capio

capio, cepi, captum, -ere. MLWscript. et MLWform.: stirp. MLWpraes.: MLWimperf. -peb-: MLWl. 33. MLWgerund. -pend(us): p. 216, 65. stirp. MLWperf.: coep-: MLWl. 34. p. 216,26.49. adde MLWRimb. Anscar. 19 p. 43,24. MLWPoeta Saxo 1,284. MLWal. capierunt: MLWl. 20.25. p. 216,22. capu(i): MLWl. 21. p. 216,24. adde MLWChron. Fred. cont. 37 p. 184,20. MLWmetr. et MLWrhythm.: cāpi: Geneal. Flandr. VI 17 p. 321,30. capére: p. 216,50. I de actione prehendendi MLWi. q. sumere, capessere — nehmen, fassen, ergreifen: A strictius MLWi. q. apprehendere, possidere — in die Hände bekommen, in Besitz nehmen: 1 obi. anim.: a gener.: α arripere — packen: MLWHrotsv. Dulc. 11,3 -itecapite ... has (virgines) et in ignem proicite. MLWThietm. chron. 8,25 quidam maligno arreptus spiritu vi magna -tuscapiatus est. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 3 p. 34,17 quod irascentur falcones unus contra alium, unde -rentcapiarent se personaliter cum rostris et unguibus. MLWal. β captare, in custodiam dare — gefangennehmen, -setzen: Chron. Moiss. MLWa. 803 (MLWMGScript. I p. 307,18; MLWs. IX.MLW^in.) capierunt ... regem. MLWa. 813 (MLWMGScript. II p. 259,35) capuerunt viros, mulieres et praedam magnam. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 290,48 episcopum ... -tumcapiatum tenuerat. MLWOtto Frising. gest. 2,25 p. 130,15 fraudulenter. MLWAlbert. Mil. temp. 1219 p. 488,15 interfecerunt cc de Saracenis et nonaginta capierunt. saepissime. ioculariter: MLWEkkeh. IV. cas. 26MLW^in. erat utique ius illorum (discipulorum) ..., ut hospites intrantes -antcapiant, -toscapiatos, usque dum se redimant, teneant. in imag. de sonis: MLWRud. Trud. mus. 2,26 p. 96 -tumcapiatum dux fortior auferet illum (comitem). γ venari, ferire, excipere — jagen, erlegen, (weg-, ein)fangen: MLWLex Baiuv. 21,2 de eo (accipitre), qui dicitur canshapuh, qui anseres -itcapit. 22,9 quae (capturae) ad -endascapiendas apes ponuntur. MLWArbeo Corb. 18 p. 209,13 cum piscibus, que capebantur (-pie-capiebantur MLWvar. l.). MLWWett. Gall. 12 p. 263, 40 coeperunt squamigeros greges. MLWWandalb. mens. 356 -antcapiant ut retia praedam. MLWWaltharius 421 -itcapit arte volucres. MLWWiduk. gest. 1,39 tam acerrimus erat, ut una vice quadraginta ... feras -retcapiaret. MLWFroum. carm. 4,4 sepius et canibus -iturcapitur sus. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 145,31sq. quando -icapioni debent, posset homo securius accedere ad -endumcapiendum ipsos (falcones) in obscuro. saepe. MLWc. sensu concludendi: MLWThietm. (?) chron. 4,34 hos (canes) ... voluit -erecapere. in imag.: MLWHrotsv. Dion. 154 quas (animas) prius errorum laqueis -batcapiabat amaris fraus veteris draconis. MLWThietm. chron. 5,10 prepositos ... pecunie transeuntis inescatos amo ... -erecapere. 6,12 ad -endumcapiendum ... serpentem venenosum. δ reperire — (auf)finden: MLWTrad. Garz. 37 p. 56,29 (c. 1159) mortua est mater et ante domum cuiusdam rustici vix -tacapiata est. b iur.: α comprehendere — festnehmen, verhaften: MLWLex Sal. Pipp. decr. Child. 2,2 si foras ecclesia -ticapiati fuerint MLWeqs. MLWTrad. Ratisb. 86 p. 79,16 ut mancipia ... inquirat et -atcapiat. MLWDipl. Heinr. IV. 334 p. 438,25 ut ... homines ... sine legitima iudicatione non -anturcapiantur. MLWChart. select. Keutgen 133,30 quicunque seu iudex seu civis ... quempiam sine sententia -erecapere presumpserit MLWeqs. MLWRyccard. chron. MLWa. 1222 p. 106^a,41 (epist. imp.) si aliquis presumpserit dicere monetam novam esse falsam, ... qui id audierit, eum -atcapiat tradendum iustitiario. al. (in scelere) deprehendere — (auf frischer Tat) ertappen: MLWCapit. reg. Franc. 3,10 (a. 555/58) si quis cum furtu -iturcapitur. MLWLeg. Wisig. 8,3,8 si in alienam silvam quis cum vehiculo -aturcapiatur. MLWConc. Karol. 16,14 qui in suo scelere -tuscapiatus est. MLWal. β debitorum solvendorum causa in carcerem conicere — in Schuldhaft nehmen: MLWChart. Tirol. notar. I 69 p. 32,19 (a. 1236) Iohannes occasione ... debiti -tuscapiatus fuit. MLWChart. select. Keutgen 147 p. 164,1 quod propter sua debita cives Col(onienses) inpune ... -icapioni possent. 2 obi. res: a gener.: α aptare, amplecti — an-, umfassen: MLWWalahfr. Blaithm. 155 capulum -ecapione. MLWTheoph. sched. 3,82MLW^med. quod (cuprum latum) utriusque ligni oram -atcapiat. MLWTract. de chirurg. 777 os fractum debemus ex utraque parte -erecapere (carpere MLWvar. l.) et leniter extendere. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 3 p. 57,2 traynam -erecapere nolunt sine carne girofalci. MLWAlbert. M. animal. 2,70 aves aquaticae habent corium inter digitum continuans, ut melius -antcapiant aquam in natando. MLWal. usu symbolico: MLWGerh. Sted. annal. p. 218,44 emit ... mansum ... comite ... iure patroni id manu -entecapiente. β assumere — zu sich nehmen: MLWConvers. Afrae 1 episcopus ... veniens, ut cybum -retcapiaret. MLWWalahfr. hort. 177 opimas delicias conviva -itcapit. MLWStatut. ord. Teut. p. 164,9 escam vel potum sub secreto -ecapione numquam. induere — anlegen: MLWTrad. Ratisb. 671 p. 326,3 (c. 1085/90) -erecapere monachicum indumentum. colligere — auffangen: MLWCaes. Heist. mirac. I 5,35 p. 319,16 propter amplam ... cappam ad -endum ventum. γ rapere, praedari, (praedam) agere, auferre — rauben, plündern, (Beute) machen, erbeuten, wegnehmen: MLWRimb. Anscar. 18 p. 38,31 quae sibi de spoliis ... -tiscapiatis (coe-coepiatis, ce-cepiatis MLWvar. l.) provenerant. MLWRegino chron. MLWa. 775 preda multa -tacapiata. Const. I 211,11 omnium mobilium ..., que -erintceperint Ianuenses. MLWal. v. et p. 215,21. spectat ad ludum scaccorum, abaci: Carm. ined. 82,53 (ed. H. Hagen. 1877) solus rex -iturcapitur. MLWFrutolf. (?) rhythmimach. 1,14^capit. de regula -endorumcapiendorum numerorum. MLWCarm. Bur. A 185,9,2 p. 247 et factus mulier regi ferus arbiter hęret, imperat et regnat, hinc -itcapit, inde labat. al. de navibus MLWi. q. intercipere — aufbringen, kapern: MLWDipl. Otton. III. 206 p. 617,32 ut nullus ... Cremonenses naves ... violentia -erecapere ... presumat. MLWAnnal. Ianuens. IV p. 70,1 ipsam (galeam) ... capierunt. δ occupare, expugnare — einnehmen, besetzen, erobern: MLWChron. Fred. cont. 46 quod castro ... rex bellando -eratceperat et ... urbem cum machinis capuisset. MLWAnnal. Alam. MLWa. 788 Baioaria -tacapiata est. MLWPoeta Saxo 1,368 id (castrum) coeperat armis. MLWWipo gest. 29 castra munitissima ... seu dolo seu bello -eratceperat. MLWOtto Frising. gest. 1,27 p. 44,17 arcem ... cepit et expugnavit. saepe. b iur.: α potiri — sich bemächtigen: MLWChart. Rhen. med. I 9 p. 12,36 (a. 729) montem sive rupem -erecapere vel munitionem aliquam in eis facere. β exstirpando acquirere — durch Rodung erwerben: MLWChart. Fuld. B 275 (a. 801) tradimus ... capturam hanc, quae de villa Berghohe -tacapiata est. MLWDipl. Ludow. Germ. 66 p. 91,42 marcham invadere aut novalia -erecapere (MLWCod. Thietm. 17). MLWal. γ exigere — einziehen: MLWDipl. Otton. III. 383 p. 811,28 ut ... nullus thelonia -atcapiat. MLWChart. ord. Teut. 19 assigno ... cccc bisantios -endoscapiendos ad fundam ... annuatim. MLWRyccard. chron. MLWa. 1222 p. 106^a,29 (epist. imp.) 〈si〉 penes quemcumque inventum fuerit argentum ..., qui id invenerit, illud -atcapiat ... et ... medietas -aturcapiatur ad opus curie. δ tutari, arrestare — sicherstellen, beschlagnahmen: MLWActa imp. Winkelm. I 769 (a. 1231) -icapioni ad opus ... imperatoris navim, quae passa est naufragium. 880 victualium ... capcionem ... creditoribus interdicens ... ea pro curia nostra -erecapere non postponas. MLWal. v. et MLWl. 39. huc spectare MLWvid.: MLWHeinr. Wirz. cur. 319 si contradictum fuerit mihi forsitan illic, absolvi per quem littera -tacapiata potest? B latius: 1 (sibi) parare, deportare — (sich) verschaffen, gewinnen, erwerben, davontragen: MLWAnnal. Alam. MLWa. 797 victoriam (MLWRimb. Anscar. 10 cum ... v. coeperint. MLWal.). MLWRhythm. 147,80 regni gloriam nitore -erecapere. MLWWaltharius 206 triumphum. MLWCarm. Bur. B 129,6,1 mentem -itecapite similem Martini. MLWal. 2 attingere, pervenire — erreichen, gelangen: MLWCand. Fuld. Eigil. I 5 p. 224,19 portum -erecapere veritatis (MLWOtto Frising. gest. 1,62 p. 88,25). MLWThangm. Bernw. 51 p. 779,40 (chart.) excedit mentem nec -etcapiet finem, si ... nostra ratio ulterius se tendere voluerit. consequi — einholen: MLWWaltharius 1029 olli et cursu -tocapiato suras mucrone recidit. 3 suscipere, inire, incipere — unternehmen, anstellen, bewerkstelligen, anfangen: MLWCarm. de temp. rat. 789 cum coitum -itcapit Aries. MLWWalahfr. Blaithm. 86 fugam. MLWGerh. August. Udalr. I 1 p. 386,40 sapienti -tocapiato consilio. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 5 p. 173,7 quando -itcapit circuitiones suas falco. MLWChart. Rhen. med. III 1389 p. 1004,7 conspirationem. MLWal. MLWseq. MLWinf.: MLWMarc. Valer. buc. 2,44 -atcapiat spretos numerare tot agnos? sustinere — auf sich nehmen, erdulden: MLWCarm. libr. 7,7 munera martyrii ... esse -pendacapenda. 4 exercere — (aus)üben: MLWAethicus Ister 33 ultionem -erecapere. MLWWaltharius 1392 vindictam -enscapiens ex hoste. 5 favere — begünstigen: Const. II 162,4 (a. 1232) imperator ... teneatur ... non -erecapere partem inter civitates Lombardie. 6 sibi proponere — sich vor Augen halten: MLWThietm. chron. 7,14 de hoc exemplum ... -itecapite. 7 superare, opprimere — überwältigen, bezwingen: MLWHraban. carm. 39,58,6 quem (Christum) non -untcapiunt saecula. MLWWalahfr. Wett. 80 -tuscapiatus amore tenendi. MLWCand. Fuld. Eigil. I 15 somno -ticapiati quieverunt. MLWFroum. carm. 35,16 non, rogo, sta terris, ne -arecapiare malis. MLWOtto Frising. gest. 1,47 p. 65,24 loci amenitate. al. vexare — heimsuchen: MLWHrotsv. Theoph. 353 nec tartareis poenis umquam -eriscapieris. 8 coercere — beherrschen, zügeln: MLWOtfr. ad Liutb. p. 167,35 lingua Theodisca insueta -icapioni regulari freno grammaticae artis. MLWrefl.: Arabs 96 (MLWAltdtBl. 2. 1840. p. 385; MLWs. XII./XIII.) vix pre leticia se -itcapit ille sua. MLWCaes. Heist. mirac. I 8,49 p. 121,13 ut vix me -erecapere possem prae gaudio. 9 decipere, circumvenire — täuschen, in eine Falle locken, irreleiten: MLWAldh. virg. I 53 p. 312,4 antequam fraudulentis Dalilae complexibus -returcapiaretur Samson. MLWWalahfr. Wett. 497 sodales muneribus -ticapiati (gloss. R: decepti). MLWFroum. carm. 30,5 Pharisaea manus vult -erecapere insidiis Christum. MLWal. MLWc. sensu corrumpendi: MLWWiduk. gest. 2,21 pecunia multa -tuscapiatus. II de actione obtinendi MLWi. q. accipere — annehmen: A recipere — auf-, entgegennehmen: 1 strictius: a obi. anim.: MLWArbeo Corb. 22 p. 213,27 ut naturalis eum (penem) non -retcapiaret vagina. MLWHraban. carm. 31,6 perfectum senio aethera te -antcapiant. MLWFroum. carm. 16,14 Christi -ecapione, vitę ianua, sponsas. MLWal. b obi. res: MLWHraban. carm. 2,1,2 quae (munera) tu dignanter ... -ecapione. MLWAlbert. M. animal. 1,543 ut in ipso (pulmone) -aturcapiatur et dividatur aer. al. refl. MLWi. q. consentire — im Einklang stehen: MLWGerhoh. aedif. 14 p. 1235^B neque ... se -untcapiunt patrum collationes et militum confabulationes. 2 latius: a percipere — vernehmen, hören: MLWCarm. libr. II A 5,8 scriptor quidam ... quae vera -itcapit, mox ea falsa facit. MLWErmold. Ludow. 3,116 pectore ... et aure -itcapit. MLWWaltharius 149 verba. Transl. Albini (MLWMGScript. XV p. 687,19) si quid forte ... -remuscapiaremus de ... translatione. MLWal. in imag.: MLWWalahfr. Blaithm. 59 verba Dei -enscapiens sitienti corde. MLWal. v. et MLWl. 28. b intellegere — verstehen, begreifen: MLWHugeb. Wynneb. 5 audire ... et -erecapere. MLWHrotsv. Pafn. 1,8 difficile -tucaptu. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 290,17 quasi testimonium ... ypocrisis ... non inprudenter -batcapiabat. MLWAlbert. M. metaph. 7,5,2 p. 375,66 (ed. B. Geyer. 1964) quod non -itcapit intellectus. c retinere — behalten, festhalten: MLWActa imp. Winkelm. I 933 p. 709,27 (a. 1248) capitulum ... summatim -batcapiabat in mente. MLWChart. Samb. 66^a p. 35,5 -atcapiat tam presencium quam futurorum memoria, quod MLWeqs. (MLWChart. Pruss. II 138. MLWal.). B adipisci, nancisci — empfangen, bekommen, erhalten: 1 gener.: MLWLiber diurn. 55 fiduciam. MLWBeda hist. eccl. 3,3 p. 131,9 experimenta permaxima in expugnandis barbaris iam -eratceperat (MLWOtto Frising. gest. 2,30 p. 138,17). MLWWalahfr. Mamm. 23,2 praesidis ira ... -itcapit requiem. MLWhort. 157 pomorum haec species ... crementa -itcapit pulcherrima. MLWWett. 757 iura regendi. MLWVita Liutb. 31 ab eis consilium -erecapere. MLWChart. march. Misn. III 46 p. 41,31 certitudinem. MLWChart. ord. Teut. (Hass.) 266 p. 202,3 litteram appensione sigilli robur -erecapere impetravi. al. absol. fort. MLWi. q. locum accipere — viell.: Platz bekommen, Anklang finden: MLWVita Berth. Garst. 50 cum sermo eius in praeposito ... non -retcapiaret. 2 eccl.: MLWWalahfr. Wett. 810 munera perpetuae -enscapiens ingentia vitae. MLWHraban. carm. 4,1,30 quo -amuscapiamus regna serena. 34,20 dona futura (MLWWalahfr. carm. 8,14 mundi d. vel ingenii. MLWal.). MLWRimb. Anscar. 12 p. 33,19 divini mysterii sacramenta. MLWDipl. Heinr. III. 81 in perpetuo manencia bona. al. expressius MLWi. q. pati (debere) — hinnehmen, ertragen (müssen): MLWWalahfr. Wett. 338 ut aeternam -antcapiant ... iram. MLWCand. Fuld. Eigil. II 25,12 hanc legem ... dominus, servus, ... insons sonsque -itcapit. 3 iur.: MLWLeg. Wisig. 3,5,2 p. 161,1 ad -endamcapiendam hereditatem succedant (MLWChart. Lux. II 73,4. MLWal.). MLWCapit. reg. Franc. 92,5 quando episcopus sua parrochia circat, non plus ... exigat vel -atcapiat nisi secundum canones. MLWTrad. Brixin. 28 fructum ad iv annos -endumcapiendum. MLWTrad. Ratisb. 475 urbanus ... predium ... tradebat, ut statum monasterii per omnia -atcapiat. Const. II 107,8 quod non habeant ius testandi ... nec -endicapiendi ex causa donationis ... vel ex causa mortis. al. vindicare (posse) — beanspruchen (können), zu bekommen haben: MLWDipl. Otton. III. 363 ut nec ipse episcopus vel dux ... potestatem habeat ... hospicia -endicapiendi. MLWChart. Bund. 544 p. 50,23 quod heredes ... debeant dare ... Ianole ... libras triginta et novem ..., sicut -itcapit ex duabus tribus et hoc pro libris viginti et sex. 4 comput.: MLWWalahfr. carm. 89,4,12 bis bina cursus -imuscapimus virtute novenos. 89,4,18 quindenos -untcapiunt stolidae vix quinque sorores. C complecti, continere, capacem esse — einschließen, enthalten (können): 1 gener.: MLWCompos. Luc. Y 23 quantum -petcapet caccabus. MLWWalahfr. carm. 6,7 locuples -itcapit aurea vasa supellex. MLWPoeta Saxo 5,332 commoditas spatiosa lavacri centenos homines ... valet -erecapere. MLWDipl. Otton. II. 292 quoddam nostrae proprietatis spatium -enscapiens ... iugera tria. MLWChart. Basil. A II 37 p. 52,8 quorum (fidelium) nomina praesens non -itcapit litera. MLWAlbert. M. animal. 2,36 natura auxit ubera ... et disiunxit ea, ut amplius -rentcapiarent. MLWal. 2 eccl.: MLWHraban. carm. 11,58 qui ... caelorum sceptra gubernas, mundum fine -iscapionis. MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,245 tu (sc. Christus) -iscapionis omnia. refl. MLWi. q. includi posse — sich einschließen lassen: MLWCarm. var. III 46,40 cuius (Christi) onus gazae non toto se -itcapit orbe. 3 iur.: MLWChart. Rhen. med. I 135,99 (a. 893) est ibi unum territorium -entecapiente semente modios xxx (MLWDipl. Otton. III. 385 p. 815,15 braidas ... -entescapientes annuatim m. quadraginta). MLWChart. Dortm. 114 p. 52,39. MLWal. 4 comput.: MLWCarm. de temp. rat. 842 quattuor idus -untcapiunt ternos. MLWWalahfr. carm. 89,4,4 undenas -untcapiunt Martis duo iussa kalendas. 5 geom.: MLWAnon. geom. I 4,36 si vis scire, quot domus -atcapiat civitas. MLWGerb. geom. 6,4 p. 89,6.