cingula, -ae
f. MLW
script.: sc-:
p. 581,39. si-:
p. 581,41. zi-:
p. 581, 38. -ncu-:
p. 581,39. -gl-: MLW
l. 59. -ncol-:
p. 581,29. -gol-: MLWGloss. III 651,29 St.-S. I
strictius MLW
i. q. zona —
Gürtel (cf. MLWGloss. III 409,65 St.-S. -umcingulum gurtil. MLW
al.): A
spectat ad homines: 1
gener.: a
proprie: MLWVita Ludow. Pii 28 p. 622,25 coeperunt deponi ab episcopis et clericis -acingula balteis aureis et gemmeis cultris onerata. MLWNicol. I. epist. 99,55 communionem suscipere sine -iscingulis. MLWHeiric. Germ. I 6,465 unus cinglum praevindicat. MLWFroum. carm. 32,33 pendentes per -acingula caudas. MLWAnnal. Pegav. MLWa. 1092 -ocingulo ... clavem innectens. MLWVisio Godesc. 38 (QuellensSchleswHolstGesch. IV. 1875. p. 114,33) qui ... ferreo ... usus fuisset -ocingulo. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 164,26 habeat
falconarius ... bursam ad -umcingulum. MLW
al. de reliquiis: Transl. Wandr. (MLWMG Script. XXX p. 818,9; MLWs. X.) reliquie ... de -ocingulo MLW
s. Gregorii. MLW
al. b
in imag.: MLWAmalar. off. 2,22,2 camisa -ocingulo continentiae constringitur. MLWAlex. Min. apoc. 10 p. 168,10 -ocingulo castitatis. MLW
al. c
per compar.: MLWMeginh. Fuld. Alex. 11 p. 433,15 crus, in quo
debilis fuerat, ... lumbos retro ut -acingula circuibat. MLW
al. 2
milit. et publ. MLW
i. q. balteus militaris, balteus equitis —
Waffengürtel, Wehrgehenk, Rittergürtel (interdum sensu attenuato de statu vel dignitate; de re v. A. Schultz, Das höfische Leben zur Zeit der Minnesinger. II. 21889. p. 16.215): a
proprie: α
in univ.: MLWIulian. Tolet. Wamb. 25 sibi ... -umcingulum solvit
dux rebellis. MLWCapit. reg. Franc. 176,4 si quis ... sponte eum
(episcopum) occiderit, ... -umcingulum militare deponat. MLWPrud. Trec. annal. MLWa. 839 p. 17,39 accinctus
Iudaeus ... -ocingulo militari. MLWCapit. reg. Franc. 228,12 nullo militiae secularis uti -ocingulo nullamque reipublicae debent
excommunicati administrare dignitatem. MLWEpist. pont. Rom. sel. II 31 filium vestrum ... quasi spiritalem filium consulatus -icinguli honore ... decoravimus. MLWRegino chron. MLWa. 868 p. 96,15 sacrum habitum deposuit et militiae -umcingulum resumpsit. MLWWolfher. Godeh. II 8 p. 201,52 ante altare ... -umcingulum deponens capud ... totondit. MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1073 p. 162,25 si ... iudicarentur
facinora, ... et miliciae -umcingulum et omnem prorsus seculi usum ... abdicare censeretur
rex. Const. I 318,20 de filiis ... sacerdotum ... ac rusticorum statuimus, ne -umcingulum militare ... assumant. MLWTrad. Scheftl. 396 deposito militari -ocingulo tradidit ... predium. MLW
al. β
spectat ad ordinem equitis: MLWOtto Frising. gest. 2,23 quem
(virum fortem) rex ... militari -ocingulo ... honorandum decrevit. MLWChart. Nuremb. 473 p. 297,20 plurimis -ocingulo militari tyronibus decoratis. MLW
al. γ
spectat ad praestationem -i militaris (‘Schwertleite’, cf. A. Schultz, Das höfische Leben zur Zeit der Minnesinger. I. 21889. p. 182): MLWPrud. Trec. annal. MLWa. 838 p. 15,40 Karolo ... -ocingulo insignito. MLWOtto Sanblas. chron. 26 p. 38,23 filii imperatoris ... milicie -umcingulum sumpserunt. MLW
al. δ
spectat ad cives: MLWChart. select. Keutgen 430,3 (a. 1260/64) si ... burgensis
captus fuerit, ... mittetur ei -uscingulus suus et cultellus. b
in imag.: MLWRhythm. 1,8,1 militiae devotae sumsit hin cincola (hinc incola MLW
ed., MLW
corr. D. Norberg, Poésie MLW
lat. rythm. 1954. p. 33) culmen. Vita Eucher. 3 (MGMer. VII p. 48,7) relinquens militiae saeculi -umcingulum continuavit se ad caeli cultores. MLWSalimb. chron. p. 3,14 clericali -ocingulo militabat, qui postmodum fuit ... episcopus. MLW
al. c
meton. MLW
i. q. dignitas —
Würde: MLWConc. Merov. p. 199,25 si quis in quolibet gradu vel -ocingulo constitutus MLW
eqs. 3
liturg. (cf. J. Braun, Die liturgische Gewandung. 1907. p. 102sqq.): a
proprie: MLWWalahfr. exord.25 p. 504,22 orarium, -umcingulum, sandalia. MLWCatal. thes. Germ. I 20,10 (Mittelalterl. Schatzverz. I. 1967) z-aszingulas de serico. 40,4 v sc-iscinguli. 114,7 vii cincula serica cum baltheis. 26,15 -acingula xiii antependentia. 7,25 -umcingulum i cum tintinnabulis. 144,7 sex albas cum s-issingulis.
saepe (v. MLW
ind.). MLWChron. Erf. min. p. 592,13 alba ampla -ocingulo precincta. MLW
al. in coronatione imperatoris: MLWPrud. Trec. annal. MLWa. 844 p. 30,27 Hlodowicum pontifex ... -ocingulo decoravit. MLWOrd. coron. imp. 14,18 induunt eum ... alba et -ocingulo. b
alleg.: MLWHraban. univ. 21,14 p. 568
D -umcingulum ... continentiam
significat. 21,25 p. 584
C -umcingulum ... spiritalem operationem significat. MLWHonor. August. gemm. 1,203 per -umcingulum ... mentis custodia ... accipitur. MLW
al. 4
iur.: a
de sceleratorum vestitu (cf. H. Hirsch, Die hohe Gerichtsbarkeit. 1922. p. 551): MLWChart. Babenb. 68 p. 94,5 (a. 1187) cum vestitu suo -otenus complexo de villa educatur
raptor aut fur (MLWChart. Stir. II 57 p. 96
a,32 preconibus ... MLWc. tradatur iudicandus
malefactor). MLWChart. Austr. sup. II 437 p. 636,27 fur ..., sicut est cinctus -ocingulo, debet dari. MLWChart. Raitenh. 126 p. 114,17 reus ... cum hiis, que -umcingulum ... capit, ... debet assignari. MLWChart. Carniol. II 204 p. 162,15 nudus accinctus -ocingulo, sicut vulgariter dici solet.
saepe in his regionibus. b
de donatione sim.: MLWEinh. Marc. et Petr. I 2,6 obtulit et regina -umcingulum suum. MLWRegistr. abb. Werd. 7,9 p. 218,25 pedules lineos, -umcingulum unum eiusdem generis. MLWTrad. Patav. 850 pro -iscingulis et bracilibus xiiii
denarii. MLWChart. Tirol. notar. II 172 observare unum -umcingulum de argento. 265
a investivit ... Conradum ... vi dozenas -orumcingulorum. MLW
al. 5
medic.: MLWTract. de aegr. cur. p. 327,18 -umcingulum plumbeum renibus superponatur. B
spectat ad equos MLW
i. q. cinctorium —
Gurt (cf. MLWGloss. III 641,37 St.-S. darmgurtele. MLW
al.): MLWWolfhard. Waldb. 2,17 arrepto renum -ocingulo. MLWAnselm. Mog. Adalb. 235 per ... latus
quadrupedis pendens fuit auro -acingula splendens. MLWStatut. ord. Teut. p. 110,22. MLW
al. v. et p. 580,43. II
latius: A
medic. MLW
i. q. zoster —
Gürtelrose: MLWRecept. Sangall. II 142
capit. ad -umcingulum circa ventrem. MLWGloss. Roger. III 612 -umcingulum dicitur id, quod fit de colera subtili in superficie ventris et cingit ... ventrem (
cf. II 560). MLWWilh. Cong. chirurg. 1333 herpes -uscingulus est de genere apostematum MLW
eqs. MLW
al. B
anat. MLW
i. q. pars quaedam oculi circularis —
ein ringförmiger Teil des Auges: MLWAlbert.
M. animal. 1,198 qui
(maior circulus) in duo aequa secat glacialem et dicitur -umcingulum eius et ... nutrit eum. C
astron. MLW
i. q. circulus —
Kreis, Zone: MLWEkkeh. IV. bened. I 7,63 dorsa paralleli dederant et -acingula (gloss.: quinque zonę) cęli. MLWAlbert.
M. caus. univ. 1,4,7 p. 427
b,23 qui
(circulus aequinoctialis) vocatur -umcingulum signorum ab antiquis. D
moenia —
Ringmauer: MLWGalb. Karol. 113 usque in portis et -iscingulis et infra fossata. E
corona (obsessorum) —
Ring (von Belagerern): MLWGesta Karoli
M. p. 162,9 circum cingentes civitatem -ocingulo armate milicie. F
vinculum —
Fessel: MLWBenzo ad Heinr. 6,4 p. 664,4 lex iubet, ut resistentes ferri stringat -acingula. G
complexio —
Zusammenfassung: MLWVita Udalr. Cell. II 69 ut brevi locutionis -ocingulo ... eius comprehendam studia.
Dauser