articulum

articulum, -i n. (v. p. 993,29. 994,18.27. 995,53) MLWscript. -gu-: MLWLex Alam. 57,64.65 MLWcod. 1. etym. et MLWdef.: MLWAlbert. M. lin. 7 p. 481^a,9 -us ... dicitur minimum in corpore composito, in quo diversa articulantur. v. et p. 994,23.44.55. 1002,61. I de rebus corpor.: A spectat ad corpora anim.: 1 commissura — Gelenk (spectat plerumque ad digitos manus vel pedis; cf. MLWGloss. III 363,1 St.-S. -usarticulus knovel): a medic. et anat.: MLWAesculapius 47 p. 77,5 nomen accaepit ... ab -isarticulis artritica, hoc est commissura totius corporis. MLWAntidot. Sangall.p. 97,29 -orumarticulorum relatus constringit oleum myrtinum. MLWTract. de aegr. cur. p. 353,46 dicitur artetica ab -isarticulis, eo quod in -isarticulis habeat fieri. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 86,21 digitus primus ... habuit ... duas iuncturas vel -osarticulos. p. 87,8sqq. patet mirabilis ordo complementi nature in -isarticulis pedum; posterior digitus ... unicum habet -umarticulum MLWeqs. MLWal. MLWAlbert. M. lin. 7 p. 481^b,31 -usarticulus autem non est nisi in corporibus ad motum ordinatis. MLWal. v. et p. 990,56. b comput. et math. (de ratione calculationis): MLWBeda temp. rat. 55,27 quidam ob compendium calculandi ... ordinem circuli ... lunaris transferunt in -osarticulos ...; manus humana -osarticulos habet adiunctis unguibus x et viiii. 55,35 ut minimorum bis terni -iarticuli digitorum totidem bissextiles contineant annos. MLWAbbo Flor. calc. (ed. Bubnov, Gerberti opera MLWmath. p. 201,1) singulares (numeri) ... digitis, deceni attribuuntur ... -isarticulis. MLWHonor. August. imag. 2,80. MLWal. c mus.: MLWHier. Mor. mus. 10 p. 47,15 singulae ... coniunctiones in singulis ... digitorum -isarticulis ... diversimode a diversis collocantur. d eccl.: MLWCaes. Heist. hom. exc. 55 cum ... super -osarticulos satisfaceret secundum consuetudinem ordinis, demon ... disparuit. 2 membrum (parvum), pars corporis — (kleines) Glied, Körperteil (spectat plerumque ad digitos manus vel pedis; cf. MLWGloss. III 72,18 St.-S. -usarticulus lîdelin. 223,70 gelît. MLWal.): a gener.: MLWAldh. virg. I 36 p. 284,1 dum liciis ... digitorum -osarticulos et palmarum pollices obvolverent. MLWTransl. sang. Dom. in Aug. 9 unus de clavis, qui ... Christi -osarticulos configebant. MLWal. MLWfort. MLWadd.: MLWAnnalista Saxo MLWa. 980 p. 627,49 episcopus sanguinem Sancti Stephani ... cum -isarticulis duobus ... transtulit. b anat.: MLWAlbert. M. animal. 1,488 quilibet (digitus) dividitur ... in tres -osarticulos ... praeter pollicem, qui ... non dividitur nisi in duos -osarticulos. MLWmiss. 2,8,4 p. 59^a,12sqq. corpus humanum ... -isarticulis componitur, ita quod in qualibet iunctura duo coniunguntur ..., sicut apparet in digito, in quo per duas iuncturas tres -iarticuli coniunguntur. MLWal. c mus.: MLWHrotsv. Pafn. 1,17 humana musica percipiatur etiam ... in quorundam mensura menbrorum, sicut in -isarticulis digitorum, in quibus ... proportiones mensurando repperimus MLWeqs. d iur. (de laesione): MLWLex Frision. 22,35 si quislibet digitus ... in superioris -iarticuli iunctura ... percussus fuerit. MLWadd. 3^a,50 si vulnus longum fuerit, quantum summus -usarticulus indicis est MLWeqs. MLWibid. MLWal. (v. MLWind.). 3 digitus manus vel pedis — Finger, Zehe: a gener.: α proprie: MLWArbeo Emm. 18 pedes ... cum palmis, prius evacuatis -isarticulis, abscidentes. Vita Hugberti 4 (MGMer. VI p. 485,15) statim directi sunt -iarticuli manus illius feminae. MLWAnscar. mirac. Willeh. 5 (4) -iarticuli sursum versi, pene ... pedem ei subverterant. MLWal. de summitate: MLWVita Ludow. Pii 64 p. 648,4 instante ... migrationis eius -oarticulo iunctis police cum -isarticulis ... Drogonem accersibat. MLWLamb. Leod. Matth. I 2334 reperitur puer in puteo tandem talorum proditus imis -isarticulis. cf. p. 992,54. β in imag. de opere scribendi: MLWPass. Praeiecti I 36 nunc ad alium miraculum flectamus -umarticulum. MLWVita Desid. Cad. 53 ad clausulam iam praeconiorum eius -umarticulum coartemus. MLWVita Elig. 2 praef. -umarticulum iam infigam membranis. MLWRup. Mediol. Adalb. 3 -umarticulum eius (Adalberti) specialitati ... accommodemus. Rain. Gang. Gisl. 9 (MLWMGScript. XV p. 582,52) ad ea, quae videntur restare, stilum cum -isarticulis vertamus (MLWNarr. de rel. Scafhus. 6. MLWal.). MLWGozech. epist. 1 ut ... -osarticulos tuos, imo te ipsum in eo (libro) agnovi MLWeqs. MLWal. b iur. (de laesione): MLWLex Ribv. 5,9 si -umarticulum qualecumque amputaverit, xxxvi solid. culpabilis iudicetur. MLWPactus Alam. II 26 si quis alteri -umarticulum policem truncaverit. MLWLex Thuring. 22 -usarticulus pedis abscisus ut os fractum conponatur. Const. II 427,69 (a. 1244) manum pro manu, -umarticulum pro -oarticulo statuimus amputandum. MLWal. B spectat ad instrumenta: 1 techn. MLWi. q. rudicula — Rührstab:MLW Compos. Matr. 1,1 frequenter commiscae illud (aurum et argentum vivum) cum -oarticulo in vaso vitreo. 1,5. 2 mus. MLWi. q. lignum arcuatum, iugum — bogenförmiges Holz, Steg: MLWBeda (?) mus. p. 913^D extende nervum super regulam in duobus capitibus suppositis -isarticulis. p. 914^A. v. et supra p. 907,2. II de rebus incorpor.: A gener.: 1 spectat ad tempus: a strictius: α momentum, punctum — Augenblick, Moment, Zeitpunkt: MLWWillib. Bonif. 8 p. 50,14 subitaneum ... subite mortis -umarticulum (MLWChart. Tirol. 1113 p. 157,2 in ultimo m. -oarticulo constitutus. saepe). Donat. Trud. 10 (MGMer. VI p. 283,23) possessionem ... a praesentis -oarticulo diei ... condono (MLWVita Elig. 2,2 sub unius d. -oarticulo). MLWAmalar. bapt. 4 p. 237,14 ab ipso -oarticulo nativitatis. MLWoff. 4,15 in isto -oarticulo recipiendus est populus Iudaicus. MLWRud. Fuld. mirac. 5 p. 334,24 in ipso profectionis nostrae -oarticulo. MLWChart. archiep. Magd. 369 dum in extremo vite sue esset -oarticulo. MLWal. v. et MLWl. 17. p. 994,35. initium — Beginn: MLWAmalar. off. 4,2,14 psalmum cantare in -oarticulo diei. MLWGerh. August. Udalr. I 11 statim in -oarticulo tumultus occisus est. dies — Datum: MLWVita Liutw. 6 cuius (oratorii) dedicationis dies eiusdem kalendarii -oarticulo annotatur, quo MLWeqs. β spatium — (Zeit-) Raum, (Zeit-)Abschnitt: MLWHraban. epist. 4 conposui ... ex numero et temporum -isarticulis quendam dialogum (MLWHeito Wett. 4 in tam angusto temporis -oarticulo. MLWal.). MLWAmalar. off. 4,9,4 status ecclesiae nostrae tribus -isarticulis distinguitur MLWeqs. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1078 p. 312,26 rex ..., quantum in tali -oarticulo fieri potuit, acies suas ... ordinans. MLWLamb. Leod. Matth. I 1844 prosperitatis ... -usarticulus. MLWal. v. et p. 1004,63. brevitas — Kürze: MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1073 p. 276,19 prout temporis -usarticulus concesserat. MLWa. 1075 p. 278,30. b latius MLWi. q. tempus anceps, periculum — schwierige Situation, Not-, Zwangslage: MLWRimb. Anscar. 42 p. 78,2 genus martyrii persecutionis -oarticulo ingruente manifestum. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 288,35 quoniam ... necessitatis constringeret -usarticulus (MLWHelm. chron. 40 p. 80,21. Const. I 246. MLWal.). MLWa. 1079 p. 316,44 insidiarum. MLWChart. Mog. A 451 p. 358,40 (dipl. Heinr. V.) in ipso vite nostre -oarticulo ... lanceam nobis ... temptat preripere archiepiscopus. MLWRahew. gest. 3, 46 p. 219,19 in tali rerum -oarticulo. MLWal. 2 spectat ad locum MLWi. q. angustiae, fauces — Enge, Engpaß: MLWVita Arnulfi 6 (in imag.) ut hii duo viri ... sub unius modii -oarticulo hoccultarentur (cf. Vulg. Matth. 5,15. Luc. 11,33). MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 299,44 rex ... illorum itineris quendam -umarticulum occupavit. 3 spectat ad scripta sim.: a particula, comma — Stelle, Abschnitt:MLW Amalar. off. 3,29,14 tres -iarticuli ... orationis (MLWBernold. Const. microl. 17 p. 988^B tres -osarticulos o. compleamus, quippe praefationem Dominicae orationis MLWeqs. MLWal.). MLWVita Karoli M. 3 praef. p. 67,16 epistola per omnes ... sue porrectionis -osarticulos ... Karoli Magni approbativa. MLWAlbert. Stad. annal. MLWa. 1240 p. 366,26 abbas ... in regula beati Benedicti ... adanimadvertit hunc -umarticulum, ubi dicitur MLWeqs. MLWAlbert. M. bon. 527 p. 275,89 sicut diximus ... in -oarticulo, ubi quaeritur, si eqs. pars ultima — Schlußabschnitt: MLWOtto Frising. chron. 7,34 p. 369,13 ut tantorum malorum turbulentiae clarorum virorum gesta ... metam et -umarticulum ponamus. b propositum — Thema: Vita Sadalb. 9 (MGMer. V p. 54,24) ut ad -umarticulum revertamur hystoriae. fortasse huc spectat: MLWAethicus Ister 84 p. 66,9 explana pirithris tua -aarticula membranis MLWeqs. 4 spectat ad ritum MLWi. q. signum — Zeichen: MLWAmalar. off. 1,1,17 sunt, qui primam ebdomadam septuagesimae sine aliquo -oarticulo novellae conversationis ducunt. B spec.: 1 gramm. MLWi. q. particula genus substantivi designans — Geschlechtswort, Artikel: MLWErchanb. Frising. (?) gramm. p. 28,11 sunt, qui dicunt -umarticulum diminutivum esse ab artu (cf. Isid. MLWorig. 11,1,84), quia sicut -isarticulis, id est iuncturis, membra, ita nomina ... per ‘hic haec hoc’ pronomina flectuntur. MLWEpist. var. III 33 p. 205,32 ‘tus’ (MLWi. τούς) -umarticulum est accusativi pluralis. MLWAlbert. M. animal. 13,39 -umarticulum Arabicum praeponit Graecae dictioni Arabs. MLWeth. 4,2,5 p. 302^a,20 ‘lo’ ... -usarticulus est praepositivus. MLWal. v. et p. 991,19. 2 rhet. MLWi. q. oratio dissoluta — asyndetische Reihung (cf. L. Arbusow, Colores rhetorici. ²1963. p. 59sq.): MLWOnulf. rhet. I 11 ad habendam -iarticuli scientiam magnam adhibere ... operam, per quem cum singula verba cesa oratione distinguntur, orationem expolitam oratores esse profitentur (cf. Rhet. Her. 4,26). MLWibid.: in extremae districtionis -oarticulo (sc. iudicio novissimo) ..., cum nec -usarticulus tibi subvenire poterit. 3 math. MLWi. q. numerus denarius, decas — Dezimalzahl, Zehner, ‘Knöchelzahl’ (cf. J. Tropfke, Gesch. der Elementar-Mathem. I. 1930. p. 13): MLWAlcuin. epist. 133 p. 201,4 progressionem numerorum -isarticulis quasi quibusdam unitatibus ad infinita crescere ... videmus (MLWPs. Boeth. geom. p. 395,10). MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,172 Geometrica ... corpus numerorum in digitos propere disperserat -osquearticulosque. MLWHerig. reg. 1 p. 209,25 maiores numeri pro eo appellantur -iarticuli, quod ipsos minores intra se concludant et arctent. 2,14 p. 215,10sq. supremum (sc. numerum), qui dici potest -usarticulus -orumarticulorum, sine differentia esse. MLWPs. Odo Clun. abac. p. 297^b -usarticulus ... est numerus perfectus sicut x et xx. p. 298^a si vero digitus de -oarticulo abstrahitur. MLWAnon. algor. Hann. p. 28,11sqq. -usarticulus est omnis numerus, qualis est denarius vel aliqua divisione in decades divisibilis ...; primus -usarticulus denarius est, secundus centenarius MLWeqs. saepe. 4 geom. MLWi. q. vertex — Schnittpunkt, Scheitel: MLWAlbert. M. lin. 7 p. 481^a,5 fuit quaedam existimatio de puncto, quod haberet rationem -iarticuli indivisibilis (p. 972^b,25 ἀρθρον ἀδιαίρετον). p. 481^a,13sq. generaliter punctum in continuo -usarticulus dici non potest; -usarticulus enim semper duorum est terminus, quae in ipso arctantur MLWeqs. MLWibid. MLWal. 5 theol. MLWi. q. caput vel membrum doctrinae christianae, dogma — (Glaubens-) Artikel, (Glaubens-) Satz, Dogma: MLWAnscar. pigm. p. 59 credo ... omnes principales fidei catholicae -osarticulos (MLWRahew. Theoph. 478 cum ... per -osarticulos et membra fidem recitasset. MLWChron. Erf. mod. MLWa. 1274 p. 266,8. MLWal.). MLWAlbert. M. Is. 53,1 in primo -iarticuli de nativitate tangit Isaias veritatem MLWeqs. MLWmiss. 2,9,10 omnis -usarticulus habet substratam sibi divinam veritatem. 2,10,3 p. 69^a,7 expressio -iarticuli incarnationis. MLWal. v. et p. 1002,61. 6 iur. et publ.: a caput, paragraphus — Kapitel, Paragraph: MLWLeg. Wisig. 1,1,1 legis. MLWForm. Dion. 2 p. 497,29 ut, erga quod prisce traditionis eius -usarticulus continet, ... conservare nitatur. MLWChart. Babenb. 262 p. 93,2 (a. 1227) contractus forma, quemadmodum in singulis -isarticulis est expressa, ut rata maneat. b casus, causa, res incidens — Fall, Sache, Umstand:MLW Statut. ord. Teut. p. 79,41 transgressionis et obmissionis plures -iarticuli. MLWChart. Tirol. 563 p. 45,37 in illo -oarticulo non erat omnimoda solemnitas iudiciarii ordinis observanda. MLWChart. Rhen. med. III 261 p. 215,25 sententia, quam in tali -oarticulo consueverunt ferre. MLWChart. Tirol. 1290 p. 329,15 certos exprimimus -osarticulos, in quibus pax ... poterit violari. MLWChart. Burgenl. 453 in diversis serviciorum -isarticulis nobis servivit fideliter. MLWal. c argumentum, materia, res agenda — Gegenstand, Punkt, Objekt: α spectat ad accusationes, querelas sim.: MLWChart. Bund. 466 p. 359,15 (epist. papae; MLWa. 1194) per quos (testes) quilibet -usarticulus criminum predictorum constat fuisse probatus. MLWRein. Leod. annal. MLWa. 1209 p. 661,53 de -isarticulis certis ... accusatus erat. MLWChron. Erf. min. p. 655,9 obiciens ... enormes -osarticulos. MLWAnnal. Rup. Salisb. II MLWa. 1245 papa ... imperatorem super -isarticulis, quos tam papa quam alii ab ipso lesi habebant proponere, citavit. β spectat ad lites, controversias sim.: MLWChart. Port. 46 (a. 1196) in cause autem -oarticulo ... pars adversa ... litem protraxit. MLWChart. march. Misn. III 50 p. 44,40 ut ... contra emergentes causarum et gravaminum -osarticulos ... cautionem opponamus. 423 p. 296,12 Rudolfum ... deputavimus ..., ut ... super dicto -oarticulo secundum ius ... iudicaret. Const. II 188,6 quod si -usarticulus aliquis inexcogitatus emerserit MLWeqs. MLWChart. Basil. C I 358 p. 264,3 quas (causas) nos habemus ... super ... questionibus ... et quibuslibet -isarticulis. MLWChart. Friburg. 253 p. 226,28 siquid autem questionis ... super clausuris aut aliquo -orumarticulorum aliorum ... emerserit. al. remissius MLWi. q. quaestio — Streitfrage: MLWLamb. Leod. Matth. I 1752 queritur, an semper prodesse fides aliorum debeat ...; quem solet -umarticulum distinctio certa notare. γ spectat ad pactiones, statuta sim. (interdum MLWi. q. condicio — Bedingung): MLWChart. Carniol. II 17 (a. 1209) tali conditionis -oarticulo idem predium ... contuli MLWeqs. MLWChart. Babenb. 286 -oarticulo hoc adiecto, quod MLWeqs. Const. II 176 p. 218,19 super -oarticulo securitatis faciende Lombardis ... petunt. MLWChart. Stir. IV 2 p. 2,15 cum ... habite pacis -osarticulos observaverimus. Const. II 397,47 liceat ... regi ... alios dare -osarticulos. MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 318 nos ad subscriptos -osarticulos ... obligamus. MLWal. δ spectat ad petitionem: MLWAnnal. Prag. II A MLWa. 1278 p. 195,21 requisitis et inspectis omnibus -isarticulis et -orumarticulorum circumstantiis. d titulus — Rechtstitel: MLWChart. Advoc. 158 (a. 1270) parrochiam ... contulimus ... cum omni integritate tocius remoto ordinacionis -oarticulo possidendam. MLWRegistr. Seccov. p. 83,7 pheudum tenet Wigandus ... obligationis -oarticulo. privilegium — Vorrecht: MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 15 (a. 1221) fratres ... quibusdam -isarticulis ... sibi indultis ... abrenunciaverunt. e comminatio, iniunctio — Androhung:MLW Berth. (?) annal. MLWa. 1079 p. 322,15 sub anathematis -oarticulo. f vinculum, gradus — Band, Grad: MLWChart. march. Misn. II 55 p. 46,40 (spur. MLWs. XII.MLW^med.) consensu ... patris ... ceterorumque alio consanguinitatis -oarticulo mihi coniunctorum. g fort. per confusionem MLWi. q. ars, simulatio — List, Trugmittel (cf. B. Löfstedt, Studien über die Sprache der langobardischen Gesetze. 1961. p. 185.191): MLWForm. Dion. 3 p. 500,11 si ... per ingenii -umarticulum ... quicquam de prohibitis presumpserit adtemptandum. MLWTrad. Frising. 344 contra hanc donationem ... pro qualibet ingenium aut -umarticulum ... artibus et ingeniis ambulare. 371. Pape