod illi habeat damnum factum, et hoc -erecontendere voluerit, in iudicio aut in campo ... licentiam habeat. c rhet. et log. MLWi. q. opponere (ad conferendum), comparare — (zum Vergleich) gegenüberstellen, vergleichen: MLWAnnal. Fuld. Ratisb. MLWa. 884 p. 112,40 attendant, iudicent atque -antcontendant detractores veri (sc. pacem servatam cum pace vitiata). MLWAlbert. M. top. 1,3,2 p. 269^a,41 -erecontendere conatum dicit ad ulteriora et dicit pugnam, quam considerans intellectus habet ad utramque partem contradictionis. p. 269^b,16 speculatio -itcontendit, quid eligatur ... et quid fugiatur. MLWsumm. theol. II 20,127,1 p. 420^a,4 possunt aliqui -erecontendere sine clamore, cum -erecontendere sit in diversa tendere contraria ... per disputationem. v. et p. 1696,30. F per confusionem: 1 (con)tradere — übereignen: MLWChart. archiep. Magd. 279 p. 348,24 (a. 1154; MLWspur.?) Gerhardum cardinalem ... me, ut ecclesiam ... beati Michaelis ... in usus sanctimonialium sancti Stephani ... -remcontenderem, ... rogasse. 2 ?contrahere, pangere — ?vereinbaren, abschließen: MLWChart. Bund. 387 p. 287,12 (a. 1174) comutacio bone fidei noscitur ese -tacontenta, ut vice emcionis optineat firmitatem eodemque nexu oblihat contentes (MLWcorrupt. ut MLWvid.; de formula correcta v. 445 p. 344,16). Poiss