conscientia

conscientia (-cia), -ae f. MLWscript.: cun-: MLWl. 53. -nci-: MLWl. 53. p. 1496,41. -stien-: MLWl. 52. p. 1495,69. -sien-: p. 1495,45. 1496,24. -sen-: MLWl. 52. p. 1495,68. -scen-: MLWMarian. chron. a. Chr. 394. I scientia, cognitio — Wissen, Kenntnis (cf. MLWGloss. I 766,22 St.-S. -ciamconscienciam uuizzanheiti): A strictius: 1 de scientia c. alio vel inter plures communicata: a in bonam vel neutram partem: α in univ.: MLWLeg. Wisig. 7,1,2 si servus sine -aconscientia (-stientiamconstientiam R1, -sentiaconsentia R2) domini sui aliquid indicaverit. 8,4,14. MLWEdict. Roth. 230 quod in -aconscientia (cuncienciae 5) ipsius (venditoris) de ipsa infirmitate non fuisset. MLWCapit. reg. Franc. 136,8 sine senioris fratris -aconscientia. MLWConsuet. Eins. 39 (Corp. Consuet. Monast. VII 3. 1984. p. 213,4) sine -aconscientia prioris. MLWThangm. Bernw. prol. p. 758,11 nec aliquid ... meam -amconscientiam fraudare potuit, quin ... scirem. MLWDipl. Conr. III. 184 p. 333,3 (ed. F. Hausmann. 1969) nos rem tantam ... absque vestra (sc. papae) -aconscientia assumpsisse. saepe. β spectat ad notionem: MLWActa imp. Winkelm. I 989 p. 739,38 (c. 1268) peticiones ... debent expediri de mera -ciaconsciencia regis. 992 p. 745,18 ad -ciamconscienciam domini regis deducatur dubium. accedit ad usum MLWmeton.: MLWConst. Melf. 1,40,1 (ed. H. Conrad et MLWal. 1973; MLWa. 1231) in qua (quaestione) nostra -aconscientia sit necessario consultanda. MLWActa imp. Winkelm. I 993 p. 747,2 de speciali -cieconsciencie nostre mandato. MLWal. γ spectat ad probationem (saepe expressius MLWi. q. assensio, consensus — Zustimmung, Einwilligung): MLWLeg. Burgund. Rom. 2,4 qui ... armatus se intra ecclesiam tueri temptaverit, ... cum -aconscientia episcopi abstrahatur (MLWCapit. reg. Franc. 28 p. 76,29. 38 p. 111,7 praeter -amconscientiam civitatis e. MLWDipl. Heinr. III. 325 p. 445,24 -aconscientia et cooperatione ... Leodiensis e. MLWal.). MLWConc. [] Merov. p. 22,3 nullus episcopus ... sine -aconscientia metropolitani sui vindendi aliquid habeat potestatem. MLWDipl. Karoli III. 21 p. 36,12 absque abbatis ... aut praepositi -aconscientia ... aliquod contrarium facere. MLWArnulf. Sag. invect. 4 p. 97,13 cum ... ipsum (Petrum) ad hoc onus omnium pene -aconscientia destinaret. MLWChart. Burgenl. I 204 ex -ciaconsciencia domini regis. MLWChart. Stir. IV 211 ecclesia predictis fratribus ... marcas quindecim solidorum cum -ciaconsciencia nostra (sc. comitum) dedit. saepe. b in malam partem i. q. communis cognitio facinoris — Mitwisserschaft: MLWLeg. Wisig. 3,4,17 p. 157,14sq. si ... contingat, ut cum -amconscientiam patris sui vel matris adulterium admittat puella ... et ex hoc pater vel mater fuerint pro hac iniqua -aconscientia ... convicti. MLWThietm. chron. 4,49 duces et comites non sine -aconscientia episcoporum multa contra eum (imperatorem) conspirare nituntur. MLWal. v. et p. 869,60. adde: MLWChart. episc. Hild. II 633 (a. 1241) ne posset aliquis ei (capitulo) ... aliene rei -amconscientiam exprobrare. 2 de scientia res plures complexa: MLWAlbert. M. caus. univ. 1,3,2 p. 403^a,33 hoc (primum) ... -amconscientiam omnium habet, et -aconscientia omnium, quae facit, est in ipso principium. B latius: 1 consilium, iudicium — Einsicht, Beurteilung: MLWRup. Tuit. vict. 1,14 p. 22,22 (ed. R. Haacke. 1970) pater mendacii, qui contra propriam -amconscientiam mentitus est dicendo se esse, quod non erat (MLWChart. Tirol. 599 MLWc. -ciamconscienciam suam ... curiam iniuste repetere). MLWChart. Argent. I 126 redeuntes ad propriam et certam -amconscientiam super omni nostro excessu ... indulgentiam ... imploramus (MLWChart. Burgel. 104 de maturo consilio et certa -aconscientia. MLWal.). MLWChart. Heist. 25 p. 128,8 prudentum virorum consilia et -ciasconsciencias nostras secuti. MLWal. 2 prudentia, sapientia — Klugheit, Weisheit: MLWHumb. Sim. 1,2 p. 105,32 quamvis magnae et mirabilis sint -aeconscientiae Cathari. MLWHerm. Carinth. essent. praef. p. 72,13 (ed. Ch. Burnett. 1982) inter universas delicias meas archane -econscientie. 3 doctrina — Kunde: MLWDiaeta Theod. 6 habet haec bone valitudinis -aconscientia, ut MLWeqs. 4 opinio — Auffassung: MLWDavid expos. reg. (MLWZKirchGesch. 19. 1899. p. 348,19) circa huius capituli intellectum -ciaeconscienciae multorum maxime sunt perplexae. 5 intellegentia — das Verstehen, Begreifen: Const. II 116,4 p. 150,6 (a. 1227) quem (sc. imperatorem) mirabiliter preter humanam -amconscientiam conservarat Dominus (inde MLWBurch. Ursb. chron. p. 123,3). 6 congruentia — Übereinstimmung: MLWAmalar. ad Petr. 4 quae -aconscientia (sic MLWcod., recte ut MLWvid.; convenientia MLWed., consenciencia edd. priores) esset nostro toti officio ... cum nostris authenticis. II status animi, quo quis (alicuius rei) sibi conscius est — Bewußtsein: A strictius: 1 gener.: a de -a sui: MLWChart. Sangall. A 40 (a. 764?) omnia ... sana mentem, integra -sientiaconsientia trado ... sancto Galloni. b de -a alicuius rei: α in univ.: MLWAldh. virg. I 16 p. 245,8 castitatis -aconscientia elationis pulsatur cenodoxia. MLWWipo gest. 33 p. 52,25 paganus ... solam -amconscientiam veritatis ... prae oculis habens (Excerpt. Widon. [MG Lib. Lit. I p. 464,27]). Otloh. Prov. R 21 (ed. W. Ch. Korfmacher. 1936) -aconscientia innocentiae. MLWal. β spectat ad mala: MLWCapit. reg. Franc. 306 p. 466,41 ego Thietbrihc, quam ... -aconscientia delicti mordet. MLWHrotsv. Abr. 7,9 proprii -aconscientia reatus confundor. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 300,41 iniustitiae -amconscientiam ... defendere. MLWGreg. VII. registr. 8,5 p. 523,6 omnium criminum. MLWHildeg. vit. mer. 4,50 p. 168,6 cum pecco, in -aconscientia peccatorum meorum paveo. MLWal. 2 spec. MLWi. q. mens (sibi) conscia, συνείδησις — Gewissen: a def.: MLWAlbert. M. sacram. 148 p. 98,17 secundum quod -aconscientia dicitur quasi scientia secreta cordis MLWeqs. MLWsumm. creat. II 1,71,1 p. 593^b,17 dicitur ‘scintilla -aeconscientiae’, eo quod -aconscientia sequitur ex synderesi et ratione (MLWanim. 3,4,10 p. 240,93 sq. [ed. C. Stroick. 1968] quod ... ex his duobus, MLWs. scilicet proponente et r. cogitativa assumente, quasi conclusum est, -aconscientia vocari consuevit, et ideo -aconscientia accusat vel excusat actum). 1,72,1 p. 598^a,26 videtur -aconscientia non esse potentia vel habitus, sed actus. MLWibid. saepe. b exempla: α in univ.: MLWLeg. Burgund. const. I 39,3 dominus sacramenta dependat de latebra fugitivi -amconscientiam (-senciaconscencia MLWvar. l.) non teneri. MLWLeg. Wisig. 2,1,20 sacramento suam iudex -amconscientiam (-stien-constientia MLWvar. l.) expiet (6,5,12 p. 277,5. MLWal. cf. MLWAldh. epist. 5 p. 492,7 propriae piaculi expians flagitium -aeconscientiae). MLWGloss. psalt. Lunaelac. 7,11 (Spicil. Friburg. XX. 1974) in renibus -amconscientiam esse significat Scriptura. MLWHraban. carm. [] 39,83,1 videntes ... libros ... -aeconscientiae patefactos ([Vulg. apoc. 20,12sqq.]. MLWAlbert. M. resurr. 94 p. 298,13 libri -arumconscientiarum tunc aperientur MLWeqs. MLWal. cf. MLWAlbert. M. sent. 4,43,10^capit. qualiter -aeconscientiae dicuntur ‘libri’. MLWibid. MLWal.). MLWCapit. reg. Franc. 305^A,6 teste Deo et propria -aconscientia (MLWPetr. Dam. epist. 40 p. 505,14 [ed. K. Reindel. 1983]. MLWEpist. Ratisb. 19 p. 341,5 testis est accusatrix -aconscientia. MLWal.). MLWBernh. Const. damn. 2 iussionis ... tuae exsecucionem licet mihi ... interdicat -aconscientia. MLWGebeh. Salisb. ad Herm. 24 ad percutiendam simpliciorum fratrum infirmam -amconscientiam. MLWHerm. Iud. conv. 11 p. 105,27 (ed. G. Niemeyer. 1963) cepi ... super hoc facto ... propria redargui -aconscientia. MLWAlbert. M. summ. creat. II 1,72,3 p. 602^b,11 mali quandoque -amconscientiam dissimulant, non tamen exstinguitur in eis. persaepe. in imag.: MLWEpist. Ratisb. 19 p. 339,19 ut ... cum Iob ... exasperantem uxorem, scilicet -amconscientiam, habeam. MLWRup. Tuit. vict. 4,23 p. 145,26 (ed. R. Haacke. 1970) sermonem Domini ... in lectulo -ęconscientię socium habere. β de bona -a (expressius MLWi. q. mens sibi conscia boni — gutes Gewissen: MLWl. 26): MLWLex Sal. Merov. 111 quod pura sit -aconscientia sua (MLWLiber diurn. 73 p. 70,4 devota mentis integritate et p. -aconscientia. MLWStatut. ord. Teut. p. 93,16 quod ... eligant de p. -ciaconsciencia, quemcunque MLWeqs. MLWal. cf. MLWCapit. reg. Franc. 255 p. 257,40 in -aeconscientiae puritate. v. et p. 428,72). MLWPass. Afrae II 1 p. 62,8 pecuniae non erant de bona -aconscientia (MLWChart. Tirol. 1007^a [a. 1234] in b., vera et pura -sienciaconsiencia. MLWChart. Burgel. 106 p. 126,1 licet ... bonam habeamus -ciamconscienciam. MLWal.). MLWEpist. Hann. 80 p. 129,21 de -ęconscientię tuę candore. MLWOtto Frising. gest. 2,21 p. 124,12 est magna miseris ... consolatio -aeconscientiae spes. saepe. γ de mala -a (saepe expressius MLWi. q. mens sibi conscia mali — schlechtes Gewissen, MLWe. g. l. 36.40): MLWBeda hist. eccl. 4,25 p. 263,21 quem (Adamnanum) nimius reae -aeconscientiae tenebat dolor. MLWRadbert. corp. Dom. 17 MLWl. 36 (Corp. Christ. Cont. Mediaev. XVI. 1969) dum communicas, ... emunda -amconscientiam (MLWCaes. Heist. hom. exc. 161 p. 129,22 propter emundandam -ciamconscienciam. cf. MLWTheod. Amorb. Bened. II 2 p. 261,33 ut emendarent fratres -asconscientias suas). MLWThietm. chron. 7,48 fugiente ... Baldrico et -amconscientiam in hoc manifestante. MLWManeg. ad Gebeh. 8 p. 325,40 hec vos facere ... male -cieconsciencie furore arreptos ... constat (MLWHerbord. Ott. 2,35 p. 129,12 [ed. J. Wikarjak. 1974] de impuritate cordis et mala -ciaconsciencia nascitur desperacio. MLWal.). MLWVita Annon. I 13 p. 472^b,16 quem (metum) -aconscientia suggerebat. MLWArnold. Lub. chron. 3,10 p. 154,1 -aconscientia (conciencia MLWvar. l.) ... tacere suadet. MLWAlbert. M. nat. bon. 323 p. 116,2 (ed. E. Filthaut. 1974) vermis -aeconscientiae corrodentis. saepe. v. et p. 417,47. p. 1480,22. in imag.: MLWBruno Magd. bell. 5 quo (ferro) ulcere mentis ... percusso -aeconscientiae virus efflueret. MLWEpist. Ratisb. 29 p. 360,11 male maritata ... in occulto parturit -aconscientia. B latius MLWi. q. intima cordis, animus — das Innerste, ‘Herz’: 1 in univ.: MLWLiber diurn. 84 p. 95,6 coram Deo, -arumconscientiarum teste, satisfacimus MLWeqs. MLWWillib. Bonif. 4 p. 15,16 animi sui secreta intra -amconscientiam ... abscondita ... aperuit (cf. MLWCapit. reg. Franc. 306 p. 467,48 -aeconscientiae secretum. MLWThietm. chron. 6,77 -ciaeconscienciae secreto congruis temporibus manifestanda contegit. MLWal.). MLWHincm. epist. I 131^b p. 71,18 nostrae -aeconscientiae super pridem capitulis ... recitatis ... non modice se concusserunt. MLWRud. Trud. gest. 2,8 in humilitate -aeconscientiae. MLWal. 2 c. colore quodam: a desiderium — Anliegen: MLWAmalar. off. prol. 13 si pro propriis -isconscientiis voluerit intercedere devotus homo MLWeqs. b voluntas, propositum — Absicht: MLWForm. Augiens. A 17 quod (sc. chartam evertere) longe a -aconscientia mea sit. c cura — Verantwortung: MLWChart. Mulh. Thur. 272 p. 109,45 (a. 1279) pronunciamus ... familiam domini prepositi ... sue -cieconsciencie secundum privilegia sui ordinis conmittendam. d culpa — Schuld: MLWManeg. c. Wolfh. 19 p. 85,19 (ed. W. Hartmann. 1972) apud quem (Christum) blasfemantis -cięconsciencię horrendę inmundicię estimantur. MLWEpist. Ratisb.7 p. 299,32 proprio ... ceno ut porcus Epicureus involvitur, cuius vita non magis aliena lingua fędatur quam propria dehonestatur -aconscientia. MLWChron. rhythm. Austr. 670 fatur quisque -amconscientiam. Kurz/Dinter