ancilla

1. ancilla, -ae f. MLWscript. et MLWform.: -cellancell(a)(a): MLWBeda hist. eccl. 4,23 p. 255,24. MLWChart. Sangall. A 6. MLWChart. Argent. I 25 p. 20,33. MLWal. v. et MLWl. 67. -cilancil(a)(a): MLWLex Raet. Cur. 4,8,3. MLWDipl. Otton. I. 87. MLWChart. Carniol. II 15. MLWplur.: nom. -asancillas: p. 625,22. MLWabl. -abusancillabus: MLWLeg. Wisig. 11,1,1. MLWDipl. Pipp. 35. MLWDipl. Heinr. III. 198^b p. 253,31. etym.: MLWl. 51. I mulier serviens, pedissequa, ministra, famula, serva — dienende Frau, Dienerin, Magd: A gener.: 1 proprie: Vita Richar. 9 (MGMer. VII p. 450,14) vernaculi aut -asancillas aut servos, quod habuit (MLWWillib. Bonif. 8 p. 52,18. MLWal.). MLWHugeb. Wynneb. 12 venit una -aancilla sua molare granum domini sui. MLWWalahfr. Gall. 2,44 cuiusdam patrisfamilias ... -aancilla. MLWWiduk. gest. 3,74 p. 151,6 domesticos omnes, famulos et -asancillas, ... litteris ... instituit. MLWEpist. Ratisb. 6 p. 287,18 non ut convitia infligamus convitiis, quod etiam in sinagoga -arumancillarum usitatum est. MLWCarm. Bur. B 156,5,7 Veneris. MLWCaes. Heist. mirac. I 9,50 sacerdotis. saepe. in formulis devotionis: MLWForm. Marculfi 2,17 p. 87,23 ego illa, -aancilla tua, domine et iogalis meus. MLWForm. Senon. I 44 domno ... rege ego -aancilla vestra ultissima, servicissima omnium -arumancillarum vestrarum. MLWWett. Gall. 22 p. 268,10. MLWal. v. et MLWl. 70sq. MLWalleg.: MLWHraban. univ. 16,4 p. 455^D -aeancillae enim Dei ... animae sanctae. p. 456^A item -aeancillae apostoli ...; rursum -aeancillae animae peccatorum sunt. MLWAlbert. M. euch. 3,3,2,2 p. 319^a,7 -aeancillae, quae dicuntur ab ἀν, quod est circum, et cilleo, cilles, quod est moveor, sunt qui continue circummoventur sacerdotes MLWeqs. 2 translate vel in imag.: MLWAldh. virg. I 19 ut sit ... castitas domina, iugalitas -aancilla. MLWDipl. Heinr. III. 372^b p. 511,25 ut familia sancti Maximini propria ... advocatorum esse videatur -aancilla. MLWDipl. Heinr. IV. 345 p. 457,6 ut Aquileiensis ecclesia ... susciperet eandem ecclesiam ... non ut -amancillam, sed ut filiam. MLWChart. Scheftl. 14 funeratio et decimatio ... nequaquam ad earundem (ecclesiarum paroecialium) -asancillas, scilicet cappellas, ... pertinent. MLWAlbert. M. metaph. 1,2,7 p. 31^b,13 geometria est -aancilla in quibusdam demonstrationibus arithmeticae. MLWsumm. theol. I 1,6 p. 31^a,7 humana natura -aancilla (p. 982^b,29 δούλη) est. MLWal. B spec.: 1 eccl. de mulieribus Deo dicatis, sanctimonialibus sim.: MLWLiber diurn. 87 congregatione servorum aut -arumancillarum Dei (MLWLull. epist. 113. MLWal.). MLWBonif. epist. 48 p. 77,8 monachos et ancellas Christi defendere (MLWConc. Karol. 1,7 monachi et -eancille Dei monasteriales). MLWForm. Senon. I 35 una cum monichas vel Dei -asancillas. Form. epist. III 4 humillima -aancilla -arumancillarum Christi ... abbatissa (cf. MLWChart. Sind. 4 p. 101,12 ego ... magistra et -aancilla -arumancillarum Dei). MLWTrad. Frising. 325 ego Soanpurc Deo consecrata -aancilla. MLWThangm. Bernw. 12 p. 763,35 -arumancillarum Dei velationes. MLWAlex. Min. apoc. 21 p. 481,20 de virginibus Deo dicatis et devotissimis -isancillis Christi. MLWChart. Livon. A I 300 p. 388,4 collegium ... -arumancillarum Christi Cisterciensis ordinis. saepe. remissius: MLWThietm. (?) chron. 4,34 donec sancta Dei -aancilla (sc. comitissa) obdormivit. 2 iur. de mulieribus domini vel institutionis alicuius potestati subiectis: a spectat ad servitutem variae conditionis: MLWLex Sal. Merov. 104,11 si ... -aancilla ipsa cellaria aut genicium domini sui tenuerit. MLWEdict. Roth. 222 si quis -amancillam suam propriam matrimoniare voluerit, ... debeat eam libera thingare. MLWLex Ribv. 61,14 si ... -amancillam regis seu ecclesiasticam vel -amancillam tabularii sibi sociaverit. MLWLeg. Wisig. 6,5,13 servum vel -amancillam ... truncare (MLWLex Baiuv. 1,4 ecclesiae. MLWConc. Karol. 3^B,10 servum aut -amancillam ... Iudeo ... venundare. MLWChart. Sangall. A 228 p. 220,28 servi vel -ęancillę coniugati et in mansis manentes. MLWal.). MLWPactus Alam. V 1 (rec. A) si quis femina ingenua ... percusserit ..., solvat solidos ii; si lisa fuerit, solido uno et tremisse; si -aancilla fuerit, solvat solido uno. MLWLeg. Lang. p. 118,19 si mulier libera servum tolerit ..., sit -aancilla palatii (MLWBernold. Const. chron. MLWa. 1049 p. 426,18 ut Romanorum presbiterorum concubinae ... Lateranensi palatio adiudicarentur -aeancillae). MLWLex Alam. 21 -asancillas (-aeancillae MLWvar. l.) ... opera inposita ... faciant. MLWCapit. reg. Franc. 16,7 si servus suam -amancillam concubinam habuerit MLWeqs. (MLWChart. Brixin. 69 MLWc. suam et -amancillam, quam postea in uxorem receperat ministerialis). MLWLex Raet. Cur. 4,8,3 codidiana. 24,21,2 qui ad suam -amancillam ingenuitatem promiserit facere. MLWChart. Fuld. B 174 donamus ... mancipia ...: Germunt et una -amancillam eius. 232^a p. 335^a,4 trado ... -aeancillae ... duas partes. MLWLex Frision. 13,1 qui ... cum -aancilla ..., quae nec mulgere nec molere solet, quam bortmagad vocant, moechatus fuerit. Trad. Frision. 567 presbiter tradidit ... -amancillam suam cum colonia. MLWChart. Sangall. A 373 p. 348,18 ut -ęancillę foris domo ... duas pisas ... operentur. MLWTrad. Frising. 1045 accepit ... de genetio -asancillas. MLWCod. Odalb. 17 tradidit ... -amancillam cum filiis suis ... perpetualiter in proprietatem. MLWDipl. Otton. II. 253 p. 287,28 ut districtiones in ... -asancillas faciant pertinentes ad eandem ecclesiam. MLWEpist. Teg. I 59 famulos et -asancillas sancti Quirini. MLWTrad. Salisb. I 7 -amancillam ... legavit ad altare ... cum omni posteritate ... censu se redimendos. MLWTrad. Patav. 113 quedam -aancilla sancti Stephani ... sui proprii iuris famulam ... tradidit. MLWTrad. Teg. 325^a dotalem. MLWTrad. Scheftl. 265 hereditariam. saepissime. de mulieribus ad praedia aspicientibus (fere in formulis pertinentiarum): MLWTrad. Lunaelac. 33 (a. 741/48) curtem cum domos, servos et -asancillas, terram. MLWChart. Sangall. A 12 p. 15,6 loca ... con servis et -isancillis peculiaribus, cum ... mancipiis domesticis. MLWTrad. Scheftl. 3 servos et -asancillas, colonos seu tributales. MLWCod. Lauresh. 3654 -ęancillę ... ad easdem hubas pertinentes faciant singulę camisile i. MLWChart. Carniol. I 106 p. 104,22 allodium ... cum omnibus servis et -isancillis seu mancipiis ... pertinentibus. II 290 p. 224,23 quicquid habebat ... in Carsto ... in ... prediis, delesmanis, servis et -isancillis et aliis hominibus. saepe. b spectat ad ius censualium: MLWChart. Hersf. 53 (a. 936/59) ego Himiza ... liberis parentibus procreata ... in propriam -amancillam ad altare ... memet ipsam contradidi (cf. MLWChart. Rhen. inf. IV 605 cum essem ingenua, deliberavi esse -aancilla et esse sub tributo; de re cf. U. Berlière, La familia dans les monastères bénéd. du moyen âge. 1931. p. 114). c spectat ad ius ministerialium: MLWDipl. Heinr. IV. 491 predia cuiusdam -ęancillę nostrę de Bobardo ..., videlicet tres curtes. II A mulier — Weib: MLWRuodlieb VIII 28 -aancilla tua neptis si fuerit illa. B meretrix — Hure: MLWCarm. Bur. B 39,2,6 Raab -aancilla navem mundi mersit (cf. MLWcomm. ad MLWl.). remissius: MLWThietm. chron. 8,3 plus quam compressa -arumancillarum multitudo quaedam pars matronarum ... nunc mechatur. Pape