auxilium

auxilium, -i n. MLWscript.: ax-: p. 1293,17. ausi-: p. 1293,3.25sq.44.1294,22. -illi-: p. 1294,16.19. MLWmetr.: ăū-: MLWl. 51. -xī-: MLWPass. Quint. 218 (MLWMGPoet. IV p. 984). I adiutorium — Hilfe, Unterstützung (MLWplur. sensu MLWsing.: MLWl. 52.56. p. 1292,8): A gener.: 1 de Deo, sanctis sim.: MLWTrad. Patav. 64 (a. 812) in Christi nomine et cum suo -oauxilio sancto. MLWHraban. carm. 39,1 festina (sc. Deus) in -umauxilium. MLWepist. 57 Dei -oauxilio victoriam ministrari. MLWWalahfr. carm. 20,58 cunctos hos (sanctos) voca in -umauxilium. MLWOtm. 7 divinae voluntatis -oauxilio. MLWConc. Karol. 44^A p. 479,1 ab ... imaginibus -umauxilium petebant. MLWCarm. Cent. 44,6 hinc inde angelico fultus -oauxilio. MLWMeginh. Fuld. Alex. 12 cum ... eius (martyris) -aauxilia invocasset. MLWDipl. Arnulfi 123 p. 181,21 supernum -umauxilium nostro regno propitiari. MLWHrotsv. Theoph. 436 spiritus ... -oauxilio ... fultus ... Mariae. MLWFroum. carm. 3,8 divina potentia ... hunc (abbatem) nostris miserat -isauxiliis. MLWThietm. chron. 4,65 summi -oauxilio medici. 7,60 -oauxilio crucis hos vinci sperabant. MLWHerm. Iud. conv. 8 p. 95,5 (ed. G. Niemeyer. 1963) divine visitationis prestolor -umauxilium. MLWChart. Raitenh. 209 p. 175,31 quatinus ... anime mee pium succursum et -umauxilium prebeat Dei genetrix. persaepe. de deis paganis, diabolo MLWsim.: MLWAldh. virg. II 1385 nec Pan ... contulit -umauxilium. MLWRimb. Anscar. 19 p. 41,11 a vanis simulacris -umauxilium petere. MLWHrotsv. Theoph. 86 ipsius (Hebraei magi) -umauxilium flagitat lacrimando nefandum. MLWBas. 69 -umauxilium veteris ... draconis. MLWThietm. chron. 3,19 suorum -oauxilio deorum. MLWCarm. Bur. B 168,3,6 Venus ..., me tibi subicio, -oauxilio egens tuo. MLWal. 2 de hominibus: MLWHugeb. Willib. praef. p. 87,6 bene valido vestre voluntatis -oauxilio atque consensu ... posse inpetrare. MLWEigil Sturm. 12 si ... vestrum adfuerit -umauxilium. MLWWalahfr. Wett. 56 largus abbas in -oauxilio. MLWConc. Karol. 56^A,26 ne ... temporali desolati -oauxilio divinum opus explere nequeant monachi. MLWCand. Fuld. Eigil. I 3 surrexit ... cura et -umauxilium circa nos Hludwici. MLWCapit. reg. Franc. 276,2 quatenus et eum (principem) nobis ... ad -umauxilium atque profectum omnium nostrum ... conservet Deus. 281,4MLW^in. in vestro (sc. regis) consilio et -oauxilio ... illius salvatio ... consistit (MLWEpist. Hann. 29 p. 66,7 ab inimicis consilium, -umauxilium petere. MLWHist. Walc. 18 p. 513,9. MLWChart. Heinr. Leon. 125. MLWal.). MLWRimb. Anscar. 28 ut suo (sc. regis) -oauxilio et defensione munitus mysteria divina ... ageret. MLWHrotsv. prim. 301 -iauxilii solamen. MLWEpist. Teg. I 26 amicorum ... fida flagitamus -aauxilia. MLWChart. Heinr. Leon. 100 p. 151,7 ut ... ecclesiis ... promto ... assistamus -oauxilio. MLWChart. Tirol. 1278 p. 315,37 absente -oauxilio vestro. persaepe. MLWc. sensu interveniendi: MLWWalahfr. Wett. 433 quod ... -umauxilium conferre precis tardaret egenti. MLWGerh. August. Udalr. I 21 imperatorem cum -oauxilio imperatricis flagitare. MLWThietm. chron. 4,20 electione et -oauxilio Bawariorum patris bona apud regem optinuit Heinricus. 4,42 veniam ... -oauxilio principum ... promeruit. MLWEpist. Heinr. IV. 1 misericordiam nostram et -umauxilium petens. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 289,11 rex ... interventu et -oauxilio ... Mahthildis ... papam convenire ... proposuit. MLWal. MLWc. sensu corporaliter fulciendi: MLWWalth. Spir. Christoph. I 14 puellis extensa manu surgendi -umauxilium ... exhibuit. MLWThietm. chron. 7,56 manuum tremore assiduo sine asstantium -oauxilio presbiterorum missam canere non potuit. 3 de rebus: MLWPoeta Saxo 5,68 ut ... miseris ... piorum virtus exemplo esset et -oauxilio. MLWWolfhard. Waldb. 2,2 apparuit risile ... idem, quod ei prius -umauxilium praebuit, capitale. B spec.: 1 publ. et milit.: a strictius de obligatione, confoederatione sim. (cf. O. Brunner, Land und Herrschaft. ⁴1959. p. 269sqq.; F. L. Ganshof, Was ist das Lehnswesen? 1961. p. 90sqq.): α de fidelium, subiectorum sim. officio: MLWCapit. reg. Franc. 205,6 ut illi ... sint nobis fideles ... ac veri adiutores atque cooperatores vero consilio et sincero -oauxilio (300,9 episcopi, qui mihi [MLWsc. regi] fidei promissae debitores erant et consilium atque -umauxilium manu propria confirmatum ferre debuerant). p. 74,39 ut ... nobis ... debitum honorem et -umauxilium exhibeatis. MLWThietm. chron. 5,18 manus complicant, fidele -umauxilium per sacramenta confirmant. 6,8 obsides mittunt Longobardi fidem, -umauxilium et subiecionis debitum regi promittentes (7,4 Bolizlavi f. et -umauxilium suis innotuit imperator fidelibus. MLWBerth. [?] annal. MLWa. 1080 p. 325,50 f. et -umauxilium, quam ... regi Roudolfo iureiurando ... confirmaverunt, perfidi plurimum infringentes). MLWHerm. Augiens. chron. MLWa. 1054 miles eius (imperatoris) effectus -umauxilium suum illi pollicitus est. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1078 p. 307,24 qui ... ipsi ut fidelis et in -oauxilio per omnia ... individuus assisteret. MLWChart. Rhen. med. I 394 ego ... archiepiscopus ... comiti ... pro certo et indubitato contra omnes preter regiam potestatem ferendo -oauxilio, quod ... iuravit, sexcentos mansos in beneficium collaudavi. MLWGisleb. Mont. chron. 9 p. 13,12 comes ... domino suo episcopo ... servitium et -umauxilium ad omnia et contra universos homines cum omnibus viribus hominum suorum tam equitum quam peditum debet. MLWChart. Lux. III 454 quatenus ... eos (viros religiosos) ... potenti subventionis -oauxilio tamquam res nostras (sc. comitis) et personam defendatis. MLWal. β de protectione a dominis praestanda: MLWForm. Marculfi 1,18 ut, qui nobis fidem pollicentur inlesam, nostro (sc. regis) tueantur -oauxilio. MLWEpist. Teg. I 72 cui (servitori) petimus ut aliquid -iauxilii faciatis vel in beneficio aut in aliquo negotio sibi necessario. MLWGisleb. Mont. chron. 9 p. 14,8 hoc quidem -umauxilium episcopus ... ter in anno ... debet comiti. 148 p. 227,15 quod ... super residuis bonis ... eorum (sc. regis et imperatoris) consilium et -umauxilium haberet comes. Const. II 41,1 promisit imperator ... marchioni ... firmum et constans -umauxilium cum effectu portare. γ de obligatione inter pares intercedente: MLWCapit. reg. Franc. 45,13 ut ... in suscipiendis obsidibus alter frater alteri mutuum ferat -umauxilium. 204 p. 70,11 in consilio et in -oauxilio unusquisque erga alterum parati sumus adiutorium ferre (205,3. MLWal. MLWChart. Brixin. 219 p. 210,30 -iauxilii, consilii et favoris impendere presidium. Const. III 146 p. 142,29 fideli vicissitudine nos [reges] iuvabimus favore, MLWc. et -oauxilio manuali). MLWThietm. chron. 4,1 dux ... eiusdem (archipraesulis) ... -umauxilium ... est adeptus. MLWNarr. de Gron. 15 p. 24,8 potens et manuale -umauxilium fideliter promisit contra ... comitem. MLWChart. Traiect. 1378 super confederatione de mutuo -oauxilio concepta. MLWChart. Brixin. 149 p. 160,40 hiis terminis -iauxilii porrigendi positis. p. 161,2 episcopus erit in -oauxilio comitum ... contra quemlibet hominum. MLWal. b latius: MLWChron. Fred. 4,73 exercitum in aus-um Sisenandi de totum regnum Burgundiae bannire precepit rex. MLWEinh. Karol. 5 bellum Aquitanicum ... fratre ... -umauxilium ferre rogato suscepit. MLWWiduk. gest. 1,36 p. 53, 16 legatus collegam, ut legionibus -oauxilio esset, expostulat. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1055 p. 269,26 milites ... Nordmannis contra imperatorem -umauxilium praebere cupientes. MLWChron. Pol. 3,2 p. 130, 15 non minus -iauxilii vel consilii forsan apud nos (sc. imperatorem) quam tui (sc. Bolizlavi) antecessores apud nostros impetrares (MLWChart. Heinr. Leon. 134 quatinus mihi contra marchionem N. bella gerenti ... consilium et -umauxilium feratis. MLWGisleb. Mont. chron. 147 p. 225,10 ab Advallensibus ... nullum habebat comes consilium vel -umauxilium. Const. III 142,1 principes ... in omni nobis [MLWsc. regi] periculo astiterunt consilio, favore et -oauxilio manuali. MLWal.). MLWEpist. Reinh. 65 quatinus militum mihi turmas in -umauxilium (ax-axilium MLWcod.) mittatis. MLWNarr. de Gron. 25 p. 41,10 comitem ... -oauxilio personalem accepit. MLWChart. civ. Spir. 103 p. 74,27sq. ut, quicunque nostrorum concivium ... alicui extraneo sive pedes sive eques -umauxilium prebeat corporale, ... egressus in -umauxilium extranei teneatur dampnum ... resarcire. persaepe. in imag.: MLWBeda hist. eccl. 1,17 ut a Gallicanis antistitibus -umauxilium belli spiritalis inquirant. 2 iur.: a de cooperando cum malefactoribus: MLWLeg. Wisig. 3,6,2 p. 169,3 si ... mulier ... cuiuslibet -oauxilio (aus-ausilium E 2) intenderit ... divortium fieri. 8,1,4 qui ... aus-um ..., ut hoc fieret, prestiterint. MLWCapit. reg. Franc. 228,10 raptores filiarum eisque -umauxilium prebentes. b de iustitia conservanda: MLWCapit. reg. Franc. 151,2 per eorum (missorum) -umauxilium iustitiam adquirere. MLWChart. Stab. 252 p. 482, 16 in quo (placito) abbatis ... sancti Remacli -umauxilium et advocationem expostulet abbas ... sancti Remigii. MLWRegistr. abb. Werd. MLWapp. p. 364,19 qualiter discordia ... consilio et -oauxilio discretorum fuit per arbitrium legitime terminata. v. et p. 1291,24. remissius: MLWThietm. chron. 7,52 p. 464,3 imperator et archiantistes, a quibus sperabam -umauxilium, iusserunt mihi ..., ut parrochiam ... Eilwardo concederem. c de iudicibus sim. adiuvandis: MLWLeg. Wisig. 7,4,2 si ... iudex solus eum ... distringere non potest, a comite civitatis querat -umauxilium. MLWChart. Heinr. Leon. 57 p. 82,24 si quis malefactorum ... sine -oauxilio advocati ... non poterit ad emendacionem provocari. MLWChart. Tirol. 745 p. 176,10 quod ipse potestas et episcopus debeant dare ... -umauxilium et fortiam, ut ... pignora ducantur ad salvamentum. MLWChart. Laus. 319 p. 283,3 si per se maior non poterit recuperare ablata, debet requirere aus-um et consilium capituli. MLWal. adde: MLWCapit. reg. Franc. 222 praef. nefas pastorali provisione et -oauxilio regio compescendum. d de tutela asyli: MLWLeg. Wisig. 9,3,4 nequaquam cedere aut ligare eum ..., qui ad ecclesie -umauxilium decurrit. 3 eccl.: a de clericorum in divino cultu cooperatione: MLWDipl. Heinr. II. 255 p. 295,12 episcopus ... archiepiscopum et universos episcopos in -umauxilium sibi convocavit ad ecclesiam consecrandam (MLWsim. MLWThangm. Bernw. 43 p. 777,27). MLWThietm. chron. 2,43 corpus imperatoris ... sepultum est ab archiepiscopis Gerone atque Aethelberto ceterorumque -oauxilio episcoporum clerique tocius. 5,11 a Willigiso ... archiepiscopo suffraganeorumque suimet -oauxilio accepta regali unccione ... Heinricus coronatur. 6,89 a Gerone archipresule cum consensu et -oauxilio episcoporum ... Unwan ungitur archiantistes. MLWal. b de cura pastorali episcopis credita: MLWCapit. reg. Franc. 298 p. 446,20 de hoc autem, quod in ecclesia mihi commissa ... male est factum, voluntarie vobis (sc. regi) dono consilium et secundum Deum praesto -umauxilium, ut inde salvi sitis (299,2 episcopi ... mutuo consilio atque -oauxilio reges ... atque populum ... regant et corrigant. 306,17 de nostro consilio et -oauxilio, tuitione ac defensione ... securam reddidimus Theutbergam reginam). MLWHincm. epist. I 135 p. 84,7 quasi ad pietatem confugit uxor Bosonis ecclesiasticam, quia tuum, id est episcopale, poposcit -umauxilium. 4 medic. de salubritate herbarum: MLWWalahfr. hort. 283 costi silva ... ventrem ... salubri provocat -oauxilio. 330 acri ... -oauxilio. 366. MLWcarm. 6,22 quae (myrrha) sit saeva licet, pluribus -oauxilio est. 5 anat. de operatione membrorum: MLWAlbert. M. animal. 1,247 -umauxilium autem eius (uvae) ... est, quod gradatim veniat aer ad cannam. 1,340 ipsius (musculi) -umauxilium est urinam retinere. MLWibid. MLWal. II adminiculum, facultas — Hilfsmittel, Möglichkeit: A de rebus: 1 gener.: MLWArbeo Corb. 14 ad pristinum se contulit -umauxilium, ut Romam veniret. MLWAnnal. Magd. MLWa. 1173 secuta est magna siccitas terre, ut frugibus exarentibus ... nec futuri seminis -umauxilium inveniretur. 2 spec.: a iur.: α ius, clausula — Rechtsmittel, Klausel (in exceptionibus renuntiandis praeter MLWl. 21): MLWChart. Tirol. 468 (a. 1191) illis renunciacionibus (i. renunciantibus MLWed. in nota) omni -oauxilio legali et usuali, per quod se tueri possent. 828 p. 246,26sq. renunciavit ... Alahaida -oauxilio senatus consulti Veleiani (cf. MLWChart. Lux. IV 208 p. 287,10 omni iuris -oauxilio indulto seu concesso sexui muliebri) ... et omnium legum -oauxilio sibi competenti in suprascripta vendicione. MLWChart. Friburg. 82 p. 68,35 omni iuris -oauxilio canonici et civilis. MLWChart. Tirol. 1295 p. 335,38 legittimo -oauxilio. 1299 -illioauxillio epistolle divi Adriani. MLWChart. Friburg. 191 iuris ac legum -oauxilio regionum ac civitatum omnium. MLWChart. Ticin. 33 (ed. L. Brentani, Cod. dipl. Tic. I p. 76,23) -illioauxillio novarum constitucionum et epistole. MLWChart. Raitenh. 302 p. 244,3 decimas de consensu ... abbatis ... -oauxilio iuris nobis est licitum percipere. MLWChart. Bund. 1029 p. 435,12 legum aus-o. persaepe. β vectigal — Abgabe: MLWChart. Lub. I 329 p. 310,31 (c. 1271) vadia, que ... mercatores de Lubeke ... collectoribus novi -iauxilii (sc. principis Anglici) pro eodem -oauxilio tradiderant (cf. p. 310,14. 311,2). γ collecta — Beihilfe: MLWRegistr. abb. Werd. 6,6 p. 174,15 (s. XII.MLW^med.) quatuor viris frumentum deducentibus in -umauxilium stipendii et thelonei dabuntur xiv panes. remissius MLWi. q. stips — Spende: MLWChart. Hall. I 317 (a. 1265) quatenus ad capellam ... fratribus ... in subsidium ... pias elemosinas et grata caritatis -aauxilia erogetis. b medic. MLWi. q. medicamentum — Heilmittel:MLW Walahfr. hort. 186 depellere febres hoc solet -umauxilium (sc. absinthium) clara virtute probatum (cf. 266). MLWLamb. Leod. Matth. IV 13 plurima medicamenta adposuit, Iudaeorum quoque -aauxilia ac vetularum carmina. c comput. MLWi. q. supplementum — Ergänzung: MLWBeda temp. rat. 46,29 videamus et hendecadem utriusque sideris (sc. solis et lunae), si forte ibi sol bissextile quaerat -umauxilium. B de anim.: 1 adiutor, adiutrix — Helfer, Helferin: MLWWalahfr. Wett. 778 -umauxilium patriae, meriti decus, orbis honestas (sc. patres veteres). MLWHrotsv. Theoph. 209 regis aeterni genitrix ..., scilicet -umauxilium, spes solamenque paratum eius praesidium devota mente precantum. MLWThietm. (?) chron. 6,38 non est michi preter hunc (archiepiscopum) aliquod -umauxilium, a quo ... hec promereri ... valeam. 2 milites auxiliares vel subsidiarii — Hilfs- oder Reservetruppe(n):MLW Beda hist. eccl. 3,24 p. 178,16 perditis militibus sive -isauxiliis. MLWWiduk. gest. 1,8 p. 8,7 populus ... Romanus ... non sufficiebat solita -aauxilia administrare amicis. 3,68 p. 143,1 urbem est egressus quasi ad extrahenda sibi de Danis -aauxilia. MLWThietm. chron. 5,38 Sifridum ... -oauxilio se expectantem collato inveniens. MLWAnnal. Sangall. IV MLWa. 1044 contractis undique -isauxiliis. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1074 p. 276,46 collecto undique quorumcumque poterat -oauxilio. MLWGisleb. Mont. chron. 147 p. 224,16 -aauxilia plurima comiti ... promissa sunt. MLWBurch. Ursb. chron. p. 50,25 cum omni equitatu et -oauxilio Macedonico consedit. MLWal. Humperdinck