1.
avena, -ae
f. (?n.: MLW
l. 41. p. 1205,20.21) MLW
script.: ha-havena: Gloss. II 544,38 St. S. ve-:
p. 1205,2. adv-advena: MLWChart. Stab. 82 p. 184,21. MLWChart. Tirol. 672 p. 131,6. MLW
al. avae-avaena: MLW
l. 59. avi-
avina: MLW
l. 47. p. 1205,17. MLW
form. gen. MLW
sg. -iaveni:
p. 1205,20.21. adde MLWTrad. Teg. 267 (a. 1149/55). MLW
plur.: MLW
l. 51. p. 1205,37. I
de specie frumenti: A
proprie: 1
de planta utili MLW
i. q. bromos esculentus —
Speise-, Futterhafer (Avena sativa L.; cf. MLW
Marzell, Wb. dt. Pflanzennam. I. p. 531sqq.; plerumque de frumento demesso vel triturato; de frumento in culmis exsistente: MLW
l. 48.49.51.58. p. 1205,37): a
gener. (
cf. MLWGloss. III 16,27 St.-S. avina euina. 351,49 -aavena hâber): MLWWandalb. mens. 222 invitat -aavena ... falcem. MLWThietm. chron. 1,3
pagus tritico et -aavena ... refertus. MLWEkkeh. IV. bened. II 22 robore sit plena, fuerit si panis -aavena. MLWcas. 136 p. 433,6 cum nunquam ante se nisi -aavena pascerentur
monachi. MLWHaimo (?) Wilh. 20 manipuli -arumavenarum. MLWVita Udalr. Cell. II 66 qui
(potus) ex aquae hordei sive -aeavenae permixtione confectus vulgo cervisia dicitur. MLWBerth. Zwif. chron. 45 p. 284,25 aridissimo ... ex -aavena confecto pane ... victitabant. MLWAlbert.
M. veget. 6,420 quid ... sit -aavena, notum est ..., quoniam est species bladi, de qua fit panis et conveniens cibus equorum (MLWeuch. 3,1,1,13 p. 238
a,37 -aavena ... MLWc. est altilium). 7,127 -aavena ... siccum quaerit agrum. MLW
al. b
pharm.: MLWRecept. Bamb. 13 farina avaene in aceto cocta inponitur. MLWHildeg. phys. 1,162 qui steyn ... habet ..., -amavenam in aqua coquat. MLWGloss. Roger. II 362 superponatur semen -eavene, ad ultimum cinis straminis -eavene. MLW
al. c
publ. et iur.: α
de tributis, decimis sim.: MLWCod. Lauresh. 3661 (c. 800) solvit ... modium de -aavena
huba (MLWChart. Rhen. med. I 135,46 p. 171,9 in forestaria -aavena modium i [
cf. MLW
Dt. Rechtswb. III. p. 641 MLW
s. v. ‘
Forsthafer’]. II MLWapp. 10 p. 339,32 ii modia dominicę -ęavenę. MLWapp. 16 p. 434,21 s ... mansus ... octo maldra -eavene ..., sed -aavena infeodata est. p. 438,33 maldrum combuste -eavene canibus. MLW
al.). MLWChart. Carniol. II 57 -amavenam, quae vulgo vocatur ius foreste et venatorum, ... relaxavi. MLWChart. episc. Hild. II 390 p. 180,17 mansos ... liberos ... ab -aavena synodali ([‘
Sendhafer’,
cf. H. Knies, MLW
ZRGKan. 19. 1930. p. 107sqq.]. MLWChart. episc. Halb. 623). MLWChart. Tirol. 1248
a p. 369,36 ad lx equos ... ii modios vene. MLWChart. Altenberg. 261 p. 184,14 quatuor maldra -eavene nomine iuris, quod dicitur suke.
saepe. describitur -a voce MLW
theod.: MLWRegistr. Patav. I p. 44
a,3 xl mod(ios) -eavene, qui dicuntur holtzhaber
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. V. p. 1480). p. 167,7 v mod(ios) -eavene ..., quod dicitur wutfuter. MLWChart. Rhen. med. III 297 p. 239,4 exactionem in -aavena, que voderbede dicitur
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. III. p. 1117). MLWChart. march. Misn. III 451 landgrevenvuter. MLWChart. Babenb. 419 p. 269
a,8 marchfuoter. MLWRegistr. Mog. p. 52,13 wisehavere. p. 54,19 madehavere. MLWChart. Gelr. 838 p. 822,23 tenentur forestarii colligere -amavenam, que vocatur hontcorn
(cf. MLW
Dt. Rechtswb. VI. p. 73). MLWChart. Wirt. VII 2147 p. 89,30 rehthabere. MLWChart. Anhalt. II 395 de frumentaria -aavena, quod ... dicitur vogetkorn. MLWChart. Francof. 316 p. 157,34 raithabern. MLW
al. β
de pensionibus, pretio sim.: MLWChart. Sangall. A MLWapp. 1 p. 381,23 (a. 759/60) ut ... censum solvam, hoc est de annona spelda modias x et de avina xx. MLWCapit. Saxon. 11 pro solidum scapilos xxx de -aavena et sigule xv. MLWChart. Sangall. A 711 ut ... ipsum
(censum) ... in -aavena ... persolvam. MLWTrad. Ratisb. 498 p. 283,22 viii modios -iaveni. MLWVita Meinw. 75 episcopus dedit ... xx maldros -iaveni. MLWCosmas chron. 2,26 p. 119,26 ut unusquisque frater annuatim xxx modios tritici et totidem -eavene ... haberet. MLWChart. Lux. III 453 p. 490,10 ecclesia ... duos modios ... -eavene perpetualiter possidet. MLWChart. Babenb. 466 p. 335,23 cml virlingos -eavene pro lxviii marcis.
saepe. de stipe: MLWTrad. Patav. 552 (a. 1130/50) in memoriam traditionis dabit unoquoque anno x metretas -ęavenę. γ
de angariis, servitiis sim.: MLWSalom. II. epist. 34 subministres ... de -aavena trita et ventilata ad pastum cavallorum maldra iii. MLWChart. Rhen. med. I 135,45 p. 167,15 ducit unusquisque carra modios xii, si -aavena, modios xx. MLW
al. δ
de poenis, recompensationibus: MLWChart. Carniol. II 399 p. 308,9 (a. 1269) venator in duabus metretis -eavene, quod ... phruntmez dicitur, punietur. MLWChart. Lux. IV 258 p. 355,23 milites ad restitutionem ... maldrorum ... sexaginta -eavene ... condempnamus. ε
de furto: MLWPax Valenc. p. 607
a,19 si quis ... falcaverit alterius blada, -asavenas aut consimilia bona. ζ
de mercatu: MLWCapit. reg. Franc. 28,4 de modio de -aavena denario uno MLW
eqs. MLWTrad. Patav.495
testis Eigil, qui -amavenam venalem habet. 2
de planta inutili: a
lolium —
Wind-, Schwindelhafer, Dort (Avena fatua L. vel sim.; cf. MLW
Marzell, op. cit. I. p. 526sq.): MLWGloss. III 294,8 St.-S. -aavena habo vel wilthabo. IV 38,16 -aavena ... habero turt. MLW
al. MLW
alleg.: MLWHraban. univ. 19,8 p. 529
D -aavena, ... zizania ... mystice significant peccatores et vitia. b
aegilops —
Walch (Aegilops ovata L.; cf. MLW
Marzell, op. cit. I. p. 124): MLWDyasc. p. 34
a -aavena sive ut Greci egilops herba est, que crescit in segetibus. B
translate: 1
stipula, arundo, calamus —
Halm, Rohr, Stengel: a
per compar.: MLWMappae Clavic. 70 deline aurum, quod produxeris in -eavene modum. b
meton. MLW
i. q. fistula —
(Rohr-)Flöte (cf. MLWGloss. II 675,6 St.-S. -aavena habirhalme
[spectat ad Verg. ecl. 1,2]): MLWIonas Bob. Columb. praef. p. 146,16 mollis sepe -aeavenae modolamine auditum accommodare. Mirac. Liutw. 16 (MLWMGScript. XV p. 1266,15) camenam misit gracilis -eavene munus ob suavitatem musice artis in illo iam probate. c
in proverbio MLW
i. q. stramentum —
Stroh: MLWEgbert. fec. rat. 1,56 debita longa trahens pro frumine solvat -amavenam
(cf. S. Singer, Sprichwörter des Mittelalters. I. 1944. p. 130). 2
ulcus (fistulae simile) —
(fistelartiges) Geschwür: MLWGloss. Roger. I A 2,17 p. 634,3 sunt autem -eavene ulcera saniosa, sub quibus latet sanies. 3
materia —
Stoff: MLWCod. Udalr. 282,51 igne tuo iuvena,
Maria; sit larga timoris -aavena (gloss.: id est materia). II
per errorem, ut vid., MLW
i. q. bryonia —
Zaunrübe (Bryonia alba L.; cf. André, Lex MLW
bot. p. 47): MLWDynamid. Hippocr. 2,57 bryonia id est vitis alba sive -aavena, hoc est nossa, alba efficax.
Rudolph