Eintrag · Lex. musicum Latinum
ascensus
ascensus -us m. 1. das Ansteigen, das Emporgehen (die Tonhöhe betreffend) 2. Tonbereich oberhalb der Finalis 3. oberer Grenzton eines Tonbereichs — 1. ascent, rise (in pitch) 2. register over that of the finals 3. the upper note defining an ambitus 1 das Ansteigen, das Emporgehen (die Tonhöhe betreffend) — ascent, rise (in pitch) [syn.: intensio; opp.: descensus] [s.V] LmLMart. Cap. 2, 181: Hinc festinatur ascensus, et usque in Veneris circulum hemitonio transvolatur. al. [s.IX] LmLRemig. Aut. 72, 18. [s.IX] LmLInch. Uchub. 151: in ascensu et descensu ad quintum usque sonum. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 38: nec ab inferioribus ad superiores (sc. voces) sine hac (sc. mese) facilis patet ascensus. LmLAnon. Bernh. 1, 39: in ascensu cordarum continuo vel discreto. LmLBerno ton. p. 82b: post ascensum in diapente. LmLHermann. mus. p. 47 (p. 140a): flatus vero duas habet partes, id est arsin et thesin, hoc est elevationem et depositionem (ed.: dispositionem); sed a meliori, id est elevatione vel ascensu neuma dicitur. al. LmLAribo 94 p. 10: ascensus est semitonio, ditono, descensus ditono, semitonio. al. LmLTon. Aug. p. 135a: continuato ascensu. al. LmLVocab. mus. p. 406: Tensibilia sunt chordarum fila sub arte religata, quae admodum plectro percussa, item in ascensu vel descensu, in gravitate vel acumine delectabiliter sonum reddunt. LmLFrut. ton. p. 161. al. [s.XII] LmLTon. Nivern. 144r p. 123: faciendo semitonum in ascensum. LmLMut. Γma ut 4: ut mutatur in fa per descensum et dicitur utfa, fa in ut per ascensum et dicitur faut. al. [s.XIII] LmLOrg. Vatic. p. 186. LmLDisc. Ad brevem p. 12: cantus quilibet vel est in ascensu vel est in descensu. al. LmLMus. man. 17, 5. LmLMetrol. 51 p. 73: Tonus est quaedam vox bene et regulariter sonans, ita, ut habeat naturaliter ascensum et descensum, ut inter ⋅Γ⋅ et ⋅A⋅re. LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 6. al. LmLIoh. Aegid. 8, 2. al. LmLAmerus 5, 13. al. LmLElias Sal. 4 p. 20a: qui novum cantum edit et quinarium ascensum vel descensum facit sine medio alicuius puncti. LmLElias Sal. 22 p. 46a: faciens gradatim ascensum. al. LmLLambertus p. 254b: gradatim ad ⋅G⋅ pareret ascensus. al. LmLTrad. Lamb. 3, 4a, 2. LmLPs.-Franco comp. 1 p. 155a: Ad ascensum unius, existens in diapason, descende duas et fac diapente. al. LmLHier. Mor. 25 p. 184, 33. LmLAnon. Ratisb. 3, 3: Secundus modus, qui semitonium dicitur, est ascensus vel descensus a mi ad fa et nusquam alibi. al. LmLTrad. Franc. I p. 34. al. LmLAnon. Couss. IV p. 62, 3. LmLVers. Postquam pro 215: si fieret ascensus vel descensus tritono cantante. LmLIoh. Groch. 121: Ductia vero est cantilena levis et velox in ascensu et descensu. LmLPs.-Mur. summa 1156: ... pro diapason A capitale. Et hec signa intervallorum, dum punctis carebant, signabant ascensum. al. LmLEngelb. Adm. 3, 8: IIII sunt mutationes principales ipsarum vocum in ascensu et descensu gradato. LmLEngelb. Adm. 3, 9: Qualiter in musicis vocibus fiat ascensus et descensus per saltum. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 6, 3. al. LmLMarch. pom. 17, 3. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. al. LmLIoh. Mur. spec. 2, 116. LmLIac. Leod. cons. 10. LmLIac. Leod. inton. 1, 39. LmLIac. Leod. spec. 6, 69, 1: Nonne ascensus et descensus quidam motus sunt? LmLIac. Leod. spec. 6, 85, 39: antiphonae incipientes in ⋅[]C⋅, in ⋅D⋅ vel in ⋅F⋅ gravibus, quae in suo principio gravem vel moderatum habent ascensum vel descensum. al. LmLIoh. Boen ars 2, 22, 3: intervalla, id est descensus et ascensus. LmLIoh. Boen mus. 2, 24. al. LmLQuat. princ. 3, 51 p. 248a: cum ascensus fuerit a gravibus scalariter. al. LmLAnon. Michaelb. I p. 48. LmLAnon. Michaelb. II p. 49. LmLGoscalc. 1, 2 p. 48, 16. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 49. LmLTrad. Holl. I p. 186. al. LmLInterv. Tonus div. p. 242, 3. LmLHenr. Zel. p. 114a. LmLCart. plan. 28: ascensus proprius tocius palme. LmLCompil. Lips. p. 130. al. LmLAnon. Vratisl. p. 331a. LmLNicol. Sen. p. 11: pro uno ascensu tenoris debet fieri descensus tertius discantoris. ibid. al. LmLPaul. Flor. 9. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 37: Sciendum autem dicti modi musicales tripliciter considerantur, scilicet per probationem, operationem et intermediationem. Probatio fit, quando in cantu gradatim capitur ascensus vel descensus per voces ordinatas. Operatio fit, quando capitur ascensus vel descensus de una distantia ad aliam seu ab uno limite ad alium. Intermediatio vero, quando in cantu consideratur ascensus vel descensus per voces extremas aliis modis mediantibus. al. LmLProsd. contr. 5, 4: si sit in ascensu ⋅b⋅ rotundum sive molle ascensum diminuit et ⋅C⋅ quadrum ipsum augmentat. al. LmLGob. Pers. p. 181a. al. LmLProsd. spec. p. 751. al. LmLUgol. Urb. 1, 114, 23: Aliquando ab ascensu seu intensione ad ⋅C⋅ remittitur diatesseron ad ⋅G⋅. al. LmLTact. Prima est 15. LmLTheod. Capr. p. 97. al. LmLTact. Concordanciarum p. 172, 7: de ascensu sine saltu. al. LmLAnon. Philad. 46. al. LmLTact. Reperi p. 44, 17. LmLPetr. Talh. p. 11. LmLTrad. Holl. II 7 p. 18 (p. 422b). al. LmLTrad. Holl. III 5 p. 33: intensio, id est ascensus, remissio, id est descensus. LmLTrad. Holl. III 9 p. 69: per velocem ascensum in ⋅c⋅ acutam. LmLTrad. Holl. III 9 p. 72: per gradatum ascensum. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 3, 24. LmLTact. Sequitur p. 56. LmLConr. Zab. tract. M 4: nam in monochordo ... has sex voces earumque ascensum et descensum discere convenit. al. LmLConr. Zab. mon. Y 4: absonum ascensum vel descensum. al. LmLConr. Zab. chor. intr. 11. LmLFr. Gafur. extr. 6, 11, 8. al. LmLIoh. Tinct. nat. 8, 10. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 15. al. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 15. LmLBart. Ram. 1, 2, 7 p. 43: cantus in ascensu... vult vocem fortificari et in descensu molle fieri. al. LmLAnon. Tegerns. II p. 113. al. LmLIoh. Hoth. dial. p. 71: ascensus per gradum. LmLNicol. Burt. 2, 3, 30. LmLGuil. mon. 5 p. 31. al. LmLBonav. Brix. 10, 11: mi in ascensu et in descensu est leviter proferendum; in ascensu acuitur et in descensu deprimitur. al. LmLAdam Fuld. 2, 13. al. LmLLad. Zalk. B 23: saltu (ascensu) vel praecipitatione (descensu). al. LmLGuill. Pod. 4, 21. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4. LmLMich. Keinsp. 7, 27. LmLFlor. Fax. 13 p. 85. LmLErasm. Hor. p. 74a. al. LmLCompend. mus. 102. al. LmLAnon. La Fage III p. 246. LmLSzydlov. 5 p. 19: per intenssionem hic intelligitur ascenssus seu elevacio, quod Grece dicitur arsis. al. LmLContr. Cum notum p. 61b (sim. LmLContr. Septem s. spec. p. 29a). LmLContr. Quoniam hom. 5, 16. al. LmLContr. Sex s. spec. I p. 307a. LmLContr. Species plani 51. al. LmLContr. Volens igitur p. 383. LmLContr. Volentibus I p. 27b (sim. LmLContr. Volentibus II 26. LmLContr. Volentibus III p. 13a-b). 2 Tonbereich oberhalb der Finalis — register over that of the finals [syn.: elevatio; opp.: descensus] [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 2, 54: Ypophrigius habet descensum ad ypate ypaton, ascensum ad paramese habens finalem semper in ypate meson. LmLBerno prol. p. 71b (H33 p. 35): [in pluribus interdum pro ascensu, maxime vero pro descensu fit saepe dubietas, utrum authento an plagi eorum tribuatur proprietas]. LmLBerno prol. p. 76a: cum in omnibus subiugalibus tonis ascensus usque in diapente et ultra suppetat. LmLBerno div. p. 18: authentici vel principales dicuntur, cum eorum sonus sit altior, ascensus superior. al. LmLOliva p. 294: A quibus []quidem finalibus usque in earum octavas IIII troporum principalium paratur ascensus, et in quintas quidem percurvatur (ed.: per curvatur) descensus. Reliquorum vero IIIIor ab eisdem finalibus ex utraque parte sive ascensus sive descensus quintarum determinatione comprimitur. LmLVers. Maiores tropos p. 295. LmLAribo 35 p. 29: cum omnem suum ascensum descensumve non potuisset implere. al. LmLTon. Aug. p. 90: ex prescripta ascensus et descensus lege. al. LmLAnon. Lips. p. 157: in ascensu et descensu cuiusque toni. LmLCant. In defect. p. 88. LmLPs.-Guido arithm. p. 58a. al. LmLTheophil. 3, 82 p. 146. LmLFrut. brev. 8 p. 58: Quid moderni sentiant de ascensu troporum. al. LmLQuaest. mus. 1, 11 p. 21. al. LmLIoh. Cott. mus. 12, 23. [s.XII] LmLTrad. Guid. 7: autenticorum cantuum ascensus et descensus a finali voce comprobatur. LmLGuido Aug. p. 176b: duplex necessaria est consideratio progressionis videlicet et compositionis. Progressio consideratur secundum elevationem et depositionem. Compositio secundum levitates et gravitates descensuum et ascensuum. al. LmLTon. Cist. p. 267b: prolixiorem dedimus ascensum quibusdam antiphonis. LmLAnon. Cist. I 31 p. 26: apud quas (sc. finales) nimirum illum ascensum et descensum naturaliter invenies. al. LmLAnon. La Fage I 9, 29. al. LmLCompil. Paris. II p. 76. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 493b. al. LmLIoh. Garl. plan. p. 167b. LmLAmerus 11, 32: Antiphone vero processionales, comuniones prout cuiuscumque toni sunt, mutare debent ascensum et descensum. al. LmLElias Sal. 28 p. 55b: requirit pluralitatem linearum secundum exigentiam ascensus sui. al. LmLLambertus p. 261b. LmLAnon. Ratisb. 2, 8. al. LmLPetr. Cruc. 1, 13: aliqui tonorum, qui non possunt in finalibus litteris finiri propter suum ascensum vel propter sua principa, tunc finiuntur in istis (sc. affinalibus). LmLVers. Postquam pro 276: Principium, medium, finem diiudicat atque / ascensum videat. al. LmLIoh. Groch. 237: Invitatorium est cantus ex pluribus concordantiis compositus, habens ascensum et descensum iuxta aliquem tonum. al. LmLEngelb. Adm. 4, 25: propter unicam elevationem extra naturalem ascensum secundi toni. al. LmLWalt. Odingt. 5, 17, 2: voces initiales in singulis tonis et communes ascensus et descensus, non casuales vel irregulares. LmLWalt. Odingt. 6, 12, 6: consideretur ascensus vel descensus a finali. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 2, 32: mixtus vero plagalis dicitur ille (sc. tonus), qui supra sextam a suo fine ascendit, sui auctentici tangens ascensum, vel aliquid de ascensu. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. LmLIac. Leod. inton. 1, 25. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 3. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 14: videmus, qualiter cantus per principia, per distinctiones, per ascensum vel descensum, quantum ad totum suum decursum, moderatus sit. al. LmLQuat. princ. 3, 29 p. 232b. al. LmLAnon. Michaelb. I p. 44. LmLTrad. Holl. I p. 185: Nam responsorium tale aut moderatum habet discursum ascensus et descensus. al. LmLAnon. Carthus. p. 435a: gradus ambitus, id est gradus ascensus et descensus ipsius cantus (sim. p. 438a). LmLAnon. Carthus. p. 438a: duplex est ascensus et descensus in cantu, scilicet regularis et graciosus, id est licentialiter permissus. LmLAnon. Carthus. p. 451a: Unde primo termino, scilicet intentione utuntur ad significandum ascensum principii. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 40. al. LmLIac. Theat. 29. al. LmLNicol. Cap. p. 317. al. LmLUgol. Urb. 1, 48, 4. al. LmLGeorg. Ans. 3, 61: Licet autem horum cantuum initium assumere a voce gravi et acuta quavis, infra tamen terminum ascensus et super finalem efferre tamen ad acutum non super octavum aut nonum vel decimum a finali. al. LmLAnon. Philad. 75. al. LmLTon. Subl. p. 54, 6. al. LmLTrad. March. p. 927: Sed propter inconvenienciam ascensus et descensus in ipsis modis cadentem, subcessores magistri alios IIII invenerunt ad hoc, ut VIII adtribuerentur ascensus alioquin descensus. al. LmLTrad. Holl. II 5 p. 40 (p. 430b). al. LmLMan. Guid. p. 150 (p. 467). LmLTrad. Holl. III 7 p. 47: de cursu [](glossa: ascensu vel descensu) tonorum. LmLTrad. Holl. III 7 p. 48: in ascensu (glossa: in elevatione) (ed.: in elevatio). al. LmLIoh. Tinct. diff. 1: Ambitus est toni debitus ascensus et descensus. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 8, 2. al. LmLIoh. Tinct. nat. 20, 2: Quantum ad medium tonorum in primis notandum est ipsum medium dici ambitum, qui nihil aliud est quam toni debitus aut possibilis ascensus et descensus. al. LmLGuil. mon. 9 p. 54. al. LmLBonav. Brix. 15, 37. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7. LmLMich. Keinsp. 8, 6. LmLCompend. mus. 141. al. LmLReg. comp. p. 193. LmLAnon. La Fage III p. 248. al. LmLSzydlov. 9 p. 41: ambitum, hoc est ascenssum vel descenssum regularem cuiuslibet toni. al. LmLAnon. Tegerns. III p. 99. al. 3 oberer Grenzton eines Tonbereichs — the upper note defining an ambitus [s.XI] LmLHermann. mus. p. 25 (p. 128b): primum et quartum (sc. tetrachordum) sibi in extremitatibus opposita, alterum necessario gravissimum melodiae descensum, alterum altissimum ascensum... continet (inde LmLAnon. Wolf p. 216. LmLQuaest. mus. 1, 7 p. 17). LmLHermann. mus. p. 38 (p. 135) descr.: Extremitas acutissima, in qua altissimus ascensus. al. LmLWilleh. Hirs. 28 (c. 27), 7: in singulorum troporum prima principali (sc. chorda) gravissimus descensus, in secunda melodiae exitus, in tertia principalium differentiarum, in quarta summus ascensus. LmLPs.-Guido arithm. p. 59b: Item (ms.; ed.: Littera) superius ⋅d⋅ altissimus est proti ascensus. al. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 28: Si itaque illae voces essent positae in excellentibus, ab ipsis supra non esset locus ascensui. ibid. al. LmLMarch. luc. 11, 4, 112: cum talis cantus vellet ascendere ad suum perfectum ascensum, qui est ⋅e⋅ acutum (inde LmLAnon. La Fage III p. 245). [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 63, 3: difficilis inter ascensus et descensus extrema videbatur distantia. LmLGeorg. Ans. 3, 68: in ⋅e⋅ ad acutum eius (sc. modi) ascensus.