charta (ca-, ka-), -ae
f. (χάρτης)
MLW
script.: ? ha-:
p. 523,46. qua-:
p. 525,6. -rda: MLWTrad. Weiss. 156 p. 146, 18. -th(a):
p. 523,2.524,11.22. I
proprie de materia scriptoria (cf. L. Santifaller, MLW
MIÖG Erg.-Bd. 16,1. 1953; H. Foerster, Abriß der lateinischen Paläographie. 21963. p. 44sqq.): A
schedae ex medulla papyri confectae —
Papyrus: 1
gener.: MLWDipl. Merov. I 86 p. 76,36 pelles x, carta tomi l. MLWSermo de sacril. 19 in carta sive in bergamena. MLWNicol. I. epist. 80 p. 423,20 facilius cartae quam verba deficient. 2
pharm. et techn.: MLWAesculapius 31 p. 49,30 ex ... calce, -acharta combusta et caera (MLWAntidot. Augiens. p. 58,13 -acharta de tumu MLWc.
cf. MLWAntidot. Bamb. MLWapp. p. 37,19 carta usta). MLWCompos. Luc. N 18 scribis ... in membranam aut carta (MLWMappae Clavic. 43).
cf. *tomocharta. B
membrana —
Pergament(blatt): 1
gener.: a
spectat ad qualitatem: MLWSedul. Scot. carm. 2,72,25 nomina quot nitidis ... cartis
insunt. MLWActa imp. Winkelm. I 417 p. 361,3 (a. 1249) nec ... in palperio nec in carta rasa. MLWAlbert.
M. metaph. 7,2,3 p. 358,24 (ed. B. Geyer. 1964) in cera vel carta. MLWChart. Turic. MLWapp. 1389
a scolares ... vendiderunt ... summam
[] ... de littera nova in cartis edinis (1414
a). 1476 p. 188, 17 si ... instrumentum kartha vel sigillo ... lesum fuerit. MLWChart. Tirol. notar. II 523 Armus, confector cartarum, ... confitebatur ... xii bonas cartas vitulinas ... dare. MLWNicol. Biber. carm. 1738 (ed. Th. Fischer. 1870) cartarum rasores. b
spectat ad usum: MLWAldh. carm. eccl. 4,4,10 quae nunc in cartis scribuntur rite quadratis
(cf. MLWConr. Mur. summ. 6,6
c p. 437,33 carta, in qua scribi debet litera ..., sic quadranguletur, ut MLW
eqs.). MLWLibell. de conv. Baiuv. 7 carta sine litteris. MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,261 pręsto sunt cartę. MLWEkkeh. IV. cas. 108MLW
med. in carta hic ... scribamus. MLW
al. 2
pharm. et techn.: MLWRecept. Sangall. II 4 amoniaco ... in carta virgine perducis. MLWTheoph. sched. 1,33 gluten ... de vitulina -acharta. MLWGloss. Roger. I A 3,14 p. 679,11 carte veteris, id est pergameni, folium i. MLW
al. C
schedae ex pannulis factae —
Papier: 1
latius: MLWWilh. Rubruqu. itin. p. 329,6 volgaris moneta Cathaie est carta (caita
D) de wambasio. MLWAlbert.
M. animal. 23,82 licinium factum de carta bombacina. 2
strictius MLW
i. q. pagina —
Blatt, Bogen: MLWSalimb. chron. p. 458,3 cum ... libello, qui scriptus erat in cartis de papiro. MLW
fort. MLW
add.: MLWClem. IV. registr. 657 p. 670,15 cartas sive membranas processum continentes eundem in huius ... ecclesie ... appendi sive affigi hostiis ... faciemus. II
meton. de paginis una cum causis inscriptis (sensu spirit. de causis tantum: l. 58; cf. p. 524,2): A
instrumentum —
Urkunde (cf. MLW
Bresslau, Urkundenlehre [v. MLW
ind.]; O. Redlich, Die Privatur kunden des Mittelalters. 1911): 1
iur.: a
in univ. (fere de originalibus; de exemplaribus, formulis MLW
e. g. l. 33sqq.39sq.52sq.): α
spectat ad causas firmatas: MLWCapit. reg. Franc. 9,7 textus cartarum ingenuetatis
(cf. MLWLex Franc. Cham. 12 per cartam aut per hantradam ingenuus. MLWCapit. reg. Franc. 168,2 cartam libertatis. MLW
al.). MLWDipl. Merov. II 10 p. 98,5 in ... -acharta precaria (
cf. MLWForm. Marculfi 2,9
tit. carta obnoxiationis. MLWDipl. Ludow. Germ. 6 p. 7,31 cartam praestariam. MLWForm. Augiens. B 37 carta post carta. MLWDipl. Arnulfi 134 p. 201,24 complacitationis cartam). MLWChart. Fuld. B 22 p. 45,9 donationis (MLWChart. Carniol. I 68 p. 77,35
d. et investionis. MLW
al.). MLWChart. Sangall. A 36 traditionis. MLWForm. Arvern. 5 carta patrociniale. MLWTrad. Lunaelac. 7 p. 5,14 duo cartas commutationis. Form. Sangall. I 16
tit. dotis. MLWChart. Sangall. A 426 p. 45,32 concordiae (
cf. 621 p. 230,20 pacationis, quod tiutiscae suonbuoch nominamus). MLWDipl. Karoli III. 76 proprietatis. MLWChart. Lux. I 184 cartam confirmationis prediorum. MLWLeg. Lang. p. 595
a,5 per hanc pergamenam cartam de morgincap. MLWOrd. coron. imp. 14,58 cartas tercii generis et libelli. MLWChart. Tirol. 578 hec harta abnegationis.
persaepe. adde: MLWHrotsv. Theoph. 126 proprii cartam scribens detrimenti (
cf. MLWRahew. Theoph. 303 cartam probrosam, scriptum mendax ..., cirographum leti).
cf. p. 536,10. β
spectat ad modum confirmandi, firmitatem, usum: MLWLex Ribv. 62,3 si carta in iudicio perforata etuniata fuerit. MLWForm. Marculfi praef. p. 37,5 tam praeceptiones regales quam cartas pagenses (MLWCatal. biblioth. Becker 37,550). MLWLex Alam. 2,1 testes, qui manus eorum in carta miserunt
([de re v. H. Hattenhauer, MLW
ZRGGerm. 83. 1966. p. 271]. MLWLex Baiuv. 16,2 aut per cartam aut per t. conprobetur firma emptio
[de re v. H. Fichtenau, Le Moyen Age 69. 1963. p. 110]). MLWChart. Sangall. A 46 cartam inrumpere
(cf. 365 violare. 501 comutare.
saepe). 105 fuit ipsa carta levata; ... presbiter ... scripsit et subscripsit (MLWChart. Turic. 203 cartam solito more levantes et conscribi rogantes. MLW
al.). MLWCapit. reg. Franc. 81,13 ut nullus presbyter cartas scribat. MLWHincm. Remig. 7 p. 274,27 cartam et vestituram ... fecit. MLWDipl. Otton. III. 278 p. 703,12 cartam, per quam litigabant. MLWChart. Bund. 211 tracta et facta est hęc carta (MLWChart. Tirol. 233. MLW
al.). MLWChart. Rhen. med. I 445 p. 504,37 hoc in carta aliqua, quae specialius appellatur manuscriptum vel privilegium, notetur. MLWChart. Carniol. I 97 p. 100,27 ego ... scriptor hanc -amchartam ... conplevi. MLWChart. Heinr. Leon. 17 cartam presentem sigillari precepimus (MLWChart. Brixin. 146 p. 156,32 renunciavit ... cartis sigillatis et non sigillatis vel manu notariorum confectis). MLWCod. Lauresh. 2 p. 268,7 in originalibus cartis. MLWChart. Tirol. 563 p. 46,21 super
[] quadam -acharta iurabant. MLWChart. Lamb. Leod. 479 p. 588,20 privilegia ... et -echarte ecclesie in libro ... cum suis titulis conscribantur.
persaepe. spectat ad chirographa (cf. p. 537,16): MLWChart. Rhen. med. I 463 (a. 1129) cartam ... insigniri ... et partem in nostrum et partem in MLWs. Petri armarium poni placuit. MLW
abund. (fort. restat sensus materiae scriptoriae): MLWLex Ribv. 41,1 per tabularum seu cartarum instrumenta (MLWDipl. Pipp. 16 p. 23,34 per strumenta cartarum. MLW
al. cf. MLWDipl. Otton. I. 254 p. 363,26 per paginam cartarum). b
de diplomatibus regum, imperatorum: MLWForm. Marculfi 1,31 cartas ... regum. MLWDipl. Karoli
M. 151 per apertam cartam (carthcod.. MLWChart. Mog. A I 111 p. 57,21 confirmationis. MLWDipl. Arnulfi 105 p. 155,18 per praeceptales cartas. MLWDipl. Otton. II. 15 p. 23,24 cartam tuitionis. Annal. Naz. II MLWa. 964 (MLWMGScript. XVII p. 33,17) ab imperatore cartam electionis acquisivit. MLWCarm. Cantabr. 15,3
b,10 kartam regiam ... cepi. MLWChart. Raitenh. 20 p. 23,15 (dipl. Frid. I.) presentem -amchartam sigilli nostri impressione firmari precepimus. MLWChart. Burgenl. I 61 p. 33,41 hec nostre
(sc. regis Hungariae) confirmationis carta.
saepe. c
de iudiciis, placitis (citatorio: l. 21): MLWForm. Marculfi1,28
tit. carta audientiale. 1,38
tit. paricla. MLWVita Elig. 1,31 cartamque (carth-cartha MLW
var. l.) ei securitariam apud regem impetravit (
cf. Const. II 418,7 cartam specialem securitatis habere). MLWForm. Senon. II 2
tit. carta sacramentale. MLWForm. Sal. Merk. 30
tit. iecta. MLWDipl. Heinr. II. 305 p. 380,18 in carta iudicatus. MLW
al. d
de notariorum instrumentis: MLWChart. Bund. 339 (a. 1158) per lignum et cartam ... iugales fecerunt ... remissionem. MLWChart. Tirol. 544
B1 p. 22,26 Warimbertus ... redidit cartam ... et ibi canzellata fuit. MLWChart. Ital. Ficker 248 notarium fecisse seu abreviasse cartam. MLWChart. Tirol. 1115 hanc cartam ex imbreviaturis ... sumpsi eamque ... autenticavi et in publicam formam reduxi. MLWChart. Tirol. notar. II 44 cartam debiti. 84 in carta feudi. 105 pignoris. MLW
al. v. et p. 523,71. de protocollis MLW
q. d. imbreviaturae: MLWChart. Tirol. notar. I 578
tit. (a. 1237) carta Egenonis Parvi. II 1
tit. carta Girardi. MLW
ibid. saepe in rubricis. e
notitia de rebus traditis facta —
Traditionsnotiz: MLWCod. Odalb. 64
testes praeordinati in priori carta. MLWTrad. Ror. 119 p. 126,31 (QuellErörtBayerGesch.
N. F. XXI. 1966) cartam conscribi fecimus. MLW
al. f
tabula vel liber scrinii —
Schreinskarte, -buch: MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 85,5 (a. 1163/69) hoc cum esset in alia karta, in ista renovatum est. MLWRegistr. Pant. Col. 17,12 in karta officialium sancti Petri. MLWChart. scrin. Col. B 1228 in territorio sancti Severini, quod pertinet ad cartam nostram testimonialem. MLW
al. adde: MLWChart. scrin. Col. B 411 (a. 1245) hoc testificatum est officialibus, quod in carta scabinorum sit conscriptum. 2
publ. de pactis, foederibus: MLWHist. Lang. Goth. 5 fecerunt pactum ... Abari cum ... Langobardis et cartam conscriptionis, ut MLW
eqs. Const. II 37,13 (a. 1210) ego ... notarius ... cartam scripsi, firmavi, complevi et dedi. 394,11 per cartam societatis. 3
eccl.: a
in univ.: MLWConc. Karol. 53 p. 689,33 sicut synodalis ... carta, cuius exemplar in archivo est imperatorio, ... narrat. MLWConsuet. Marb. 139 (Spicil. Friburg. X. 1965) novitius ... legat cartam suam
(sc. professionis). MLWChart. Bern. I 4,154 p. 370,36 (epist. papae) nuptiales -aschartas faciendi licentiam indulgemus. MLWConr. Eberb. exord. 1,29 p. 86,29 (Series MLWscript. MLWs. ord. Cist. II. 1961) decretum, quod carta caritatis vocatur
(sc. in ordine Cisterciensi). MLWChart. Lamb. Leod. 657 p. 231,29 in carta sua
(sc. canonicorum) creationis et institutionis. b
de apostolicae sedis privilegiis sim.: MLWLiber diurn. 35
tit. de facienda carta (chartula
R). MLWHincm. epist. I 200 p. 224,10 de carta transmigrationis ad aliam parrochiam. MLWVita Rimb. 11 p. 90,3 in cartis ... Romanae sedis pontificum. MLWHist. Mosom. 2,6 paratis scriptisque ex papyreo tomo -ischartis. MLWHeinr. Wirz. cur. 223 cartas grossare notatas. B
scriptum —
Schriftstück: 1
strictius MLW
i. q. litterae, epistula —
Schreiben, Brief (cf. MLWGloss. IV 276,11 St.-S. carta bref. MLW
al.): a
theol.: MLWCarm. biblioth. 3,1,107 catholicae ... septem ... cartae. b
eccl. et publ. (de edictis, mandatis: l. 71. p. 525,5sq.): MLWCapit. reg. Franc. 2 hanc cartam ... per omnia loca decrevimus emittendam. Form. Sangall. I 7
tit. carta commendatitia (MLWWillib.
[] Bonif. 5 p. 21,22 recensita commendaticiae conscriptionis carta). MLWForm. Sal. Bign. 16
tit. carta tracturia. MLWDipl. Otton. I. 366 p. 503,22 cartam vel noticiam hanc ... scribi iussimus. MLWIoh. Mett. Ioh. 124 cartae magnitudo — nam quadra pellis vervecis erat — terrebat. MLWNivard. Ysengr. 3,54 regia carta (quarta
B) iubet. MLWRahew. gest. 4,21 p. 260,31 ut in scribendis cartis nomen suum
(sc. imperatoris) preferens Romani episcopi subsecundet
notarius. al. syngraphus —
Geleitbrief: MLWHugeb. Willib. 4 p. 101,5 si venerit sine carta, tollent illum cives. c
usu communi: α
in univ.: MLWSteph. Edd. Wilfr. 27 rex ... legi litteras iussit; post lectam vero cartam ... discerpens dissipavit. MLWAlcuin. epist. 158 p. 257,2 saepius carta, quam relationis vocant, currat. MLWFroum. carm. 1,2 versibus aut kartis ... scriptis. MLWLudolf. summ. 1 p. 359,12 dictamen, epistola, karta, litere quantum ad presens opus synonima sunt. MLW
al. β
de versibus: MLWAlcuin. carm. 56,1,6 curre velox, carta. MLWHraban. carm. 11,1 vade libens, karta. MLWWalahfr. carm. 12,1 dignare brevem percurrere cartam. MLWFroum. carm. 27,6 salutiferas mihi protulit ars tua cartas. MLW
al. 2
latius: a
schedula magicis verbis inscripta —
Zauberzettel: MLWCapit. reg. Franc. 23,34 nec cartas per perticas appendant propter grandinem. b
litterae testimoniales —
Echtheitsbescheinigung, ‘Authentik’: MLWChron. Ortl. add. 1 p. 126,22 quam
(manum MLW
s. Stephani) ... nullo voluit
dux opere fabrili includere nec cartam apponere. C
liber, codex —
Buch, Schrift: 1
eccl. (publ.: l. 35; cf. p. 524,43sq.): MLWWillib. Bonif. 8 p. 51,16 volumina et ... divinae scientiae cartas (MLW
syn. codices) reppererunt. MLWWalth. Spir. Christoph. II 3,14 sacris ... pallescere cartis. MLWVita Anselmi Luc. 80 tenente ea
domina ... unam orationum ... -amchartam. Epist. Gerhoh. (MLWPL 193,1106
C) multa ... in -acharta notasti. MLW
al. adde de matriculis MLW
sim.: MLWAlcuin. epist. 102 p. 149,21 illius ... nomen ... per ecclesiasticas cartas scribere. MLWHraban. carm. 13,42 caelestis quorum
(patrum) nomina karta tenet. MLWChart. scrin. Col. A II 1 p. 52,9 rebellis de karta civium ... repudiabitur. 2
usu communi: MLWAldh. virg. II 2763 ut cunctas non possit carta coronas prendere virgineas. MLWGesta Dagob. 42 p. 419,26 in quadam vetustissima ... carta, quam ... Audoenus episcopus scripserat. MLWGesta Bereng. 2,12 commertia belli ... vili subnectere cartę. MLWWalth. Spir. Christoph. II praef. 110 cartarum texta revolvens. MLWEcbasis capt. 40 mendosam profero cartam. MLWOdbert. Frid. prol. p. 344,16 parvam ... componere cartam. MLWEberh. Alem. labor. 54 Ciceronis ... florida carta duplex. MLW
al. de paginis: MLWFund. Hild. p. 946,15 hucusque -aechartae illae.
Heßler