bonum

bonum, -i. I τὸ ἀγαθόν — das Gute: A theol. et philos.: 1 spectat ad principium, finem, perfectionem: a de primo motore, Deo: MLWAlbert. M. bon. 13 p. 8,49 primum -umbonum relucet in -isbonis creatis. MLWmot. proc. 2,1 p. 58,17sqq. -umbonum ... simpliciter semper movet, et motus animalium habet finem ..., -umbonum aeternum ... et primum -umbonum (p. 700^b,33 τὸ ... καλὸν καὶ τὸ ... ἀγαθόν). MLWeth. 1,2 p. 19^b,17 hoc ... est primum -umbonum, quod secundum substantiam perfectam omnia perficit. MLWibid. MLWal. v. et p. 1518,26. b de natura, creatura: MLWEpist. Ratisb. 1 p. 275,35 quod ... ex omni parte honestum est, naturale -umbonum est. 3 p. 278,37sq. -umbonum quod est, gratia Dei -umbonum est, sed non summe -umbonum, quod ipse est. MLWAlbert. M. incarn. 14 p. 185,9 -umbonum naturae. MLWeth. 1,2,7 p. 27^b,14sq. cum uniuscuiusque rei perfectio sit -umbonum et optimum, quae est adiectio ultimae causae, -umbonum uniuscuiusque rei est, quando in esse et posse potest agere, quaecumque sunt secundum naturam. MLWal. 2 spectat ad Dei gratiam, favorem: a in univ.: MLWCod. Lauresh. 912 (a. 778) in Dei nomine et Iesu Christi ..., qui omnia -abona hominibus in terra dedit. MLWHraban. epist. 2^a p. 383,4 a quo (Deo) est omne -umbonum. MLWHrotsv. Mar. 257 largitor summe -orumbonorum. MLWOtto Frising. gest. 1 prol. p. 12,3 ab omnium -orumbonorum datore, Deo. saepe. b salus — Heil, Segen: MLWLiutg. Greg. 2 p. 69,18 ad augmentum -iboni sui (sc. Bonifatii et discipulorum). MLWPoeta Saxo 5,48 nancisci tale -umbonum. MLWVita Mathild. I 1 divina providentia ..., ad -umbonum cuncta quae disponit. MLWOtloh. prov. D 49 (ed. W. C. Korfmacher. 1936) ipso malo Deus utitur ad -umbonum. MLWHerm. Iud. conv. 5 p. 87,16 (ed. G. Niemeyer. 1963) per quos (Iudaeos) venit generale -umbonum. MLWAlbert. M. sacram. 232 p. 151,61 multa sunt iuvantia hominem in -umbonum. MLWal. 3 spectat ad divina praecepta: MLWHraban. epist. 15 praef. divinę docmata legis, quae -abona commendant quaeve mala reprobant. MLWcarm. 12,16 fac me velle -umbonum. MLWAgius vita Hath. 7 aperte -abona, quae erant praecepta. MLWGerhoh. psalm. 33,15 p. 285,8 in tria distinguuntur omnia, quae in hoc mundo sunt, id est -umbonum, malum, medium. MLWVita Norb. II 16 p. 1267^A -umbonum et aliquid, nihil et malum. MLWal. 4 spectat ad hominis animum, pie facta: a in univ.: MLWVita Arnulfi 22 nihil -ebone (-iboni A 2, B 1.2a) gessi. MLWForm. Senon. II MLWadd. 3 p. 223,9 de -abona, que tibi fecit Grimaldus. MLWHraban. epist. 42 p. 481,34 si -umbonum fecero et predestinatus ad vitam non sum. MLWRimb. Anscar. 20 p. 45,40 Dominus omnium -orumbonorum retributor. MLWRuotg. Brun. 10 et invitis -abona prestantur. MLWThietm. chron. 6,64 vicia ... carpebat archiepiscopus -abona quaeque laudans. MLWWipo prov. 89 qui reddit malum pro -obono, indignus est dono. MLWStatut. ord. Teut. p. 93,25 vel -abona negligi vel mala committi. saepe. b virtus — Tugend: MLWCand. Fuld. Eigil. I 20 obedientiae -umbonum. MLWWipo gest. 5 p. 27,13 gratiae. Vita Heinr. IV. 1 p. 11,15 misericordiae. MLWAlbert. M. sacram. 178 p. 116,19 -umbonum ... consuetudinis (antea: virtus). MLWal. c beneficium, pium opus — gute Tat, Wohltat, gutes Werk: MLWDesid. Cad. epist. 1,7 illa ... supereminentia -abona. MLWWalahfr. Wett. 462 ratus (Karolus M.) inlecebras sub mole -orumbonorum absumi. MLWForm. Augiens. A 10 ad diminutionem peccatorum meorum atque ad augmentationem -orumbonorum. MLWWipo gest. 3 p. 23,9 ut sis (sc. rex) defensor ecclesiarum ..., tutor ... orphanorum: cum his et aliis -isbonis firmabitur thronus tuus. MLWChart. Eichsf. 556 conferimus ... participationem ... ieiuniorum, orationum ... ac omnium -orumbonorum, que in monasteriis ... fiunt. al. ministerium divinum — Dienst Gottes: MLWWett. Gall. 29 p. 274,5 devotus in -obono et cautus in mundo ... aetatem ducebat sanctus. B iur.: 1 proprie i. q. benevolentia, concordia, bonitas — Wohlwollen, Einvernehmen, Güte: MLWDipl. Ludow. Inf. 71 quatinus ambo (sc. archiepiscopus et abbas) iuris sui res secundum placitum in -obono invicem disponerent. MLWDipl. Arduini 9 p. 713,17 omnes successores[] nostri sint adiutores ... loci in -obono. MLWDipl. Heinr. V. (ed. H. Bresslau, Diplomata centum. 1872. MLWnr. 41) qui (abbas et dux) ad ... commutationem pro -obono convenerant. MLWChart. Gosl. II 210 p. 248,10 nunquam cum -obono potui obtinere apud Rodolphum Bodonis, quod monstraret mihi scriptum. MLWal. 2 meton. MLWi. q. donum, munus — Gabe, Geschenk: MLWGreg. Cat. chron. II p. 135,12 partem meam (sc. episcopi) de -isbonis mortuorum (antea: oblationibus). MLWTrad. Frising. 1766 Regilinda ... ministerialis ... obtinuit hoc ab eodem comite -isbonis et precibus suis, ut MLWeqs. adde: MLWThietm. chron. 6,94 multa a Bolizlavo caeterisque divitibus -abona suscepit Brun. C publ. et eccl. MLWi. q. emolumentum — Wohl: MLWCand. Fuld. Eigil. II 12,7 ad nostrum (sc. monachorum) commune -umbonum. Vita Heinr. IV. 7 p. 27,21 multi ... publico -obono faventes. MLWOtto Frising. gest. 2,2 universitatis ... -iboni intuitu. MLWChart. Brixin. 76 ecclesie ... -umbonum et utilitatem considerantes. MLWAlbert. M. metaph. 7,1,6 p. 326,18 (ed. B. Geyer. 1964) totaliter -abona (p. 1029^b,7 τὰ ... ἀγαθά), quae sunt -abona reipublicae, civitatis vel gentis. MLWIob 1,1 p. 17,20 sqq. (ed. M. Weiss. 1904) primo describitur, qualis fuit Iob in -obono monastico, quod est -umbonum solius hominis; secundo, qualis fuit in -obono oeconomico ...; tertio, qualis fuit in -obono gentis, quod vocatur politicum -umbonum. al. causa (iusta) — (berechtigtes) Interesse: MLWCand. Fuld. Eigil. II 7,27 -iboni ... absque discrimine. D gramm. MLWi. q. ratio secunda — günstiger Sinn: MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 493,8 cum indifferenter et in -obono et in malo dicatur ‘affectus’. E alch. in nominibus ficticiis: MLWTurba phil. 36 p. 144,2 -umbonum multorum nominum (72 p. 169,16 [cf. MLWed. p. 36]). F usu communi: 1 spectat ad laudem: MLWThegan. Ludow. 20 p. 595,34 unicuique ... parvum -umbonum remanet. MLWAnnal. Xant. MLWa. 871 p. 30,9 episcopus ..., de quo multa -abona commemoravimus. MLWWiduk. gest. 3,75 p. 153,13 multaque alia -abona invicem conferentes. MLWThietm. chron. 4,13 ut hoc perficiatis -umbonum, quod incepistis. MLWAdalb. Samar. praec. dict. p. 29,15 (ed. F.-J. Schmale. 1961) cetera egregii ingenii -abona. 2 spectat ad prosperitatem: a in univ.: MLWNith. hist. 4,7 p. 50,11 intemperies spem omnium -orumbonorum eripiebant. MLWHrotsv. prim. 471 tantorum quae nobis causa -orumbonorum extitit regina. MLWRuotg. Brun. 23 p. 24,10 -umbonum evidentissimum ... fuscare. MLWThietm. chron. 3,6 aliquid -iboni a iustis inventum. MLWal. in salutatione: MLWGerh. August. Udalr. I 28 p. 416,12 imperator demandavit vobis gratiam et misericordiam et omnia -abona (MLWEpist. Worm. I 9^tit. Bobbo ... archiepiscopus F. suo g. et omne -umbonum. MLWal. cf. C. Erdmann, MLWArchUrkForsch. 16. 1939. p. 202). MLWRuodlieb V 19 omne -umbonum dici. MLWal. b utilitas, commodum — Vorteil, Nutzen: MLWThietm. chron. 7,52 cumque -abona inde mihi profutura sperarem. 8,2 plus damni subsequentis quam -iboni precedentis. MLWibid. MLWal. c res prosperae, successus — Glück, Erfolg: MLWCand. Fuld. Eigil. II 14,95 quam dulce -umbonum. MLWAgius epic. Hath. 84 ipsa meis compassa malis ... con- que -gavisa -isbonis. MLWHrotsv. Abr. 3,19 in -obono consummari. MLWAlbert. M. metaph. 3,3,2 p. 140,78 (ed. B. Geyer. 1960) -umbonum victoriae est in duce exercitus. MLWal. 3 in nom. propr.: MLWRob. Tor. chron. MLWa. 1130 magister Omnebonum, episcopus Veronensis (cf. MLWChart. Tirol. 1210 Omnebonus canonicus). Carm. de Godeh. 24 (MLWMGScript. XI p. 221) ‘-umbonum firmum’ quia nomine teste vocatur Godehardus. II optatum aliquid ad salutem sive commodum efficax — Gut: A theol. et philos.: 1 de Deo, Christo: MLWErmenr. ad Grim. 31 p. 571,29 summum -umbonum Deus (MLWOtto Frising. gest. 1,65 p. 92,21 simpliciter et ipse MLWs. -umbonum. MLWAlbert. M. bon. 16 p. 9,80 summo -obono, quod est Deus. MLWal.). MLWAlbert. M. Is. 55,2 p. 531,14 -umbonum divinum. 2 de eo, quod communi desiderio appetitur: MLWAlbert. M. bon. 1 dicit Aristoteles ...: ‘optime annuntiant -umbonum (p. 1094^a,3 τἀγαθόν), quod omnia appetunt’. MLWeth. 1,3,8 p. 40^a,25 homo ... optat aliquod -umbonum, quod est finis operationis suae. MLWsumm. theol. I 6,27,3 p. 278^b,3 -umbonum dicit intentionem communem et est de transcendentibus omne genus sicut et ens. MLWibid. MLWal. 3 de salute, utilitate: MLWBeda hist. eccl. 4,13 p. 231,24 intelligentes homines eum (Deum) ... et interioribus se -isbonis et exterioribus ... ditasse. MLWTrad. Patav. 15 -abona retributionis aeterna. MLWHraban. epist. 29 p. 445,23 -obono coniugali uti. MLWCapit. reg. Franc. 287 [] p. 371,37 -abona temporalia. MLWRuotg. Brun. 23 pacis -umbonum. MLWEpitaph. var. II 63,7 locus iste -isbonis ... religionis factus erat vacuus. MLWBruno Querf. fratr. 7 p. 724,12 tria maxima -abona, quorum unum ad salutem sufficit, monachicum habitum, heremum et martyrium, toto desiderio ardebat. MLWThietm. chron. 4,53 cum -isbonis Domini indefectivis. MLWCaes. Heist. Engelb. 1,2 p. 236,17sq. -abona corporalia et terrena ..., spiritualia atque celestia. MLWAlbert. M. sacram. 247 p. 162,4 -abona matrimonii. saepe. v. et MLWl. 54. de homine sancto: MLWAgius epic. Hath. 47 quantis ... -isbonis in hac una careamus ...: haec soror, haec mater, haec nutrix ... fuerat. B iur. et publ. MLWi. q. facultates, opes, proprietas, possessio — Vermögen, Hab und Gut, Eigentum, Besitz (fere MLWplur.; MLWsing.: MLWl. 18.25.29sqq. 36.46.51.53.64. p. 1532,5.23.32): 1 in univ.: MLWLeg. Burgund. Rom. 2,5 cum medietate -orumbonorum (MLWsyn. facultatis). MLWCod. Lauresh. 1231 donamus ... dimidietatem omnium -orumbonorum ... excepta i basilica et uno mancipio. MLWChart. Rhen. med. I 41 p. 46,3 -ebone (sic?), quę possedimus. MLWDipl. Heinr. II. 211 de predicto -obono. MLWCod. Bald. MLWapp. p. 246,25 exceptis clericis eorumque -isbonis. Const. I 175 regalia sunt hec: ... -abona vacantia (cf. H. Mitteis, Deutsches Privatrecht. ²1953. p. 146). MLWChart. Tirol. 833 p. 249,25 cum medietate omnium -orumbonorum illius Swikerii ... tam mobilibus quam inmobilibus, tam feodorum quam allodiorum. MLWActa imp. Winkelm. I 534 p. 434,43 -abona corporalia et incorporalia. persaepe. monastice: MLWWalahfr. Wett. 388 liquisti commune -umbonum. 2 de rebus (praecipue) immobilibus: a de propriis: α ecclesiae: MLWTrad. Ratisb. 472 (c. 1037/43) ut de -isbonis MLWs. Emmerammi unum curtile ... habeat. MLWChart. episc. Hild. I 157 p. 146,12 canonicos cum suis stipendiariis -isbonis. MLWGesta Trud. cont. I 10,5 -umbonum de Provin. MLWTrad. Salisb. II 31 debitum annuum -iboni, quod dicitur Ardingen, cuius -iboni sunt xl mansi, v curtes, duo molendina. MLWChart. Argent. IV 33 p. 41,12 ad -abona cene sibi adiacentia. MLWChart. Osn. II 290 p. 230,30 super -isbonis mense sue (sc. episcopi). MLWChart. Wetzlar. I 100 -abona nostra (sc. canonicorum) elemosinaria. MLWChart. Mar. Magd. 139 p. 126,27 dotalia. MLWChart. Lux. VIII 101 p. 111,33 silva ... est salicum -umbonum abbatis et conventus. Const. III 142,2 tam de -isbonis ipsorum (episcoporum) dominicalibus quam de prediis ... ecclesiarum eorum iurisdictioni ... subditarum. saepe. β imperii, regis: MLWChart. Eichsf. 473 villam Beienrode, -abona videlicet imperii (Const. III 34 p. 33,22 civitates, castra et alia -abona sacri MLWi. 111,4 iura et -abona ad ipsum imperium pertinentia ... libere restituat rex Boemiae). MLWal. γ nobilium, liberorum: MLWCod. Lauresh. 184 (a. 793) de medietate -orumbonorum. MLWWipo gest. 2 p. 19,23 in propriis -isbonis. MLWChart. Tirol. 462 de -isbonis suis (sc. donatoris) sive allodiis. MLWChart. select. Keutgen 133,66 -umbonum, quod ... dicitur erbe. MLWChart. Brand. B I 580 p. 487,7 tam de -isbonis nostris (sc. marchionum) liberis quam porrectis (MLWChart. Hall. I 360 proprietatem opidi Stasforde cum omnibus -isbonis suis MLWl. et infeodatis). saepe. adde: MLWChart. Mog. A 609 (a. 1136) eadem (Aeksuit) ... -umbonum in eadem villa, quod in possessionem iuris, quoadusque viveret, acceperat, ... contradidit; ipsum vero condicionale -umbonum MLWeqs. δ servientium sim.: MLWDipl. Loth. III. 40 p. 65,44 -abona ... sua exteriora, que iure hereditario possidebat Roricus ministerialis. MLWCod. Bald. MLWapp. p. 246,9 exceptis ... Immonis servi filiis et eorum -isbonis, prediis scilicet et beneficiis. MLWChart. Tirol. 864 p. 274,38 -abona villici. MLWChart. select. Keutgen 148,7 litonum. MLWChart. Westph. IV 1504 p. 719,43 -abona ministerialia sive -abona, que dicuntur mangot. b de feodis: MLWThietm. chron. 4,20 filius eiusdem ducis ... patris -abona apud regem optinuit. MLWChart. Nuremb. 443 de proprietatibus vel feodalibus -isbonis. MLWal. v. et MLWl. 48sqq.65. c de terris tributariis (saepe vocibus theod. descriptis): MLWTrad. Weiss. app. I 312 (c. MLWs. XI.) de -obono, quod vulgo dicitur mandac. MLWChart. Rhen. inf. I 461 p. 324,23 -isbonis feodalibus et -isbonis censualibus, que vulgo leenguot et lazguot dicuntur. MLWChart. Heist. 42 p. 147, 33 -abona censualia, que vulgariter leen vocantur. MLWChart. Xant. 94 vaichtguot. MLWChart. Eichsf. 275 p. 159,40 urbore. MLWChart. Rhen. med. II 161 p. 203,2 pacta. MLWChart. Lux. VIII 101 p. 111,23 de -isbonis ... mansualibus. MLWChart. civ. Erf. 189 p. 112, 29 erdingelt. MLWChart. civ. August. 37 p. 29,13 -abona ... censualia, que vulgariter cinslehen dicuntur. MLWal. adde: MLWChart. episc. [] Hild. II 188 (a. 1226) decimam ... -orumbonorum liberorum et duorum allodiorum (III 81 p. 39,10 pro liberis -isbonis; de re v. Th. Mayer, MLWZRGGerm. 57. 1937. p. 299sqq.). d de fundis communibus: MLWChart. Tirol. 645 (a. 1213) omne ius ... conmunitatis -iboni ([‘Almende’ MLWed.]. MLWChart. episc. Halb. 1350 p. 427,12 mansum de communitate -orumbonorum ipsorum civium, que aput illos ... mene vocabatur. v. et supra p. 487,47). 3 de rebus mobilibus: a spectat ad merces: MLWChart. Lips. I 6 (a. 1268) -abona ipsorum (mercatorum). MLWChart. Hall. I 224,27 -abona negociatoria. Const. II 428 p. 589,9 credens se iusta -abona comparasse. MLWChart. Livon. A I 413,5 navis honerata -isbonis. MLWal. b spectat ad fruges: MLWPax Valenc. p. 607^a,20 si quis ... falcaverit ... blada, avenas aut consimilia -abona. MLWChart. Rhen. inf. II 7 ut ipsi (monachi) -abona ipsorum ... libere ducere possint. MLWChart. Lux. III 7 medium ... -orumbonorum de Wetthermale ... emergentium. c spectat ad metalla: MLWChart. Lamb. Leod. 702 p. 294,26 -abona, que sub terra erant, utpote lapides, carbones. d spectat ad mortuorum relicta: MLWChart. Heinr. Leon. 81 p. 119,40 nullus advocatus ... -abona episcopi defuncti presumat invadere. 4 de iuribus, honoribus: MLWLeg. Wisig. 4,2,17 p. 184,21 quomodo infans sortietur -abona rerum, ad quarum dominium natus non est? 4,5^tit. de naturalibus -isbonis. MLWGesta Camer. cont. I A 8 huius propinqui custodiae puerum cum -obono eius (sc. castellatura) commisit pontifex. MLWChart. Monast. 12 (QuellErörtBayerGesch. N. F. XX) ut ... fratribus duas partes decimationum et oblationum ... concedas et nullam eis ... -orumbonorum suorum diminutionem inferri permittas (sc. episcopus). MLWal. C usu communi: 1 in univ.: MLWRimb. Anscar. 18 p. 38,36 cum ... se ... omnibus -isbonis suis defraudatum videret. MLWEcbasis capt. 1173 divitis omne -umbonum. MLWOtloh. prov. M 38 (ed. W. C. Korfmacher. 1936) melius est habere omnia -abona minora quam magnum -umbonum cum magno malo. 2 res necessariae — Bedarf: MLWWalahfr. carm. 75,12,3 cuncta quae nobis -abona ferre gestis, insula felix. MLWRimb. Anscar. 20 p. 44,26 omnia quibus indiguero -abona. MLWThangm. Bernw. 34 -isbonis omnibus ... sustentatus. al. cibi — Speisen: MLWGerh. August. Udalr. I 16 cum his -isbonis, quae nobis hodie concessit Deus. 3 sarcinae — Habseligkeiten: MLWThietm. chron. 4,73 p. 216,9 viros ... cum -isbonis, que possederant, capiens secum abduxit (5,35). 4 thesaurus, res pretiosa — Schatz, Wertgegenstand: MLWWett. Gall. 35 p. 277,20 sub loculum -abona sua absconderunt Romani. MLWThietm. chron. 6,53 quod castellum Guncelinus ... -isbonis ... innumerabilibus replevit. MLWiron. de sapientia: MLWFroum. carm. 26,5 si tu -abona corde recondis. Heßler