aperio

aperio, -rui, -rtum, -ireaperire. MLWscript. et MLWform.: appe-: MLWl. 48. p. 735,26.736,35. adde MLWHraban. epist. 15,12 p. 415,26. MLWal. apparuendo: MLWl. 25. MLWperf.: apparuit: MLWl. 23. ? -rivit: p. 735,59. -rierit: MLWl. 33. MLWdepon.: MLWl. 46. I proprie MLWi. q. patefacere, reserare — öffnen, aufschließen: A strictius: 1 de mansionibus, portis, saeptis sim.: a gener.: MLWLiutg. Greg. 15 ostium. MLWHrotsv. Pafn. 12,1 fenestram. MLWWalth. Spir. Christoph. I 16 -toaperto carcere. MLWThietm. chron. 6,11 portas. saepe. in imag.: MLWWillib. Bonif. 3 p. 11,28 portam Domini Dei nostri, quam iusti intrabunt, ipse ingressus -uitaperuit (apparuit MLWvar. l.). MLWHugeb. Wynneb. 7 p. 112,40 caelorum regna per arctam ... callem omnibus apparuendo patefecit. MLWWaltharius 1047 animae valvas. MLWDipl. Otton. III. 304 p. 730,29 misericordiae portum. MLWHier. Mor. mus. 11 p. 48,8 quae (claves) -taeapertae -untaperiunt dulcedinem organicae melodiae. MLWal. b iur.: α c. sensu facultatis adeundi: MLWCod. Wang. Trident. 13 p. 40,18 (a. 1172) ut castrum illud et domus ... episcopo ... tam in werra quam in pace -anturaperiantur (MLWChart. Tirol. 426 p. 222,8 castra. p. 222,34). MLWal. β de saeptis violatis: MLWLex Sal. Merov. 9,9 si quis ... sepem alienam -ueritaperuerit (-ieritaperierit MLWvar. l.). 34,1 (rec. B) virgas. 2 de vasculis, sepulcris sim.: MLWCompos. Luc. α 9 tolles obum et -esaperiones. MLWLex Baiuv. 22,9 vasculum apium non -eturaperietur (-aturaperiatur MLWvar. l.). MLWArbeo Corb. 43 monumentum. MLWWett. Gall. 34 p. 276,5 capsellam. MLWHrotsv. Cal. 9,1 -toaperto sepulchro. MLWChart. Hans. I 746 p. 262,4 veniens cum navi ad portum tytulo vendicionis -itaperit et dividit res suas, quod sic nominamus: ofte he sinen bounich breket. MLWal. MLWabsol.: MLWThietm. chron. 3,4 ut -rentaperirent ei (sc. episcopo in sepulcro expergiscenti) velociter. 3 de libris, epistolis, chartis: a gener.: MLWWalahfr. Mamm. 3,9 legit -tumapertum euangelium. MLWThietm. chron. 8,10 volumen ... prius caeteris confessoribus suis ostensum mihi -uitaperuit. MLWal. b iur.: MLWLex Raet. Cur. 26,7,2 heres ipsum testamentum ante iudices -aturaperiatur. MLWRein. Leod. annal. MLWa. 1209 p. 661,52 atestationes non -ueruntaperuerunt inquisitores. MLWActa imp. Winkelm. I 58 p. 54,2 iudices ... preceperunt apperiri litteras commissionis eis facte super causa. MLWChart. Tirol. notar. II 298 ad -endumaperiendum et intelligendum testes (i. testimonia) ... de causa (de re cf. MLWed. vol. I. p. CLXIVsq.). MLWal. adde: Ord. iud. Dei MLWapp. I 2^e p. 715,25 manus culpati ferrum ignitum portantis sigilletur ... et post tres noctes -aturaperiatur. 4 de partibus corporis: a de usu naturali: MLWGodesc. Saxo theol. 23 p. 331,1 oculos et a ures -ataperiat et haec videat et audiat. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 5 p. 124,9 -untaperiunt airones parvuli rostrum petentes cibum. MLWAlbert. M. animal. 1,367 ad cimbalarem -endamaperiendam et claudendam. 4,36 quaedam ostrea numquam -untaperiunt concam. MLWal. in imag.: MLWDipl. Heinr. III. 48 precibus viscera misericordię -ireaperire. de restitutione usus: MLWBeda hist. eccl. 4,9 p. 223,17 os et oculos -uitaperuit Christi famula linguae motu carens. MLWHugeb. Willib. 4 p. 99,16 -tiaperti sunt oculi eius (caeci) et visionem recipit. MLWAltfr. Liutg. 2,14 subito -taeapertae sunt aures eius (surdi). b de sectione sim. (fere MLWmedic.): MLWHincm. annal. MLWa. 877 p. 137,7 quem (imperatorem mortuum) -entesaperientes ... ablatis interaneis ... coeperunt ferre versus monasterium. MLWRuodlieb V 119 -toaperto cautius alvo lyncis. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 4 p. 93,13 -ataperiat falconarius pectus gruis cum cultello. MLWWilh. Cong. chirurg. 1041 -aturaperiatur vulnus cum spatumine. MLWTheod. Cerv. chirurg. 3,18 p. 165^F si patiens timet ferrum, -aturaperiatur cum medicinis -entibusaperientibus exituras. MLWal. 5 de viis: a gener.: MLWPetr. Cas. (?) chron. 4,11 p. 766,47 iter ad sepulchrum Domini -ireaperire. MLWOtto Frising. gest. 2,40 p. 148,9 quo ... -iriaperiri posset via ingenio, ... edoceri petit. in imag.: MLWWiduk. gest. 3,32 quo via eis (hostibus) iterum laedendi -returaperiretur (MLWWalth. Spir. Christoph. I 6. MLWal.). b iur.: MLWLeg. Wisig. 8,4,24 qui viam clauserat, ... priorem viam -ireaperire cogatur (MLWLex Baiuv. 10,20). MLWChart. Carinth. V 2 p. 2,32 (a. 1269) si ... regi placuerit, quod ... strata debet -iriaperiri. 6 de humo, aqua: a c. sensu effodiendi: MLWCarm. Salisb. 11,17 semina Septimber sulcis inmittit -tisaperitis. MLWVita Udalr. Cell. II 58 sarculo terram -itaperit. MLWChart. Naumb. 264 p. 247,24 fossatum ... arbusta excidendo ad aque ductum usque in montem -iriaperiri. b c. sensu excavandi: MLWChart. Gosl. II 274 p. 293,38 (a. 1280) quantum terre aqua ... -ueritaperuerit. c c. sensu defundendi: MLWDipl. Conr. II. 65 p. 81,25 (ex dipl. Guidonis 11 p. 31,7) fossata cavare, molendina construere ... et aquam -ireaperire et claudere. in imag.: MLWAldh. epist. 5 p. 491,12 orthodoxiae -itoaperito gurgitem et sitientia rigato arva mentium. 7 de instrumentis: MLWTheoph. sched. 2,24 duos ferros ... copulabis ..., ita ut possint claudi et -iriaperiri. B latius: 1 pandere — ausbreiten: MLWCompos. Luc. L 18 -isaperionis aurum per medium. MLWWiduk. gest. 1,5 -itaperit sinum et accipit humum. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 202,17 -itaperit falco caudam 〈et〉 alas. MLWal. MLWrefl. sensu MLWmilit.: MLWBalder. Alber. 25 p. 256,9 notares milites modo condensatos, modo subito sese -ireaperire. cf. p. 740,13. in imag.: MLWHerm. Augiens. mus. p. 20,18 aptissima duobus tropis sinum biformitas -itaperit. MLWDipl. Heinr. III. 47 pauperum indigentiis ... sinum nostrę largitatis apperire. 2 relaxare, dilatare — auflockern, erweitern:MLW Wandalb. mens. 78 vocitamus mensem Aprilem, ... quod terras brumali frigore clausas in varios -itaperit faetus (cf. MLWAlbert. M. meteor. 3,1,2 p. 588^b,9 -itaperit auster plus aquas et terram et attrahit ... vaporem humidum ad pluvias). MLWTract. de aegr. cur. p. 228,38 caliditate ... poros venae -enteaperiente sanguis resudat. MLWmedial.: MLWAlbert. M. animal. 12,132 -unturaperiuntur cellae cerebri. alch. MLWi. q. corrodere — zersetzen: MLWAlbert. M. miner. 4,1,6 p. 91^b,4 -itaperit sal cupri substantiam. 3 instituere — eröffnen: MLWBeda hist. eccl. 3,30 p. 200,3 ut relictis ... fanis ... -rentaperirent ecclesias. MLWAnnal. Hild. MLWa. 5117 p. 5 scolam. 4 prodere — preisgeben: MLWThietm. chron. 5,33 qui prius ... suam ab hoste defendere studuit patriam, tunc -uitaperuit huic in rapinam. 5 techn. MLWi. q. detegere — erschließen: MLWWiduk. gest. 3,63 qualiter ... venas argenti -ueritaperuerit imperator. MLWChart. Naumb. 264 p. 247,16 fontium ... venas -iriaperiri. in imag.: MLWPontif. Rhen. sup. 349 p. 98,7 fontem ... baptismatis -isaperionis (sc. Domine) ... gentibus innovandis. II translate: A manifestare, publicare — offenbaren, kundtun: MLWWillib. Bonif. 4 p. 15,17 cuncta animi sui secreta ... patenter -uitaperuit. MLWSteph. Col. Maurin. 10 (6) langoris sui inclementiam. MLWDipl. Otton. III. 146 summatim hic -aturaperiatur traditio. MLWThietm. chron. 6,47 Deum rogavi, ut aliquam de me certitudinem dignaretur -ireaperire. MLWTrad. Ratisb. 791 p. 370,9 clamor illorum nobis frequenter rem -uitaperuit. saepe. MLWc. sensu deferendi: MLWThietm. chron. 2,6 si consocios talia machinantes -retaperiret et sibi traderet puniendos. MLWc. MLWacc. MLWc. MLWinf.: MLWCand. Fuld. Eigil. II 12,17 fratres ... venisse ... coram ... patenter rege -itaperit. pendet quod: MLWOtto Frising. gest. 1,20 p. 33,27 quod non amicus, sed ut hostis advenerit, re et voce -ituraperitur. MLWChart. Brixin. 143 p. 150,33 -imusaperimus, quod ... contulimus. interrog. MLWindir.: MLWWillib. Bonif. 5 p. 21,14 quali ... desiderio ... desudasset, -uitaperuit. MLWHrotsv. Abr. 7,2. MLWLaur. Leod. gest. 24 Iohanni ..., quonam iret, -ivitaperivit (sic?). MLWal. B explicare, enarrare — erklären, darlegen: MLWLiutg. Greg. 9MLW^in. Gregorii facta et virtutes ... paucis -ireaperire. MLWWalahfr. Gall. 1,3 sacras scripturas -ensaperiens. MLWWalth. Spir. Christoph. I 5 totam sibi catholicę fidei normam ... luce sermonis -uitaperuit. MLWAnnal. Pegav. MLWa. 1090 p. 243,43 ex ordine causas et eventus itineris sui -ensaperiens. MLWal. pendet interrog. MLWindir.: MLWCapit. reg. Franc. 80,13 qualiter. MLWWandalb. Goar. 1,23. MLWThietm. chron. 7,47. MLWal. C medial. MLWi. q. obtingere — sich bieten: MLWThietm. chron. 7,71 papae securitas regique nostro amplior potestas -ituraperitur. D incipere — beginnen, eröffnen: MLWEpist. Hann. 7 p. 25,24 cum ... oriri et -iriaperiri dissensio cępta est. E iur.: 1 medial. MLWi. q. vacare — frei werden, anheimfallen: MLWVita Poppon. 19 p. 305,11 quascumque abbatias rectoribus viduatas -iriaperiri contigit. MLWChart. Lux. I 325 p. 480,23 si forsitan villa ... vel plures ditioni nostrę -anturaperiantur. MLWCod. Wang. Trident. 97 p. 228,8 Brianus ... ab omni iure suo illius domus cadat ... et in episcopatum -aturaperiatur et veniat. 126 p. 290,5 in episcopatum revertatur et -aturaperiatur illa canipae venditio (MLWChart. Tirol. notar. I 726 quod ... feudum ... fratribus ledice -aturaperiatur et r.). MLWal. 2 vacuefacere — frei machen: MLWCod. Udalr. 117 ad regios usus multa modo sunt -taaperta, multa cito -endaaperienda. 3 ad utendum tradere — für die Benützung freigeben: Chart. Frauens. 37 (ed. W. Küther, MLWUB Frauensee. 1961. p. 21,24; MLWa. 1240) bona cum omni iure et usu ... monasterio -uimusaperuimus.