concludo

1. concludo, -si, -sum, -ereconcludere. MLWscript.: cumc-cumcludo: p. 1191,42. cun-cuncludo: MLWAgnell. lib. pont. 167. -clau-conclaudo: MLWl. 49. p. 1191,14.16. 34.49.1192,31.64. MLWal. I proprie: A claudere, occludere, obserare — zu-, verschließen (cf. MLWGloss. I 44,3 St.-S. -itconcludit piluhit. IV 47,27 -susconclusus pitâner. MLWal.): 1 strictius: a gener.: α in univ.: MLWAedilv. carm. 21,8 ego post omnes -sisconclusis postibus aulam deserui. MLWWalahfr. Wett. 207 -clausisconclausis (-sisconclusis MLWvar. l.) oculis (MLWWaltharius 511 oculos -seratconcluserat. MLWal. cf. MLWl. 55). MLWPass. Quir. Teg. 10 -seruntconcluserunt illud (vasculum). MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,152 cum ... aeratos ... suo -seritconcluserit obice postes ianua. MLWMarc. Graec. ign. 7 r(ecipe) sandaracae ... MLWl. i, in vase ... fictili ore -soconcluso liquescat. MLWal. MLWintrans. et MLWrefl. MLWc. sensu conivendi, coeundi: MLWAlbert. M. animal. 1,164 lacrimalia -entiaconcludentia. 24,21 sunt duae conchae se -entesconcludentes. β obstruere — ab-, versperren: MLWLeg. Wisig. 8,4,29^tit. de discretione -endorumconcludendorum fluminum. MLWWaltharius 786 cadavera totam -sisseconclusisse viam MLWeqs. MLWal. b natur. et medic.: MLWAesculapius20 p. 26,7 patiuntur isti (anhelantes), quando pulmo et thorax -unturconcluduntur. MLWTract. de aegr. cur. 82 si -saconclusa est matrix et menstrua non apparent. MLWal. 2 latius accedente sensu perficiendi MLWi. q. (claudendo) complere — (durch Abschließen) vervollständigen, vollenden: a in univ.: MLWCand. Fuld. Eigil. I 17 aedificii structura ... in summitate operis lapide -iturconcluditur uno (II 21, 9. 23). MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 87,4 hic ... digitus habuit officium -endiconcludendi brancationem ex alia parte MLWeqs. MLWAlbert. M. animal. 3,74 ut ... pectus claudatur ad os, quod ante pectus -itconcludit. b de terminis usu refl. et medial. MLWi. q. circuitum complere — sich schließen: MLWDipl. Karlom. (II.) 14 p. 304,41 termini ... donationis ita se -untconcludunt: MLWeqs. MLWActa imp. Winkelm. I 307 p. 276,26 finis ascendit ad sanctam Eliam et -iturconcluditur. B includere, circumcludere — ein-, umschließen (cf. [] MLWGloss. I 630,37 St.-S. -entconcludent pivahent. II 294,50 -econclude gipirch. 445,27 -sumconclusum pifanga 〈...〉. MLWal.): 1 gener.: a obi. homines: α in univ.: MLWBeda hist. eccl. 5,12 p. 306,30 undiqueversum hostibus et caecitate tenebrarum -susconclusus. MLWHrotsv. Pafn. inscr. p. 162,4 quam (Thaidem) Pafnutius ... per quinquennium in angusta cellula -sitconclusit. MLWPaul. Bernr. Herl. 32 vivit ... Agnes ... in Admontensi coenobio virginum -saconclusa. MLWal. v. et p. 1189, 48. in imag.: MLWCarm. Bur. B 107,1^b,4 -siconclusi mentis te sigillo. β de captivis: MLWHucbald. carm. 2,128 convitii commentantem commenta ... convictum caecis -iteconcludite (-ereconcludere W) claustris. MLWHrotsv. Dion. 166 pontificem carceris in tenebras iussit -ierconcludier atras. MLWal. cf. p. 1193,21.24sqq. γ de mortuis, reliquiis c. sensu condendi: MLWTit. metr. II 2,3,7 hic modo me parvo -clauditconclaudit cespite tellus. MLWGesta Aldr. 2 p. 311,20 in eo (altari) sancti Stephani ... reliquias ... -sitconclusit. Epitaph. Mediol. 4,1 (MLWMGPoet. IV p. 1010) Arnulfi corpus tumulo -clauditur isto. MLWDecret. Frision. A 4,2 p. 44,3 quod ille (pater) tam profunde ... cum illis iv clavis est sub quercu et pulvere -susconclusus et coopertus. b obi. animalia: α in univ.: MLWRud. Trud. gest. 7,3 p. 265,49 mulierculae ... porcellos gallinasque suas ... intra domum et horreum hospitae meae -entesconcludentes. β c. sensu capiendi (cf. Vulg. Luc. 5,6): MLWAlbert. M. animal. 24,8 in magnis et multis sagenis colligatis -unturconcluduntur allec pisces. γ clausura retinere — in einem Gehege festhalten: MLWLeg. Wisig. 8,4,11 tremissem unum ei, cui pecus -sumconclusum (inclusum MLWvar. l.) est, ... exolvere. c obi. res: α in univ.: Gerb. (?) astrolab. 2,5 alnogiza, qui ... eminentes aliorum climatum tabulas in se suscipiendo -itconcludit. MLWChart. eccl. Erf. 457 quatenus ..., quicquid inveneritis, sub sigillis vestris -sumconclusum nobis ... transmittatis. MLWChart. Hans. 810 p. 280,9 mercimonia, que in vasis -unturconcluduntur. MLWal. β de areis, aedificiis c. sensu saepiendi, muniendi: MLWLeg. Wisig. 8,3,7 de ortis sepe -sisconclusis (Form. Sangall. I 18 curtem saepe -samconclusam. v. et p. 1194,52). MLWLex Baiuv. 10,2 de scuria ... liberi, si -saconclusa (-clausaconclausa, sicut clusa MLWvar. l.) parietibus ... fuerit. expressius MLWi. q. circumsaepire — einzäunen, einhegen: MLWLeg. Wisig. 8,4,27 ne iter agentibus pascua non -saconclusa vetentur. γ de terris c. sensu cingendi: MLWAnnal. Quedl. p. 32,16 omnem terram Thuringorum excepta quam Louvia et Haertz sylvae -untconcludunt. cf. MLWl. 46sqq. 2 milit.: a de obsidione: MLWRimb. Anscar. 30 p. 61,4 -sisconclusis ipsis in civitate. MLWWaldo Anscar. 68,4 urbis -saeconclusae ... ab arce. MLWWilh. Apul. gest. 3,29 multus Persarum populus ... illum (Diogenem) cum-sitcumclusit. MLWal. in imag.: MLWTransl. Viti 1 Christi victoria ... Hyspanos adiit, Brittannos -sitconclusit, Anglorum gentem subegit. b de defensione: MLWAnnal. Quedl. p. 32,14 capta ... civitate ..., qua se -seratconcluserat Irminfridus. 3 iur.: a de terminatione (pass. c. sensu continendi): MLWDipl. Otton. II. 28 quantum terrae ... circumquaque infra ipsum ambitum -iturconcluditur. MLWGreg. Cat. chron. II p. 142,29 hi (casales) omnes ... -claudunturconclauduntur inter fines istos MLWeqs. MLWChart. Heinr. Leon. 91 p. 140,1 (spur.) terminos ... episcopatus et ... ducatus ... sub eodem limite -entesconcludentes. b de acquisitione MLWi. q. saepiendo (sibi) vindicare — durch Einhegung als Besitz abgrenzen, ‘einfangen’: MLWChart. Tirol. 645 (a. 1213) donavimus ..., quidquid ex ipsa conmunitate bonis suis -serantconcluserant adiunctum ibidem. v. et p. 1194,53. 4 natur. et medic.: MLWAesculapius 3 p. 4,40 ex nimio sanguine vel cholerum fervore -soconcluso in stomacho. 7 p. 11,26 ventositas spiritus, quae solet in pulmonibus et cerebri partibus habitare, -iturconcluditur ex calore cibi MLWeqs. MLWAlbert. M. veget. 2,50 ille (spiritus pulsatilis) -susconclusus est intra succum plantae. MLWanimal. 1,302 qui (panniculus) -atconcludat eam (carnem) et convolvat. MLWal. C complicare, applicare — zusammen-, anlegen: MLWFragm. mul. VI p. 605,2 dum concubuerit cum viro suo, -sisconclusis (cf. Hippocr. MLWed. Littré VIII p. 46 ἐπαλλάξασα) femoribus ... silescat. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 103,14 quando avis descendit de alto, coarctat et -itconcludit ceteras pennas ad corpus et extendit empiniones. p. 103,17 -sisconclusis alis, pennis et empinionibus (p. 109,10 -sisconclusis MLWa.). II translate: A finire, perficere, consummare — (ab)schließen, beenden, zum Abschluß bringen (cf. MLWGloss. II 28,6 St.-S. -sitconclusit besloz. 342,19 -iturconcluditur kaeintot): 1 spectat ad actiones, negotia: a gener.: α in univ.: MLWCand. Fuld. Eigil. II 17,48 opus incoeptum ... sacro ... -ereconcludere fine. MLWPoeta Saxo 4,94 [] hic annus longi certamina belli ... firmo ... -sitconclusit foedere pacis. MLWChart. Heinr. Leon. 2 p. 2,9 rem suam sic ... agere eoque confirmationis tenore -ereconcludere, ut MLWeqs. MLWal. cf. MLWl. 62. β absol. MLWi. q. opus consummare — das Werk abschließen: MLWGodesc. Saxo theol. 22 p. 306,20 tandem ... -ensconcludens Deus hominem velut per anacephaleosin ... suam ... perficiens locavit in excelso. γ intrans. vel c. obi. MLWq. d. interno MLWi. q. finem facere, parare — ein Ende machen, bereiten: MLWCaes. Heist. mirac. I 2,7 p. 70,19 Deus ... eius (usurarii) fallaciae postea terribiliter -sitconclusit. MLWChart. Stir. IV 514 quod ... ipsius (adversarii) fraudibus finem -serisconcluseris, quem eius intentio merebatur. b iur.: α in univ.: MLWLeg. Wisig. 10,2,3 ut omnes cause tricennium -anturconcludantur. MLWTrad. Frising. 1420 p. 276,43 commutationis tenor hoc fine ac ratione -susconclusus et perfectus est, ut MLWeqs. MLWChron. Andag. 90 p. 229, 19 scitis ..., quo iudicio uterque pontifex causam vestram -seritconcluserit. MLWActa imp. Winkelm. I 892 p. 678,1 racionem ... coram illis (iudicibus) fuisse -samconclusam. β probationem absolvere — das Beweisverfahren abschließen: MLWGreg. IX. registr. 771 p. 670,37 postquam fuit ab utraque parte renuntiatum et in dicta causa -sumconclusum. MLWChart. Rhen. med. III 1222 p. 899,13 -soconcluso in negotio. γ decernere, constituere — beschließen, bestimmen: MLWTrad. Frising. 63 (a. 773) cum finibus universis et terminibus iure -sisconclusis. MLWCod. Hartw. 14 in ... traditione illud ... ex utraque parte tradentium simul -sumconclusum est et diffinitum, ut MLWeqs. adde: MLWCarm. Bur. B 204,4,4 fuit iudicio -sumconclusum (concursu MLWcod.) Veneris rosam rosario dari. 2 spectat ad sermonem, scripta sim.: a gener.: α in univ.: MLWLiutg. Greg. 2 p. 68,3 cum consumasset ... lectionem et ... oratione -retconcluderet. MLWVita Galli II 1455 tali -sitconclusit voce querelam: ‘MLWeqs.’ MLWWaltharius 705 necdum ser- monem -seratconcluserat (compleverat MLWvar. l.) Waltharius (MLWThietm. chron. 2,45 ut -amconcludam [ -claudamconclaudam MLWa. MLWras. 1] MLWs.). MLWBernold. Const. microl. 6 p. 981^A orationes ... pene omnes ... ita -imusconcludimus: ‘per Dominum MLWeqs.’ (MLWOtto Frising. gest. 1,56 dicens haereticus, quod ipse esset, per quem omnis oratio -iturconcluditur, cum dicimus: ‘per eum’. MLWAlbert. M. miss. 2,2,4 p. 44^a,5 nomine Christi oportet -ereconcludere orationem. MLWal. v. et p. 1196,27). MLWConr. Hirs. dial. 584. MLWal. β de ultima parte operis MLWi. q. exponendo complere — abschließend darlegen: MLWAmalar. cod. expos. I 10,12 ut ipsi vobis -amusconcludamus ea, quae adhuc desideramus ... disserere. γ de plena et perfecta descriptione MLWi. q. absolvere — erschöpfend, vollendet darstellen: MLWThietm. chron. 1,28 quia haec (facta regis), sicuti fuere, -ereconcludere nequeo, tristis omitto. b rhet.: α in univ.: MLWConr. Mur. summ. p. 139,6 (ed. W. Kronbichler. 1968) videtur ... -ereconcludere, qui MLWeqs. β de conclusione argumentationis (accedente sensu comprehendendi): MLWAnselm. Bis. rhet. 1,11 his ... ita defensis -itconcludit bonus orator: ‘his nostrę epystolę expurgatis viciis’; nec pudet -ereconcludere, quod nondum posuisti in propositione. v. et p. 1080,65. γ de ratiocinatione finali: v. p. 1194,21sq. c iur. de forma sanctionis in fine chartae apposita: α in univ.: MLWDipl. Heinr. III. 80 p. 105,35 hoc decretum ... tali anathemate -sumconclusum, ut MLWeqs. MLWChart. episc. Halb. 189 MLWl. 27 omnia ... confirmo, sigilli imagine notifico et adhibitis celi clavibus banno -oconcludo. β expressius MLWi. q. formam sanctionis apponere — die Poenformel anwenden: MLWConr. Mur. summ. p. 154,9sq. (ed. W. Kronbichler. 1968) minores maioribus -ereconcludere non debent nisi necessitate cogente. set par pari, maior minori ... -ereconcludere potest et debet. 3 spectat ad spatium temporis: MLWLiutg. Greg. 7 bono fine ... -ereconcludere dies suos. MLWThietm. chron. 6,46 morte ... subitanea lineam vitae huius -ensconcludens supremam. MLWHelm. chron. 85 p. 165,32 novissima eius (regis) infelici exitu -saconclusa sunt. MLWal. v. et p. 1196,40. adde: MLWHrotsv. Mar. 232 dum sol usque suum -sitconclusit vespere cursum. 4 spectat ad enumerationem, seriem: MLWAldh. carm. eccl. 4,12,1 supremus numerum -atconcludat (-claudatconclaudat MLWvar. l.) Thaddeus almum. MLWBeda temp. rat. 56,61 ab eodem die, quo ultimi -sitconclusit anni metas, primi inchoando principium. B c. sensu includendi: 1 complecti — einbeziehen: a recipere, assumere — aufnehmen: α iur.: MLWDipl. Otton. II. 51 p. 61,26 sub nostra tuitionis immunitate per huius precepti nostri vigorem omnes prędictas res ... -simusconclusimus. 86 p. 101,36 monasterium ... in nostrum ... -simusconclusimus mundiburdium (cf. MLWDipl. Otton. I. 450 p. 610,25sq. [spur. MLWs. XII.] quod ... monasterium ... sub [] imperiali nostra libertate et mundiburdio -remusconcluderemus, prout acceptamus et -imusconcludimus in vim presentis scripti). al. accipere — übernehmen: MLWChart. Salem. 267 (a. 1251) qui (domini nobiles) silvam ... in suarum manuum potentia ... -seruntconcluserunt MLWeqs. β eccl.: MLWTrad. Neocell. 170 (a. 1128/30) quod ... beatum Albwinum ... in suffragiis -amusconcludamus. b continere — enthalten, umfassen: α gener.: MLWCarm. libr. III 38,27 octo libri ... reliqui ... in se -untconcludunt numerum totidem vitiorum. MLWEkkeh. Uraug. Hieros. 13,2 libellum ... plurimos ... populi Dei ... labores in captae Hierusalem ... victoria -entemconcludentem. MLWal. v. et vol. I. p. 424,28. β math.: MLWGerb. geom. 6,5 p. 91,27 cuius numeri latus ... basis simul et catheti numerum -itconcludit (includit MLWvar. l.). MLWal. v. et vol. I. p. 994,44. γ philos. MLWi. q. concipere — in sich schließen: MLWAlbert. M. metaph. 1,4,2 p. 48,78sq. (ed. B. Geyer. 1960) intellectus unitatis positus -itconcludit intellectum formae, et si ... forma prius sumatur, per formam -eturconcludetur intellectus unitatis. 2 constringere — einengen: a ligare, devincire, cohibere — binden, fesseln, (be)zwingen (vigente imagine captivitatis: l. 21.24sqq.): α in univ. c. sensu captivandi: MLWConr. Hirs. mund. cont. 359 (Anal. Mediaev. Namurc. XIX. 1966) que (mors) ... uno ... fine mortales absumit et -itconcludit. β libertate privare, obstringere — unfrei machen, in die Verstrickung führen: MLWRather. otios. serm. 2 MLWl. 48sq. (Corp. Christ. Cont. Mediaev. XLVI. 1976. p. 158) si -seritconcluserit Deus hominem, hoc est, -iconcludi permiserit MLWeqs. 3 MLWl. 53 quis ... non se formidare valet inevadibiliter fore -sumconclusum. MLWibid. MLWal. v. et p. 1196, 38. γ subigere — überwältigen: MLWHelm. chron. 12 op. 24,7 -saconclusa ... atque subnervata ... omni Slavorum provincia. δ coartare — einzwängen: MLWErmenr. ad Grim. 12 verba cęlestis oraculi -ereconcludere (ex Greg. M. epist. 5,53,2 restringam) sub regulis Donati. ε refl. MLWi. q. se coercere — sich einschränken, sich kasteien: Baudon. Radeg. 8 (MGMer. II p. 383,4) se ... in tam ardua abstinentiae districtione -sitconclusit (reclusit MLWvar. l.). b in angustias adducere — in Bedrängnis bringen: α in univ.: MLWCarm. Bur. B 61,6^d,3 p. 17 -orconcludor re parvimoda, si duret vis agonis. β per argumentationem MLWi. q. urgere, confutare, comprimere — in die Enge treiben, widerlegen, zum Schweigen bringen (cf. MLWGloss. II 730,13 St.-S. -ereconcludere gisueigan): MLWGodesc. Saxo theol. 21 p. 292,17 -susconclusus evidentia quaestionis istius. MLWEpist. Ratisb. 12 p. 331,36 -ereconcludere adversarium volens. MLWConr. Brunw. Wolfh. 4 p. 183,34 nulla eum argumentatione -ereconcludere ... valebant. MLWEpist. Wibald. 404 p. 542,4 fabula heretica ... ita detecta est, ut etiam ... mulierculae quoslibet etiam doctissimos super hoc -antconcludant. MLWal. cf. p. 1194,17sqq. 3 tenere — festhalten: MLWThietm. chron. 1,20 temporum qualitates scripturae memoriā. C comprehendere — zusammenfassen: 1 in univ.: MLWTrad. Ratisb. p. XIII (s. IX.MLW^ex.) plurimas ... scedas traditionum ... colligens in unum collectarioli huius corpusculum complexui atque -siconclusi. v. et p. 1197,11. 2 spectat ad sermonem: a gener.: MLWTrad. Ratisb. 19 p. 24,30 (a. 822) commemoratio brevi sermone -saconclusa. MLWDipl. Zwent. 7 ut breviter -amconcludam. MLWChart. Merseb. 343 p. 273,12 ut per pauca omnia -amusconcludamus. MLWal. b rhet. de comprehensione argumenti: v. p. 1192,47. D syllogizare, colligere, ratiocinari, ratiocinando ostendere — logisch schließen (auf), (schluß)folgern, einen Schluß ziehen, syllogistisch ableiten (intrans. de syllogismo vel argumentis MLWi. q. conclusionem inferre, demonstrativum esse — einen Schluß ergeben, schlüssig sein): 1 in univ.: a de actu ratiocinantis: MLWGodesc. Saxo theol. 1 p. 85,17 rationabiliter ... proponendo, regulariter adsumendo, veraciter -endoconcludendo. MLWOtto Frising. gest. 1,55 p. 80,20 nec ... recte -iconcludi, si est alio pater, alio Deus, ergo hoc et hoc. MLWAlbert. M. bon. 441 in rationibus inductis ad oppositum videtur -iconcludi. MLWdiv. nom. 2,66 p. 86,7 (ed. P. Simon. 1972) ex causatis -unturconcluduntur causae demonstratione ‘quia’. MLWeth. MLWcomm. 8 p. 6,68 (ed. W. Kübel. 1968/72) -itconcludit ex hoc, quod probatum est, diffinitionem boni. 14 p. 13,15 ‘ex talibus’ principiis ... ‘talia’ et similia eis ‘-ereconcludere’ (p. 1094^b,22 συμπεραίνεσθαι). MLWanal. pr. 2,2,2 p. 718^a,9 -ereconcludere circulari syllogismo minorem principalis syllogismi (cf. p. 718^a,37 reliquam praemissam ... syllogizando in reflexo syllogismo -ereconcludere. 2,2,3 p. 722^a,8 ad propositionum -endamconcludendam conclusionem circulariter. MLWal.). MLWmetaph. 11,2,3 p. 486,56 (ed. B. Geyer. 1964) ex his ... [] facile -iturconcluditur ipsum ‘actum’ purum nihil potentiae admixtum habentem esse. persaepe. b de effectu ratiocinationis: MLWAlbert. M. anal. pr. 1,2,6 p. 496^a,9 syllogismus -ensconcludens necessario (1,2,8 p. 501^a,44 MLWs. ex necessitate suae inferentiae conclusionem -ensconcludens. 1,2,13 p. 510^b,38 MLWs. indirecte -ensconcludens minorem extremitatem de maiori). 1,2,10 p. 505^a,15 necesse est, quod figura -ensconcludens universaliter -atconcludat etiam particulariter (p. 505^a,29 una est f. -ensconcludens affirmative et negative). 1,2,13 p. 511^a,47 indirecte -entesconcludentes modi possunt esse in omni figura. MLWibid. saepe. v. et p. 1196,68. c de vi rationum: MLWAlbert. M. phys. 8,1,9 p. 540^a,31 ad quid inducuntur verba Aristotelis et quid et quantum -ereconcludere possunt. MLWeth. MLWcomm. 30 p. 27,40 (ed. W. Kübel. 1968/72) hae ... rationes Aristotelis necessario -untconcludunt contra Platonem. MLWmetaph. 11,2,3 p. 486,41 (ed. B. Geyer. 1964) haec ratio apud recte philosophantes non -itconcludit. p. 486,66 si hoc est verum, tunc non -untconcludunt ea, quae inducta sunt. MLWibid. MLWal. 2 c. colore quodam: a ratiocinationem conclusivam afferre, argumenta demonstrativa opponere, argute respondere — die Beweisführung abschließen, schlüssige (Gegen-)Argumente vorbringen, schlagende Antwort(en) geben: MLWRagimb. epist. 6 p. 530,31 ut tibi -amconcludam: MLWseq. definitio. MLWUdalsc. Egin. 3 p. 433, 41 ut oblatrantibus breviter -amusconcludamus: MLWseq. dilemma MLWq. d. rhetoricum. MLWSalimb. chron. p. 226,7 omnes involvebat, omnibus -batconcludebat Hugo. p. 428,15 -sistisconclusistis michi et scaccum michi dixistis nec habeo amplius, quid respondeam. cf. p. 1193,36sqq. b persuadere, rationibus persuasoriis definire — überzeugen, mit zwingenden Gründen bestimmen (zu): MLWCaes. Heist. mirac. I 10,31 ac si ei (Deo) oratione (sc. per modum ratiocinationis prolata) fidelis viduae -sumconclusum fuisset, flammas ... a domo eius compescuit. c demonstrare, ostendere — nachweisen: MLWAnon. geom. I 4,60 p. 362,18 hoc (hac MLWvar. l.) tali probatione -sitconclusit, quod MLWeqs. MLWLibell. de Willig. 1 p. 743,31 nisi -amconcludam affirmatione veridica, ut MLWeqs. E excludere, prohibere — abwenden: MLWHelm. chron. 62 p. 119,15 putabat ... vir sapiens repentinas bellorum iacturas sese consilio -sisseconclusisse (exclusisse 2).