lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

capitaneus

nur lat. · 1 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
1 in 1 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
5
Verweise raus
0

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

capitaneus

Bd. 2, Sp. 223
capitaneus, -a, -um. MLWscript.: cat(t)an-: MLWl. 37. p. 224, 69.72. 225,2. cathan-: p. 225,38.52. -pet-: p. 226,4. -pot-: MLWl. 31. -put-: p. 225,1. -ten-: MLWl. 66. -ni(us): p. 224, 8sq.16.30.38.225,38.68. -an(us): p. 224,65. 225,1.52. I adi.: A de tributo: 1 de censu MLWi. q. in singula capita impositusKopf-: MLWChart. Steph. Wirz. 247 p. 269,23 (a. 1236) decem solidos preter -umcapitaneum censum nobis persolvet. 2 de mortuario MLWi. q. ad caput (optimum) pertinens(Best-)Haupt-: Regesta Alsatiae 185 (ed. A. Bruckner. 1949. p. 110,21; MLWc. MLWs. XIII.) cum terris ..., mobilibus seu immobilibus, -iscapitaneis iusticiis hominum, quae vulgo val dicuntur. B de gravitate, magnitudine: 1 spectat ad res: a praecipuus, gravissimushauptsächlich, wichtigster, Haupt-: α eccl.: MLWFolcuin. Bert. 47 p. 614,33 in -ocapitaneo (-teneocapiteneo 1) ... sancti Bertini loco. 85 contra sancti Martini altare -umcapitaneum (MLWStepel. Trud. 98 p. 829,18 -icapitanei altaris). MLWGesta Camer. 3,38 monasteriis totius civitatis Virduni, primum quidem -ocapitaneo. MLWSimon Sith. gest. 1,33 -aecapitaneae crucis. MLWChart. Mog. B 101 p. 105,10 de facultatibus -ecapitanee ecclesie. honorariusEhren-: MLWSimon Sith. gest. 2,5 ab episcopo in sede -acapitanea statuitur abbas electus. β publ.: MLWCapit. reg. Franc. 32,19 in villis -iscapitaneis pullos habeant non minus c ..., ad mansioniles vero MLWeqs. MLWMirac. Modo. praef. p. 311a,26 in locis -iscapitaneis episcoporum praeerat sollertia. MLWWilbr. Old. peregr. 1,1,5 ipsa (civitas Akaron) ... inter alias civitates ... principalis et -acapitanea reputatur. γ medic.: MLWPs. Hippocr. phleb. 124 vena -acapitanea (133). b gravisschwer: MLWLex Raet. Cur. 3,13,1 (ed. E. Meyer-Marthaler. 1959) si maritus uxorem suam de mores qualescumque -iumcapitanium crimen accusaverit (3,16 p. 145,5. 9,1,1 -iumcapitanium MLWc. aut unde homo mori debeat). 11,3,1 si exactores ... acusati fuerint, ut ... -acapitanea mala fecissent. MLWGerhoh. aedif. 30 p. 1273A possent episcopi errores -oscapitaneos excommunicare. 2 spectat ad homines: a de ordine: α eminens, nobilis(simus), amplissimushervorragend, vornehm(ster), angesehenster: Annal. Amand. MLWa. 798 (MLWMGScript. I p. 14,12) Carlus ... hospites -oscapitaneos mdc ... adduxit. MLWLex Raet. Cur. MLWadd. p. 442,32 qui scultaizium aut reliquum -iumcapitanium ministeriale occiderit MLWeqs. (MLWHincm. ord. pal. 27 -icapitanei ministeriales [MLWsc. senescalcus, buticularius, comes stabuli]). MLWCapit. reg. Franc. 48,3 fideles nostri -icapitanei cum eorum hominibus. MLWAdam gest. 4,39 miles ... -uscapitaneus regis Haraldi. MLWChart. Wirt. VI MLWapp. 9 p. 436,24 inter -oscapitaneos principes provincie. MLWChart. Rhen. inf. I 328 attestantibus nobilibus -iscapitaneis. MLWal. β ordini maiorum vassallorum attinenszum Stand der Kapitane zählend (de re v. MLWl. 61sqq.; cf. MLWl. 19): MLWLand. Mediol. hist. II 38 Rogerius de Sorexina, miles -uscapitaneus, et Ariprandus ..., vexilifer de vavassoribus. MLWLigurinus 8,656 dux, marchio, consul et cum iudicibus -acapitanea turba verendis. b de regimine MLWi. q. summus, supremusoberster, höchster: MLWRom. Salern. annal. MLWa. 1158 p. 241,8 rex Wilhelmus ... Symonem senescalcum ... magistrum -iumcapitanium Apulie constituit. MLWChron. Erf. min. p. 660,9 hii (pastores) unum -umcapitaneum magistrum habuerunt. II MLWsubst. masc. (cf. MLWGloss. IV 200,43 St.-S. -uscapitaneus hoiuetman): A de ordine MLWi. q. magnates, proceres, potentioresdie Großen, Vornehmsten, großen Herren (plerumque MLWplur.; sing.: MLWl. 47.60. 64sq.70): 1 latius: a in terris: MLWAnnal. regni Franc. MLWa. 786 Franci ... -oscapitaneos eorum (Brittonum) ad synodum repraesentabant ... domno rege. MLWAnnal. Lauresh. MLWa. 798 rex tulit inde illos -ioscapitanios, quos voluit. MLWGesta Ern. duc. I p. 37,19 ipsa (regina) universos curie -oscapitaneos convocavit. MLWHerbord. Ott. 2,23 p. 735,7 potentia nobilium et -orumcapitaneorum apud Pommeranos secundum copiam ... aestimari solet caballorum. MLWActa imp. Winkelm. I 663 p. 529,41 nobiles et -oscapitaneos vestre provincie (Narbonnensis). MLWal. de principibus: MLWChron. reg. cont. I MLWa. 1188 p. 139,9 curia ... celebratur a tocius Theutonici regni -iscapitaneis, tam de clero quam de ordine laicali. b in civitatibus: MLWBonizo ad amic. 3 p. 579,28 urbis Romę -icapitanei nomen sibi inane inponentes patriciatus MLWeqs. (4 p. 582,13 Crescentius, quidam u. R. -uscapitaneus). MLWEbo Bamb. Ott. 1,7 p. 595,25 -icapitanei civitatis (MLWGesta Ern. duc. II 9 p. 202,34 MLWc. Spiriae -icapitanei). Catal. archiep. Col. I (MLWMG Script. XXIV p. 341,27) maiores et -icapitanei elegerunt ... Godefridum prepositum. c in ecclesiis MLWi. q. primores, praelatidie Oberen, Ersten: MLWEbo Bamb. Ott. 1,8 p. 597,27 -iscapitaneis ecclesie Babenbergensis (MLWEngelh. Wirz. Burch. 3,3 p. 47,26. MLWChron. reg. MLWa. 1159 p. 102,20 susceptus ... a -iscapitaneis et civibus Coloniensis e. archiepiscopus. MLWal.). MLWHugo Flav. chron. 2 p. 501,27 cum abbatibus et cleri -iscapitaneis. 2 strictius: a in Alamannia de ingenuis nobilibus MLWi. q. liber baroEdelfreier, freier Herr (cf. MLWWaitz, Verf.-Gesch. V. p. 465): MLWFund. Sangeorg. 21 in qua (synodo) simul affuerunt abbates ..., duces ..., comites ..., -icapitanei: Conradus de Sancto Monte MLWeqs. 92 Hesso -uscapitaneus de castro Virst. MLWibid. MLWal. b in Italia (praecipue in Lombardia) MLWi. q. vassalli maiores, nobilissimihohe, hochadelige Lehnsträger, Kapitane: MLWDipl. Heinr. IV. MLWapp. 1 p. 672,8 potestas episcopi vel marchionis vel comitis vel -icapitanei seu vavasoris (MLWLand. Mediol. hist. II 53 p. 44,31 -nuscapitanus. MLWOtto Frising. gest. 2,13 p. 116,12 cumque tres inter eos ordines, id est -orumcapitaneorum, vavassorum, plebis, esse noscantur. Const. I 174,5 ccc obsides dabunt Mediolanenses, -oscapitaneos, valvassores, populares. MLWAnnal. Ianuens. III p. 12,1 comites, duces, catanei, valvasores. MLWBurch. Ursb. chron. p. 31,12 -uscapitaneus ... seu alius vavasor maior. saepe). MLWChart. Ital. Ficker 265 p. 309,43 sicuti ad fidelitatem cataneorum pertinet. Memoriae Mediol. MLWa. 1220 (MLWMGScript. XVIII p. 401,46) duo ser caputani. Hist. duc. Ven. 12 (MLWMGScript. XIV p. 88,23) Tarvisinorum cattanei ix cum hominibus xlv. saepe. v. et p. 223,37. in urbe Roma (cf. p. 224,46): MLWRahew. gest. 4,60 p. 298,28 (epist. papae) assensu ... senatoriae dignitatis, honoratorum insuper -orumcapitaneorum. MLWChron. reg. MLWa. 1161 p. 107,3 ad assensum totius fere senatus et -orumcapitaneorum. B de regimine MLWi. q. ductor, caput, praefectusAnführer, Oberhaupt, Hauptmann: 1 eccl.: a de excommunicatorum defensore: MLWChart. Basil. C I 201 p. 144,24 (epist. papae; MLWa. 1248) Bertholdum prepositum ... civibus in defensorem aut -umcapitaneum ... concedens (sc. episcopus). MLWInnoc. IV. registr. B 92 p. 73,10 si alique persone ... episcopum Constantiensem ac te ... in defensores et -oscapitaneos duxerint eligendos. b de fraternitatis praeside honorario: MLWSalimb. chron. p. 375,27 regem Karolum litteris aureis ... conscripserunt Parmenses, ut societatis istius, que dicitur crucesignatorum, -uscapitaneus esset et primicerius. c de scismatis vel haeresis auctoribus: MLWGerhoh. aedif. 44 (132) p. 182,1 in erroris -oscapitaneos et scelerum auctores. MLWvigil. 17 p. 519,29 hereticorum cetus cum suis -iscapitaneis. 19 p. 523,30 cum ... scismatis -ocapitaneo Gwidone. 2 milit.: a in exercitu: α spectat ad (summum) imperium: MLWHelm. chron. 62 p. 118,12 expedicionis -icapitanei erant ... universi Saxoniae episcopi. MLWOliv. hist. reg. 108 p. 154,17 ducem ... Brabantie ... -umcapitaneum elegerunt barones. MLWAlbert. Stad. Troil. 1,415 qui positus fuerit -uscapitaneus omnibus MLWeqs. MLWannal. MLWa. 1228 p. 360,3 erat in parte Gregorii papae -uscapitaneus rex Iohannes de Bren. MLWChart. Pruss. I 296 (epist. papae) ut ... te (sc. regem Bohemiae) in -umcapitaneum generalem assumerent crucesignati. II 98 (epist. papae) -uscapitaneus ac dux principalis. MLWChart. Dortm. 134 p. 68,12 nulla civitas -umcapitaneum sive rectorem belli sibi eliget. MLWal. v. et p. 226,48. β spectat ad praefecturam (inferiorem): MLWLeo Mars. chron. 2,66 p. 675,25 comes duodecim de suis -oscapitaneos eligit. MLWHerm. Altah. annal. p. 393,5 dux ... pugnam iniit cum Wiennensibus et -iscapitaneis eorum. MLWChart. civ. Erf. 305 p. 197,6 viginti dextrarios phaleratos cum uno -ocapitaneo inclusive ... transmittemus. MLWSalimb. chron. p. 501,14 sollicitante quodam -ocapitaneo beruariorum. MLWal. v. et p. 226,21. bellator primarius Hauptheld: MLWAnnal. Ianuens. I p. 119,13 comes ..., qui -th〈an〉ius victorie erat. b in classe: MLWAnnal. Ianuens. II p. 65,12 miserunt galeas xvii, quibus Ansaldus Guaraccus, qui erat unus ex viii rectoribus, guida fuit et -uscapitaneus constitutus. MLWActa imp. Winkelm. I 583 p. 470,35 -icapitanei ... stolii Venetie, navium et galearum. MLWAnnal. Ianuens. IV p. 43,2 earum navium fuit -uscapitaneus sive armiragius Marinus Buccanigra, frater -icapitanei (MLWAlex. IV. registr. 482 p. 447,24 admiratis seu -iscapitaneis Pisanorum). 3 publ.: a de procuratore, vicario, advocato: α in univ.: MLWActa imp. Winkelm. I 29 p. 20,14 (a. 1209) ut nullus dux, ... comes aut -uscapitaneus ... cenobium ... audeat inquietare. MLWChart. Sangall. B 320 p. 249,23 (dipl. Frid. II.) nullus comes, vicecomes, -uscapitaneus seu quilibet exactor. Const. II 213,4 sine speciali mandato nostro, -orumcapitaneorum nostrorum seu potestatis. MLWActa imp. Winkelm. I 373 p. 330,11 vicecomes, baro, cathanus, -uscapitaneus, potestas. Const. III 98 vicariis, -iscapitaneis, potestatibus, anzianis. MLWal. β in provinciis, terris (regno: l. 65): MLWChart. Gottwic. 124 (a. 1246) nos Albero de Chunringe, -uscapitaneus Austrie. MLWChart. Stir. III 18 p. 72,26 Otto ... comes de Eberstein, sacri imperii per Austriam et Stiriam -uscapitaneus et procurator (de re v. K. Bosl, Frühformen der Gesellschaft. 1964. p. 355). MLWActa imp. Winkelm. I 400 p. 348,7 ipsum (comitem) generalem -umcapitaneum in ... ducatu Stirie duximus statuendum, concedentes (sc. imperator) ei merum et mistum imperium et gladii potestatem (MLWChart. Carinth. V 2 p. 2,11 Artuico de Castiliro, -ocapitaneo generali terre Fori Iulii [v. et p. 223,43; de re v. H. Schmidinger, Patriarch und Landesherr. 1954. p. 100]. MLWChart. Brand. C II 8 p. 4,4 Otto ... marchio et ... domini Wentcetzlai in regno Bohemie tutor et -uscapitaneus generalis. v. et p. 226,54sq.). MLWChart. Carinth. V 100 -uscapitaneus Carinthiae, Carniolae et Marchiae. MLWal. γ in civitatibus, castris: MLWActa imp. Winkelm. I 373 p. 329,32 (dipl. Frid. II.) homines ... -iocapitanio ipsius castri ... subicere. MLWChart. Hans. I 527 Saxo ..., regis Daniae -uscapitaneus in Revalia (MLWChart. Livon. A I 450 Eylardum, -umcapitaneum Revaliensium [MLWsyn. 448 advocato]). MLWChart. Carinth. V 151 p. 105,26 -uscapitaneus regis Otachari per Portumnaonis. MLWChart. Babenb. 232,104 nec -uscapitaneus, si quem pro tempore instituerimus (sc. dux), ... ab eis (civibus) exigat steuram. MLWal. v. et p. 223,31. adde: MLWSalimb. chron. p. 273,11 in Apulia in quodam castro, ubi dixerunt rustici: ‘omnes sumus -petaneicapetanei et bona gens.’ b de magistratibus, officialibus civium vel civitatum Italiae: α de rectore foederatorum: MLWChart. Ital. Ficker 196B,3 p. 247,20 (a. 1197) dominus episcopus Vulterranus pro se ipso est rector et -uscapitaneus constitutus in societate civitatum. β de duce partium: MLWActa imp. Winkelm. I 656 (a. 1238) civitatem ... Faventie intraverunt, -oscapitaneos partis alterius ... capientes (MLWSalimb. chron. p. 190,10 Bertolus Tabernerius, qui ... erat -uscapitaneus in Parma p. imperii. MLWibid. MLWal.). MLWSalimb. chron. p. 637,22 Conradinus ... factus fuit a ribaldis ribaldorum -uscapitaneus et potestas. adde: MLWAlbert. M. pol. 5,4d p. 465a,36 ‘accipiens populus praesidem’ (p. 1305b,17 προστάτην), id est -umcapitaneum. γ caput (populi)(Volks-)Kapitan (cf. B. Stahl, Adel und Volk im Florentiner Dugento. 1965. p. 109sq. 115sqq.): Annal. Crem. MLWa. 1234 (MLWMGScript. XXXI p. 16,10) Guillielmus de Andito, Placentinus civis et -uscapitaneus populerium Placencie, in Cremona est ellectus potestas (Const. II 393,3 tam per potestatem quam per -umcapitaneum populi et anthianos et senatores et -oscapitaneos militum et consules ordinis maris. MLWSalimb. chron. p. 531,34. MLWal.). MLWAnnal. Ianuens. IV p. 26,7 de habendo ipsum pro -ocapitaneo et de mandatis ipsius attendendis. MLWSalimb. chron. p. 519,15 palatium -icapitanei. MLWal. v. et MLWl. 59.63.65. p. 223,28. δ magister (carceris) (Kerker-)Meister: MLWChart. Ital. Ficker 472,10 (a. 1275) apud -umcapitaneum carceris Paduae. 4 iur. de malefactoribus MLWi. q. primus sodalium sceleratorumHaupttäter, Rädelsführer (v. et p. 225,17sqq.): MLWAnnal. Herb. MLWa. 1155 p. 9,15 tredecim -iscapitaneis ... laqueo vitam extorsit. MLWArnold. Lub. chron. 5,26 p. 204,1 ipsos erroris (i. proditionis) -oscapitaneos. MLWChron. Mont. Ser. MLWa. 1202 p. 170,32 tam illi duo fratres, malorum -icapitanei, quam ceteri, qui parricidii participes extiterant. MLWa. 1205 p. 172,41 qui in ablacione vini -uscapitaneus fuerat. MLWal. cf. *catapanus. III subst. fem.: rei pretium principale (sine lucro mercatoris)Grundwert, Erzeugerpreis: MLWActa imp. Winkelm. I 786,1 (a. 1231) ut pro qualibet uncia de -acapitanea salis, quod habent apud se emptum, tarenos duos et medium pro lucro ... recipiant mercatores. IV subst. neutr. plur.: res dubiae et perniciosaeäußerst kritische Lage: MLWOliv. epist. 5 p. 301,9 non te (sc. Mechi Memel) sensimus tyrannum ..., sed ... patrem in beneficiis, adiutorem in periculis, socium in -iscapitaneis. Heßler
13456 Zeichen · 791 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. Latein
    capitaneus

    Mittellateinisches Wb.

    capitaneus , -a, -um . script. : cat(t)an-: l. 37. p. 224, 69.72. 225,2. cathan-: p. 225,38.52. -pet-: p. 226,4. -pot-: …

Verweisungsnetz

6 Knoten, 5 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 5

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit capitaneus

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — capitaneus kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.