construo

construo, -struxi, -structum, -ereconstruere. MLWscript.: cun-: p. 1646, 18. adde MLWAgnell. lib. pont. 31 p. 297,3. MLWibid. MLWal. cost-: p. 1648,22. adde MLWDipl. Frid. I. 17 p. 30,25. -nes-: p. 1646,12. -uh(o): p. 1648,9. -cs(i): MLWAldh. carm. eccl. 3,39 (var. MLWl.). -cx(i): p. 1647,6. MLWal. -ut(us): MLWAldh. virg. I 60 p. 321,9 (var. MLWl.). MLWform.: MLWperf. -u(i): MLWl. 58. p. 1646,4. adde MLWRuotg. Brun. 49 p. 53,12. MLWal. MLWdepon.: MLWl. 55. adde MLWTrad. Frising. 143^a p. 148,14. MLWact. sensu MLWpass.: MLWl. 53. I proprie: A strictius: 1 congerere, coacervare — aufhäufen, aufschichten: MLWAldh. virg. I 29 p. 266,18 pyram strue stipitum in edito -tamconstructam. MLWHrotsv. Dulc. 11,3 instemus -endisconstruendis rogis (MLWPafn. 4,2). Vita Anton. Senon. 105 (MLWMGScript. XXV p. 347) fert lapis haut lapidem, quem non -eritconstruxerit idem. v. et vol. I. p. 113,5. 2 erigere — aufrichten: MLWCarm. Cantabr. A 30,5 carpe callem commodam, convalle -econstrue (in imag.; spectat ad Vulg. Is. 40,4). 3 de aedificiis fabricandis et usu inde derivato: a aedificare, exstruere — (er)bauen, errichten, anlegen: α in univ. (spectat ad vineas sim.: l. 52; ad opera animalium: MLWl. 59.60): MLWConc. Merov. p. 126,3 scola laborem communi -aturconstruatur. MLWDipl. Merov. I 15 p. 17,8 illustris vir Dado ... eiusque germani ... monasterium ... in honore sancti Petri et Pauli ... -eruntconstruxerunt. MLWLeg. Wisig. 10,1,6^tit. si vineam aut domum quis ... -eritconstruxerit. MLWRhythm. 82,18,3 Nathan ... predixit templo ab ipso (David) -ereconstruere. MLWLex Baiuv. 10,3 quae (aedificia minora) per se -taconstructa (contruncata MLWvar. l.) sunt. MLWArbeo Emm. 35 p. 78,2 qui (caementarii) sua arte ... sepulchrum ... -renturconstruerentur (-rentconstruerent MLWvar. l.). MLWEinh. Karol. 31 p. 35,22 quam (basilicam) ... proprio sumptu ... -xitconstruxit. MLWChart. archiep. Magd. 420 p. 553,21 quod (molendinum) largis sumptibus ... -ueramusconstrueramus. MLWAlbert. M. animal. 7,50 in quo (loco) casam -untconstruunt castores. 8,52 nidos. 8,145 favos (8,149. cf. MLWl. 63). persaepe. in imag., per MLWcompar., sensu MLWspirit.: MLWHraban. carm. 16,87 -xitconstruxit moenia templi, ecclesiam Christus. Engelm. MLWcarm. 3,117 (MLWMGPoet. III p. 65) librorum ... favos. MLWRadbod. (?) Bonif. 4 p. 64,30 pro lapidibus et cemento fidem cum spe statuit -endamconstruendam. MLWAlbert. M. nat. bon. 169 p. 70,69 ex ipsis (castiatis repagulis) domum ... -xitconstruxit verbo ... Patris Maria. MLWal. v. et p. 1455,29. β c. sensu instituendi, condendi (interdum expressius MLWi. q. fundare — gründen): MLWDipl. Merov. 26 (MLWArchDipl. 14. 1968. p. 140,1) monasterium, quod ... -isseconstruxisse visa sum et ordinasse ... vel dotasse (MLWDipl. Conr. III. 200 p. 362,33. MLWal.). MLWBrev. Notit.p. A 2,31 episcopii sedem (MLWVita Rimb. 1 p. 81,34 ut ... archiepiscopalis -returconstrueretur [constitueretur MLWvar. l. ] sedes. saepe). MLWDipl. Loth. I. 13 p. 79,43 quatenus ... quoddam liceret -ereconstruere mercatum (104 p. 245,17. MLWDipl. Otton. III. 311 p. 738,8. MLWal.). MLWHerm. Augiens. chron. MLWa. 874 Ratolfus ... obiit, qui sui nominis cellam ... -uitconstruit. MLWDecret. Bern. 1 Berctoldus dux ... burgum de Berno -xitconstruxit cum omni libertate MLWeqs. 54 iura et libertates ..., per que et in quibus Chuonradus dux ... Friburgum ... -xitconstruxit et libertate donavit. saepe. MLWpartic. usu MLWsubst.: MLWConc. Karol. B I 32 MLWapp. 2,23 definitum est, ut ... per sollicitudinem episcopi intentio -entiumconstruentium conservetur. γ c. sensu collocandi, ponendi (partic. perf. fere MLWi. q. situs — gelegen): MLWDipl. Merov. I 72 p. 64,19 in ... monestirio, quod est ... in ipso loco Fossatus cone-tumconestructum (MLWTrad. Scheftl. 23. MLWTrad. Brixin. 4. saepe). MLWTrad. Weiss. 47 ad ipsam ecclesiam ... seu et reliquorum pignora, qui ibidem -taconstructa (cf. 8 constituta) sunt. MLWDipl. Karoli III. 60 quo (in monte) reliquiae et ecclesia ... -taconstructa esse dinoscitur. b exornare — ausschmücken: MLWAgnell. lib. pont. 72 p. 327,24 effigies per in giro mirifice opere vitreo cun-tacunstructa est. c (aedificando) perficere, effingere — (baulich) ausführen, zum Ausdruck bringen: MLWWalahfr. exord. 1 p. 475,38 ut, quicquid modo spiritalibus ecclesiae celebratur in studiis, totum in ... constructionum figuris pleniter et ... consignanter delineatum atque -tumconstrutum (perstructum 1. 2) videatur. d coaedificare, (aedificiis) ornare — bebauen, (mit Bauten) ausstatten: MLWCarm. de Nyn. 72 plurima basilicis -xitconstruxit rura novellis Nynia episcopus. MLWChart. Samb. 52^a p. 17,16 due partes sunt fratrum, suburbium videlicet et area -endaconstruenda. e in aedificatione adhibere, uti — verbauen, zum Bauen verwenden: MLWMappae Clavic. 254 marina arena ... non continue, sed intermissis temporibus -endaconstruenda est (ex Pallad. 1,10,2). MLWfort. huc spectat: MLWLex Baiuv. 10,14 asseres laterculi axes vel quicquid in aedificio -iturconstruitur. f in aedificatione (con)iungere — im Bau vereinigen, verbinden: MLWEkkeh. IV. bened. I 28,29 Cornelios licet immundos, Petre, -econstrue mundis (in imag.; cf. Vulg. MLWact. 10,1sqq.). B latius: 1 fabrefacere, fabricare, creare — verfertigen, herstellen, schaffen: a gener.: Vita Leod. 2,497 (MLWMGPoet. III p. 37) ara ... fulvo -taconstructa metallo. MLWPs. Odo Clun. organistr.^tit. quomodo organistrum -aturconstruatur. MLWHonor. August. spec. p. 892^B apis ... nectar ad ... potum et ceram ad lumen -itconstruit. Catal. Weing. (MLWMGScript. XV p. 1313,19) cortinam de serico. MLWal. b techn.: MLWAmalar. off. 4,3,6 cementum ... -iturconstruitur calce et sabulo atque aqua. c alch.: MLWGeber. invent. 13 p. 724,27 destruere, -ereconstruere, corpora emundare. d natur.: MLWConstant. Afric. theor. 4,1 p. 15a^r differt ... augmentandi et -endiconstruendi motus. MLWAlbert. M. anal. pr. 1,9,3 p. 688^b,19 quamvis ... in natura simile -atconstruat et non destruat simile. e philos. et theol. de creatione mundi: MLWGodesc. Saxo carm. 10,1,17 creator aeterne ..., qui ... tam magnam -isticonstruxisti machinam. MLWPetr. Dam. epist. 89 p. 542,20 verbum, per quod -tumconstrutum est caelum et terra. MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 116,26 extremam omnia continentem speram. 2 instruere, parare — bereitmachen, -stellen, rüsten: a de rebus: α in univ.: MLWAdalb. Magd. chron. MLWa. 961 p. 171,18 rex ... abbatem ad -endaconstruenda sibi habitacula Romam premisit. β de lectis MLWi. q. (con)sternere — herrichten: Baudon. Radeg. 8 (MGMer. II p. 383,6) lectulum ... poenalem sibi -xitconstruxit Radegundis. Vita Liutg. I 32 lectisternium ... ad ... focum -baturconstruebatur. MLWConsuet. Trev. 118 p. 356,13 lecta. 119 p. 359,5. γ de igne MLWi. q. accendere — anfachen: Vita Liutg. I 32 ut ... se ... incurvaverit ad -endumconstruendum focum clericus (MLWUffing. Ida 1,10). MLWChron. Mont. Ser. MLWa. 1199 p. 167,25 ignem. b de coetibus hominum (apium: l. 65) MLWi. q. coadunare, congregare, colligere — (ver)sammeln, aufstellen: α gener.: MLWTheod. Trev. transl. Celsi 18 processionem festivam ... -xitconstruxit archipraesul. MLWAlbert. M. animal. 8,180 quarum (apium) communicatione quadam -iturconstruitur et continetur examen. β milit.: MLWVinc. Prag. annal. MLWa. 1158 p. 672,17 exercitus de Bavarorum militia ... -tusconstrutus (MLWFund. Consecr. Petri p. 162,3). expressius MLWi. q. dirigere — in Schlachtordnung bringen, formieren: MLWAnnal. Mett. MLWa. 690 p. 9,9 Theodericus ... exercitum congregat, aciem contra Pippinum -itconstruit. MLWal. MLWWiduk. gest. 3,44 p. 125,3 sextam et septimam legionem -eruntconstruxerunt Suavi. 3 (ex)colere, laborare, operari — kultivieren, bestellen, bewirtschaften: a in univ.: MLWCapit. reg. Franc. 33,6 ut beneficium ... imperatoris desertare nemo audeat, propriam suam exinde -ereconstruere. 49,4. MLWDipl. Loth. I. 10 p. 73,33 quattinus res, quas genitor ... ab heremo ... trahens ... -xitconstruxit, ... proprietario iure concederemus. MLWThietm. chron. 2,36 in ... saltu, quod ipse (Boso) -cxitconstrucxit ac suo nomine vocavit. MLWDipl. Conr. II. 47 omnem decimationem ... in omnibus locis -tisconstrutis et -endisconstruendis ... donamus. MLWal. b de vineis, hortis MLWi. q. conserere, complantare — (an)pflanzen: MLWChart. Stab. 20 (a. 755) vinea -taconstructa in castro Rigomo (MLWChart. Rhen. med. I 193. cf. III 334 partem terre ad ortum herbarum -endumconstruendum ... demonstrabo). cf. p. 1645,52. II translate: A praevalente notione componendi: 1 (ordine) conferre, disponere — zusammenstellen, zusammen-, anordnen: a gener.: MLWWalahfr. Wett. 286 sancti Gregorii ... dialogus, quo multa bonis documenta ministris -xitconstruxit. b philos.: MLWAlbert. M. intellect. 2,3 p. 508^a,46 sua (sc. animae) ars est certa ratione ... omnia -ereconstruere faciens in intellectu possibili. c gramm. MLWi. q. (secundum regulas artis grammaticae) conectere, coniungere, (co)ordinare — (nach den Regeln der Grammatik) zusammensetzen, verbinden, ‘konstruieren’: MLWMus. Enchir. MLWapp. D 7 p. 224 veluti orationis bene -taeconstructae effectivae fiunt litterae, ita MLWeqs. MLWRather. epist. 11 p. 66,1 constat eum -endiconstruendi fore prorsus ignarum, ... qui MLWeqs. MLWOtto Frising. chron. praef. p. 4,18 certa lege dictionem dictioni ... -ereconstruere iubens grammatica. MLWAlbert. M. phys. 5,1,6 p. 412,42 si -iturconstruitur in habitudine subiecti, sensus est, quod MLWeqs. MLWherm. 1,2,4 p. 388^a,14 in grammaticis ... quia de omni oratione -taconstructa ex dictionibus congrue agitur. MLWsumm. theol. I 12,50,1 p. 380,24 quaeritur, in qua habitudine ablativi ‘spiritu sancto’ ... -unturconstruuntur cum hoc verbo ‘diligit’. MLWal. 2 (componendo) efficere, (con)fingere, formare — (durch Zusammensetzung) hervorbringen, bilden, gestalten: a gener.: MLWFund. Brunw. 6 p. 128,39 qui (Otto III.) ... adeo peritus effulsit in -endoconstruendo (constituendo MLWvar. l.) sive dissolvendo flexuoso alearum scemate, ut eqs. in malam partem MLWi. q. concinnare, conflare — listig bewerkstelligen: MLWBruno Magd. bell. 92 p. 86,20 miserunt ... iuvenes, ut ... aliquam qualibet arte materiam belli -rentconstruerent. b mus.: MLWHerm. Augiens. mus. p. 37,3 ypolidius -iturconstruitur a C in c (cf. p. 37,33 frigius. p. 42,26 deuterus). p. 53,1 quae (diapente species) ... finalium et superiorum collatione -unturconstruuntur. MLWGuido Aret. microl. 7,10 nota has vocum affinitates per diatessaron et diapente -tasconstructas: MLWeqs. c log. de constitutione ratiocinationis: MLWAlbert. M. anal. pr. 1,6,6 p. 645^b,23 figuras ... non contingit per aliam viam seu artem -iconstrui (p. 45^b,40 συσταθῆναι) seu constitui nisi per sequentia et antecedentia. MLWtop. 7,2,3 p. 487^a,24 syllogismum. B praevalente notione instruendi: 1 de rebus: a administrare, gubernare — verwalten, lenken, leiten: MLWActa reg. Burgund. 9 p. 107,18 (a. 903) quem (locum) ipse abbas et sui confratres tenent vel -untconstruunt regulariter. MLWRuotg. Brun. 48 p. 51,9 quod (monasterium) ... consilio et providentia sua -itconstruit et ordinare non cessat. b praeparare, machinari, moliri — vorbereiten, betreiben, ‘organisieren’: MLWRegino chron. MLWa. 890 p. 135,25 bellum ... communibus viribus -untconstruunt duces Brittonum (MLWFund. Consecr. Petri p. 163,16). MLWVita Pirmin. II 13 p. 43^C alii ... Fresonum ... pessima -untconstruunt (struunt MLWvar. l.) molimina MLWeqs. MLWLand. Mediol. hist. I 2,20 p. 58,10 multis cum ducibus et episcopis ... colloquium decenter -xitconstruxit archiepiscopus. MLWc. MLWinf.: MLWVita Landel. Laub. 106 fama ... dicit, quid fingere ... -retconstrueret presul. c log. MLWi. q. astruere, comprobare, asserere — begründen, verfechten, behaupten (MLWopp. fere destruere): MLWAlbert. M. anal. pr. 1,5,6 p. 624^b,41 -ereconstruere (cf. p. 43^a,9 κατασκευάζοντι) particulare ... est facilius quam destruere. 1,6,4 p. 638^b,30 -ereconstruere ... aliquod problema affirmativum (MLWtop. 2,2,6 p. 324^a,30. MLWal.). MLWtop. 1,2,2 p. 254^a,16 circa diffinitiones et -endoconstruendo et destruendo plurima fit attentio laboris (item MLWabsol.: 8,1,2 p. 493^a,36. MLWal.). 2,1,5 p. 302^b,36sq. -iturconstruitur ... veritas causa una -taconstructa veritatis eiusdem (propositionis). MLWibid. saepe. 2 de hominibus MLWi. q. imbuere, informare, implere — ausstatten, versehen mit: a in univ.: MLWForm. Turon. 9 vindedi servo ... sano corpore moribusque bonis -toconstructo. MLWHelm. chron. 101 p. 200,8 ut universis videretur -tusconstrutus virtutibus comes. b (spiritualiter) confortare — (im Geiste) stärken: MLWVita Liutb. 22 benedictionibus ac doctrina, paterno scilicet more -tamconstructam Liutbirgam ... discessit episcopus. c initiare — einführen, einweihen: MLWFlor. Lugd. carm. 29,17 aspice -tamconstructam tanta in mysteria plebem. C praevalente notione constituendi: 1 de rebus: a de decretis MLWi. q. statuere, sancire — festsetzen, an-, verordnen: MLWLex Sal. Merov. epil. p. 410,3 quid amplius dibiat -struhereconstruhere, ab LXXXIIII titolus usque ad LX〈L〉III statuit permanere Chlotharius. p. 410,5 convinit, ut 〈i〉sta omnia sicut anteriore -taconstructa starent. b de chartis MLWi. q. conficere — ausfertigen, ausstellen: MLWChart. Sangall. A 953 (a. 1260) presens scriptum desuper -tumconstrutum. v. et p. 1627,30. adde: MLWDonizo Mathild. 2,1188 investituram super aram -itconstruit unam imperator. 2 de hominibus MLWi. q. designare, destinare — einsetzen, bestimmen (zu): MLWDipl. Otton. I. 1 p. 90,23 sanctimoniales feminae, quae ... a regibus ... ad Dei servitium -taeconstructae videntur. 407 p. 554,26 quatinus nullus ... presumat ... aliquod officium (i. officialem?) -ereconstruere nisi eius (possessoris) licentia (inde MLWDipl. Otton. II. 154 p. 174,28). remissius: MLWForm. Bitur. MLWapp. 12 omnibus sacerdotibus et omni gradu ecclaesiae cost-ticostructi ... nos ... salutem ... mittere presumpsimus.