(ἁρμονικός)

harmonicus -a, -um (ἁρμονικός) 1. (nach Zahlenverhältnissen) wohlgeordnet, konsonant, wohlklingend, ‚harmonisch‘ 2. die Harmonik (als mathematische Disziplin) betreffend 3. musikalisch, zur Musik gehörig, in der Musik verwendet 4. enharmonisch 5. gesungen, mit der Stimme ausgeführt — 1. in an appropriate order (according to mathematical ratios)‚ consonant, euphonic, ‘harmonious’ 2. with reference to harmonics (as mathematical discipline) 3. musical, proper to music, used within music 4. enharmonic 5. sung, performed with the voice 1 (nach Zahlenverhältnissen) wohlgeordnet, konsonant, wohlklingend, ‚harmonisch‘ — in an appropriate order (according to mathematical ratios)‚ consonant, euphonic, ‘harmonious’ a allgemein — general [s.IV] LmLCalc. 95. al. [s.V] LmLMart. Cap. 1, 27 (ad loc.: LmLGloss. Mart. Cap. 27/12, 21-3. LmLRemig. Aut. 19, 13. LmLComm. Boeth. II p. 28, 18). al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 186, 11: non potest dubitari, quin nostrae animae et corporis status eisdem quodammodo proportionibus videatur esse compositus, quibus armonicas modulationes posterior disputatio coniungi copularique monstrabit (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 604. LmLHier. Mor. 8 p. 39, 19. LmLComm. Boeth. II p. 106, 11). LmLBoeth. arithm. 1, 1, 121: quod armonicis modulationibus motus ipse celebratur astrorum (inde LmLIac. Leod. spec. 1, 9, 15. LmLComm. Boeth. II p. 30, 1). LmLCassiod. inst. 2, 5, 8: Tonus est totius constitutionis armonicae differentia et quantitas, quae in vocis accentu sive tenore consistit (inde LmLAurelian. 8, 4. LmLCompil. Paris. I p. 192. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190). [s.IX] LmLAurelian. 10, 11. LmLScol. ench. 3, 38 (sim. LmLScol. ench. 3, 158). (?) LmLReg. Prum. 10, 5: Notandum autem, quod ex supradictis quinque inaequalitatum generibus duo tantum ad armonicas formandas consonantias adsumuntur, id est multiplex et superparticularis (inde LmLAnon. Bernh. 2, 49. LmLIoh. Cicon. mus. 3, 20 p. 360, 6. LmLIoh. Cicon. prop. 23 p. 440, 4). al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 488a. LmLIoh. Aegid. 4, 26 (sim. LmLAnon. Hailspr. pr. p. 63). LmLHier. Mor. 7 p. 27, 22. al. LmLTrad. Garl. plan. I 13. LmLAnon. Hailspr. pr. p. 64. al. LmLIoh. Groch. 25. [s.XIV] LmLMarch. pom. 1, 3: in armonicae vocis laudibus. LmLIac. Leod. spec. 2, 1, 7: de quibuscumque sonis distinctis simul collatis consonantiam facientibus, quam inter se faciant harmonicam modulationem vel consonantiam. LmLIac. Leod. spec. 2, 3, 18: Non dicitur, quod harmonica modulatio sint ipsi soni absolute et formaliter, sed mixtio ipsorum vel resultans ex eis. al. LmLAnon. Ellsworth 2 p. 186, 10. LmLArn. Gill. 20. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 1, 29. LmLGeorg. Ans. 1, 147. al. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 14: Sed ipse semiditonus cum dyapenthe, quamquam sit species musicalis, tamen non est armonica. Nam species musicalis hic accipitur tam pro dissonantia quam pro consonantia, sed species armonica hic solum accipitur pro consonantia et non pro dissonantia. Hinc est, quod omnis species armonica est species musicalis[] et non econtra. al. LmLTrad. Holl. I p. 157. LmLTrad. Holl. VI 3, 6. LmLIoh. Tinct. contr. pr. 9. LmLFr. Gafur. op. 5, 5. LmLAdam Fuld. 4, pr.: considerans harmonicam dulcedinem in auditu consistere. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 8: Omnis nanque harmonicus concentus in ipso genere (sc. diatonico) concipitur. LmLFr. Gafur. theor. 5, 8, 15: Cuius (sc. diapason) quidem mirabilis adunatio omnes harmonici concentus virtutes conservat celeberrimas. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 1: Dissonantia et sibilatio offendunt siquidem aures et enuntiationem harmonicam impediunt vel insuaviorem reddunt. al. LmLCompend. mus. 59: de necessitate mutatur in aliam (sc. proprietatem) ad cantum magis armonicum faciendum. b mit Bezug auf die Mehrstimmigkeit — with reference to polyphony [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 1 p. 150, 34. (?) LmLAnon. Couss. IV p. 71, 15: regula: omnis inceptio naturalis armonica inter organistas optimos est aut in unisono vel diapason vel diapente vel diatessaron vel semiditono vel ditono. LmLAnon. Couss. IV p. 73, 7: secundum sex concordantias armonicas. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 71 p. 224, 5: que consone et dissone sunt, ... quando per armonicam regulam in uno intervallo coadunantur et cantantur vel organizantur, tunc vere consone sunt. LmLEg. Carl. rit. 2: cantus Gregorianus, id est cantus simplex, negligitur, et dulcis iubilatio armonicaque vocum concordia in divino resonat officio. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 1: Harmonici modulaminis genus ..., quod quidem contrapunctum vocamus. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2: Species seu elementa contrapuncti in instrumentorum fidibus atque vocali concentu gravium acutorumque sonorum commixtionem, qua harmonica consurgit melodia, proportionabiliter consequantur, necesse est. al. LmLContr. Quoniam hom. 1, 1: Contrapunctus aut discantus est diversorum cantuum in unum redacta sonantia in unum corpus armonicum, quod plures in se continet voces. 2 die Harmonik (als mathematische Disziplin) betreffend — with reference to harmonics (as mathematical discipline) [s.IV] LmLCalc. 32. LmLFav. Eul. 24, 1. [s.VI] LmLBoeth. mus. 5, 2 p. 354, 16: ut singulae artes habent instrumenta quaedam ... ita etiam armonica vis habet duas iudicii partes, unam quidem huiusmodi, per quam sensu conprehendit subiectarum differentias vocum, aliam vero, per quam ipsarum differentiarum integrum modum mensuramque considerat (inde LmLAnon. Pannain p. 106. LmLHier. Mor. 1 p. 9, 17. LmLIac. Leod. spec. 1, 29, 18. LmLComm. Boeth. II p. 334, 12. LmLIoh. Hoth. exc. p. 30. LmLGuill. Pod. ench. 1 p. 364). LmLBoeth. mus. 5, 6 p. 357, 5: Continuae quidem non aequisonae voces ab armonica facultate separantur. ... Discretae vero voces armonicae subiciuntur arti (inde LmLComm. Boeth. II p. 352, 7-24. LmLIac. Leod. spec. 1, 26, 15. LmLIac. Leod. spec. 2, 10, 18. LmLIac. Leod. spec. 2, 2, 20-21. LmLFr. Gafur. op. 2, 2. LmLBart. Ram. 1, 2, 1 p. 25. LmLFr. Gafur. theor. 2, 2, 27). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 5, 19, 12: de libro V armonice institutionis. LmLGloss. Boeth. ar. 485. [s.IX-X] LmLHucbald. 43: primus armonicae disciplinae Boetii liber. al. LmLAlia mus. 1 p. 99: De harmonica consideratione Boetius ita disseruit. LmLReg. Prum. 1 tit.: Incipit epistola de armonica institutione. al. [s.XI] LmLWilleh. Hirs. 2 (c. 1), 1. [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 46. [s.XIII] LmLHier. Mor. 1 p. 7, 21: musica facultas harmonica est differentias acutorum et gravium sonorum sensu ac ratione perpendens (sim. LmLIac. Leod. comp. 1, 1, 2. LmLIac. Leod. spec. 1, 2, 2. LmLFr. Gafur. op. 2, 1. cf. Boeth. mus. 5, 2 p. 352, 4: Armonica est facultas ... perpendens). al. LmLEngelb. Adm. 1, 3, 2: tres modi docendi et discendi musicam organicam ... metricus, melodicus, armonicus. ... Armonicus vero, i. e. proporcionalis, modus est, qui artem ex propriis principiis inquirit et docet et discit. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 1, 29, 1: Fuerunt autem de hoc antiquorum[] musicorum variae sententiae, ut patet quinto musicae Boethii libro, et illud iudicium vocabant harmonicam intentionem vel regulam. al. LmLComm. Boeth. II p. 28, 12: Anicii Manlii Severini Boecii de musica, id est de armonica, institucione primus liber incipit (sim. LmLComm. Boeth. II p. 52, 36). [s.XV] LmLGeorg. Ans. 1, 69. al. LmLFr. Gafur. op. 4, 5. al. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 70. LmLGuill. Pod. 3, 4: in armonia vel armonica facultate. LmLFr. Gafur. pract. 1, 1. al. 3 musikalisch, zur Musik gehörig, in der Musik verwendet — musical, proper to music, used within music [s.IX] LmLAurelian. pr. 3. al. (?) LmLMus. ench. 8, 16 (inde LmLInch. Uchub. 213). al. [s.XI] LmLBerno prol. 4, 29 (inde LmLQuaest. mus. 1, 14 p. 29). (?) LmLAnon. Prag. 149. al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 106. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 4, 34. al. LmLLambertus p. 252b (inde LmLQuat. princ. 1, 12). LmLHier. Mor. pr. p. 6, 11: de harmonicis clavibus simul et vocibus. LmLHier. Mor. 11 p. 48, 11: claves harmonicae solum in linea et in spatio collocantur. LmLHier. Mor. 25 p. 184, 21: pulcherrima harmonia decoraque consurgit, quam quidem florem harmonicum appellamus. al. LmLAnon. Couss. IV p. 46, 13: magister Perotinus fecit quadrupla optima sicut „Viderunt“, „Sederunt“ cum habundantia colorum armonicae artis. LmLAnon. Couss. IV p. 66, 19: omnis concordantia musicalis vel armonicae artis. LmLIoh. Groch. 63. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 35b: musica est peritia modulationis, cuius subiectum est quantitas discreta de numero relato ad sonum, vel sonus armonicus numeri proportione coactus; vel res armonica numeri proportione coacta. LmLGuido Dion. 1, 4, 66. LmLIoh. Mur. spec. 1, 8. LmLIac. Leod. spec. 1, 19, 5: ut sonos harmonicos exprimere sciat (sc. musica practica) vel naturalibus vel artificialibus instrumentis. LmLQuat. princ. 1, 17. LmLIoh. Boen ars 2, 17, 14: dyapason ... omnes gradus armonicos postea includere sunt experti (sc. homines). al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 27 p. 130, 26. LmLPetr. Talh. p. 1: armonicos flores liber iste tenet meliores. LmLAnon. Carthus. pract. 7, 8. al. LmLIoh. Tinct. nat. 1, 8. LmLNicol. Burt. 3, 21, 182. (?) LmLFr. Gafur. theor. 2, 1, 11: cordulae ipsae intentionibus remissionibusque musicis sonos harmonicos proportione artis et naturae concludunt. al. 4 enharmonisch (das antike Tongeschlecht betreffend) — enharmonic (with reference to the ancient genus) [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 15, 15: ‚diatonum‚ chroma, armonia‘: Unde diatonicum, cromaticum, armonicum vel enarmonicum. LmLGloss. Boeth. ar. 490: Armonia enim dicitur omnis consonantia a tertio genere, quod armonicon dicitur, quod est suavius caeteris. Primum enim dicitur cromaticum ... Secundum vocatur diatonicum ... Tertium dicitur armonicum, quod est dulcissimum et ex duobus compositum. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 959/369, 16-7: Praedixit enim armonicum genus pluribus, sed angustioribus spatiis dividi. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 1, 3: de tribus antiquis cantandi diatessaron generibus, diatonico scilicet, chromatico atque harmoniaco. LmLComm. Boeth. II p. 90, 7. [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 41, 5: enarmonium atque enarmonicum sive harmonia et harmonicum idem sunt. LmLTrad. Holl. I p. 174: quia diesi cum genere armonico abutuntur. 5 gesungen, mit der Stimme ausgeführt — sung, performed with the voice (cf. Isid. etym. 3, 19, 1) [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 16, 2: Genus generalissimum in musica est ratio cantandi generalis, sive sit illud, quod cantatur, armonicum, sive sit organicum, sive sit rithmicum (inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 10, 1). [s.XV] LmLIoh. Tinct. inv. p. 27: nullam trium inclite musices nostre specierum, id est harmonice, organice ac rhythmice, a diversis inventarum. v. cantus harmonicus; musica harmonica; regula harmonica; tempus harmonicum[]subst.