abacus

abacus, -i m. (ἀβαξ) MLWscript.: hab-: MLWl. 57. abb-: MLWl. 66. MLWal. -ach-: MLWl. 66. p. 6,19. MLWmetr.: fere ăba-; abb-: MLWl. 66. I math.: A tabula calculatoria — Rechenbrett: 1 gener.: MLWHonor. August. anim. 5 habacus per digitos et articulos eundo multiplicat, redeundo dividit, minutiis monadem in mille particulas redigit. Annal. Salisb. cont. MLWa. 1192 (MLWMGScript. XIII p. 240,1) numerum predamque cadentium aut -usabacus reffert aut Numa Pompilius. MLWal. de partibus vel rationibus -i cf. MLWs. v. angulus, divisio, figura, finis, linea, meta, norma, numerus, pars, ratio, regula, tabula. 2 spec.: a tabula pulvere superfusa — Staubtafel (cf. A. Nagl, MLWRE Suppl. III p. 4. D. E. Smith, Hist. of Math. II. 1925. p. 177 sq.): MLWAbbo Sangerm. bell. 3,33 abbachus (gloss.: tabula pictoria) manui niteatque teologus ori. b tabula columnis praedita — Kolumnenabakus (cf. D. E. Smith, op. cit. II. 1925. p. 180sq.): MLWGerb. epist. math. I 1 praef. rationes numerorum -iabaci explicare. MLWRicher. Rem. hist. 3,54 -umabacum id est tabulam dimensionibus aptam opere scutarii effecit Gerbertus; cuius longitudini MLWeqs. MLWPs. Boeth. geom. p. 396,13 Pythagorici ... descripserunt sibi quandam formulam, quam ... mensam Pythagoream nominabant ...; a posterioribus appellabatur -usabacus. MLWMathem. var. Bubnov p. 250,7 vocatur ... -usabacus mensa geometricalis, quae in numeros atque formas numerorum divisa. p. 285,10 in geometricali tabula id est in -oabaco. MLWal. c tabula lusoria ad rhythmimachiam apta — Spielbrett für die Rhythmimachie (cf. D. E. Smith, op. cit. I. 1923. p. 198sqq.): MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,169 -iabaci metas defert Geometrica miras cumque caracteribus iniens certamina lusus. B -usabacus manualis MLWi. q. manus per digitos numerans — rechnende Hand (cf. D. E. Smith, op. cit. II. 1925. p. 200): MLWAlbert. M. bon. 327 p. 181,63 hoc est ad institutionem cuiusdam -iabaci manualis. 330 p. 183,70 rationem Bedae diversi diversimode ponunt, secundum quod diversa sunt signa -iabaci manualis. C ars -o calculandi — Kunst des Abakusrechnens: MLWMathem. var. Bubnov p. 385,28 non -usabacus, non te mathesis, Gerberte, iuvabunt. p. 390,27 Gerbertus docuit talem, quae dicitur -usabacus, artem. MLWChron. Andag. 8 p. 25,9 Helbertum ... in -oabaco et musica triumphantem. MLWWibald. epist. 167 p. 282,30 abacho et gnomone et astrolabio precellere. D tractatus de -o — Abhandlung über das Abakusrechnen: MLWCatal. biblioth. Gottlieb 3 p. 12,13 -usabacus Gerlandi. II tabula quadrata columnarum capitellis imposita — Abdeckungsplatte des Kapitelles: MLWEinh. Marc. et Petr. I 1,10 columnae atque -iabaci vel signa marmorea pluvia instante sudare ac circumfluere solent. cf. p. 8,11sqq. III residuum quoddam mellis, fort. favus — Rückstand von Honig, vielleicht Wabe: MLWTheodulf. carm. 17,88 vino faex est et olivo turpis amurca et liquor ambrosius mellis habet -umabacum. Baader