atomum

atomum, -i n. (ἀτομος) MLWscript.: atho-: MLWl. 42sq.49.51. saepe. att(h) o-: MLWl. 66sq.71. MLWmetr.: āt-: p. 1128,34.36sq. -t(h)ō-: MLWl. 48.55sq. etym.: MLWAlbert. M. summ. theol. II 1,4,2,1 p. 80^b,41 cum ἀτομον in Graeco idem sit, quod indivisibile in Latino, componitur ... ab ἀ-, quod est privativum, et τέμνω, quod est divido. I MLWsubst. MLWi. q. pars minima — kleinster Bestandteil: A de materia: 1 strictius: a philos. MLWi. q. elementum indivisibile materiae — unteilbarer Grundbestandteil der Materie: α secundum doctrinam Leucippi, Democriti vel eorum sequacium: MLWAlbert. M. phys. 3,2,1 p. 206^a,39 Democritus dixit ... -osatomos infinitos multitudine esse elementa rerum. MLWgener. 1,1,12 hoc est minimum corpus non in eo, quod corpus, sed in eo, quod physicum corpus, et hoc vocavit -umatomum Democritus. 1,5,13 p. 400^b,5sq. Leucippus ponit -osatomos segregatos ambulantes in vacuo et -osatomos in corpore. p. 400^b,17sq. necesse est ergo -osatomos (p. 325^b,9 ἀδιαίρετα) esse se tangentes inter poros, media autem -orumatomorum esse vacua, quae Leucippus dicit esse poros. 1,5,15 p. 402^a,33 -iatomi sunt activi et passivi. MLWanim. 1,2,1 p. 136^a,13 Democritus ... dicit illos -osatomos constituere animam, quae sunt speciei sive formae rotundae et figurae. MLWsens. 2,5 p. 51^b,10 quod minima -aatoma simplicia prima, quae in eis (corporibus) aequidistant, secundum proportionem ponuntur. MLWmetaph. 1,3,15 p. 58^a,25 quando spissum fit ex raro, coeunt -iatomi in distantias rari. MLWibid. saepe. β usu vario: MLWForm. extrav. I 13 p. 541,30 cuius (Dei) super essentia ipsas etiam athomos ... percurrit. MLWLamb. Leod. Matth. I 584 aspice, quam paribus athomis elementa iugarit natura. per MLWcompar.: MLWBernold. Wat. chron. praef. sicut aiunt ex -isatomis corporis massam colligi. b pulvis tenuissimus (in radiis solis apparens) — (Sonnen-)Stäubchen (cf. Isid. MLWorig. 13,2,1): MLWAldh. ad Acirc. 111,67 minor ... modico, Phoebi radiis qui vibrat, -oatomo. MLWAlcuin. carm. 9,106 solivagos athomos quae (dies) numerare solet. MLWepist. 60 p. 104,4 parvissimi et variis motibus vibrantis in sole ... athomi (ato-atomum MLWvar. l.). MLWAlbert. M. anim. 1,2,1 p. 136^a,20 -iatomi ... illae sunt sicut descissiones minutissimae (cf. p. 404^a,3 ξύσματα), quae discurrunt in aere MLWeqs. c particula lucis — Lichtteilchen: MLWCarm. var. II A 1,26 non solum minimis vestem qui (Christus) fulsit athomis (ato-atomum MLWvar. l.). MLWAbbo Sangerm. bell. 2,575 ut Lucina pellit athomos. MLWArno Reichersb. scut. p. 1500^B cuius (substantiae lucentis) nebulae athomi suavitatis ac benedictionis pleni ... se corpori ... infuderunt (cf. MLWGerhoh. Antichr. 1 praef. p. 306,16 lucidissima quedam substantia ... ingressa ... velut in athomos resoluta replevit totam domum). expressius MLWi. q. radius (solis) — (Sonnen-)Strahl: MLWAmarc. serm. 3,678 in qua (urbe, MLWi. caelo) sol athomis radiat non deficientibus. d res vilis — geringfügiges Ding: α de rebus c. emphasi: MLWRather. epist. 3 p. 23,15 nihil iam usque ad unum, ut ita dicam, athomum. β meton. de homine: MLWHelw. denar. p. 87,29 atthomus universi tui (cf. p. 91,14 in quo [tempore] atthomum tuum de mundo miserando educeres). 2 latius: a granulum — Körnchen: in imag.: MLWAlcuin. epist. 171 p. 282,26 meum est de terrae gremio vel glebis pulverolentis auri effodere -osatomos (atto-attomum, atho-athomum MLWvar. l.). per MLWcompar.: MLWMaurus urin. I p. 41,9 urina significat ... arteticam cum resolutionibus ... rotundis ut athomis. MLWmath. de puncto: MLWAlbert. M. metaph. 5,3,5 p. 332^b,18.21 si circulus ex -isatomis sensibiliter componitur, non erit vere circulus, quia circumferentia erit non indivisibilis, sed anfractuosa propter diversam positionem -orumatomorum. MLWibid. MLWal. b individuum membrum, fundamentum — Einzelwesen, Einzel-, Grundbestandteil: α de homine: MLWHrotsv. Cal. 2,2 (de muliere) -umatomum, quod amas, per hoc nequit intellegi. β de rebus: MLWWolbero cant. 3 p. 1133^A quaecunque ultima et de toto corpore boni munitissima fuerit virtus, haec sit charitatis -usatomus. MLWEberh. Alem. labor. 159 ignorans -osatomos sermonis, quid sit elenchus nesciet aut quae sit maxima quidve locus. B de tempore: 1 strictius: a comput. (cf. Isid. MLWorig. 13,2,3): α de certis mensuris temporis MLWi. q. pars minima momenti — kleinster Teil eines Augenblicks (cf. F. Rühl, Chronologie des Mittelalters und der Neuzeit. 1897. p. 215): MLWBeda temp. rat. 3,24 minimum ... omnium et, quod nulla ratione dividi queat, tempus -umatomum Graece, hoc est indivisibile sive insectibile, nominant. 3,30 mathematici in explorandis hominum genituris ad -umatomum usque pervenire contendunt (cf. Ambros. hex. 4,4,14). Hraban. MLWcomput. 11 (MLWPL 107,677^C) -usatomus trecentesima et septuagesima sexta pars unius ostenti. MLWAnon. astrolab. p. 371,14 si omnium artium ... sit ... proprium ... initium ut verbi gratia ... astronomicae -usatomus. MLWMeginfr. (?) carm. p. 648^A -usatomus, quae individua est temporis apte. MLWAlbert. Stad. annal. MLWa. 532 superest ... cuilibet lunationi hoc, scilicet iv momenta, una uncia et una athomus. β usu communi MLWi. q. momentum — Augenblick: MLWAldh. virg. I 28MLW^in. cum figura mundi in ictu et -oatomo evanuerit. MLWBeda temp. rat. 3,43 calculatores ... illud temporis spatium, quo palpebra oculi nostri moveri potest, quod in ictu pungentis transcurrit, quod secari et dividi nequit, nunc momentum, nunc punctum, nunc -umatomum vocant. MLWNotker. Balb. martyr. V. id. Iun. p. 1102^A in ipsius momenti -oatomo ... homini subventum est. MLWHerm. Augiens. vit. 512 ad terminum certae necis horis, minutis, athomis ... currimus. MLWal. 2 latius MLWi. q. brevis aetas vitae mundanae — kurze Spanne des Erdenlebens:MLW Herm. Augiens. vit. 536 in athomo qui ludere affectat. 1181 lugere nunc in athomo, laetari et omni in saeculo. 1385. C de metro MLWi. q. brevitas — Kürze: MLWBeda temp. rat. 3,29 cum ... unum tempus brevi syllabae tribuant, ultra quid dividant non habentibus, hanc -umatomum nuncupari complacuit. II adi.: indivisibilis — unteilbar: MLWAlbert. M. phys. 6,2,4 p. 432^a,8 in quo ... primo mutatum est illud, necesse est esse indivisibile, quod Graeci -umatomum (p. 235^b,33 ἀτομον) vocant. MLWgener.1,5,14 p. 401^a,26 Leucippus dicit, quod unumquodque corporum -orumatomorum (p. 325^b,28 ἀδιαιρέτων) terminatur infinitis figuris (MLWmetaph. 1,3,15 p. 58^a,31 [p. 45,36 G.] substantia ... corporis elementatur ex -isatomis corporibus). MLWmetaph. 12,2,7 p. 717^b,23 (p. 569,7 G.) non ... contingit numerum dicere esse -osatomos (-aatoma, athomas MLWvar. l.) dimensiones (p. 1083^b,13 ἀτομα μεγέθη). Baader