Eintrag · Mittellateinisches Wb.
cor
1. cor, cordis n. (m.: MLWl. 35.41.52) MLWform.: nom. MLWsg. cors: MLWl. 33. MLWacc. MLWsg. -emcorem: p. 1881,35. gen. MLWpl. in schedulis nostris tantum -iumcordium. confunditur MLWc. chorda: MLWGloss. I 154,27 St.-S. 154,31. de etym.: MLWChrist. Stab. Matth. 35 -rcor a Graeco venit, quod est cardia, et dicitur a cura (cf. Isid. MLWorig. 11,1,118). καρδία — Herz: I proprie: A strictius: 1 gener.: MLWWalahfr. hort. 256 per vulnus ad intima mortem -acorda ... mittens anguis. MLWNotker. Balb. gest. 2 p. 61,3 consecutus ... feram Isambardo ... librata lancea ... -rcor eius penetravit. MLWRegino chron. MLWa. 889 p. 133,15 -acorda hominum, quos capiunt, ... devorant Hungares. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 3 p. 47,24 postquam occiderit et deplumaverit gyrofalcus ipsam super pectus, extrahatur -rcor gruis. saepius. 2 natur., anat., medic.: a def.: MLWConstant. Afric. theor. 1,9 p. 2 av -rcor ... calidius est omnibus membris corporis, quia inde calor naturalis ad omnia membra corporis procedit. MLWHildeg. fragm. 369 -rcor fundamentum vite est et tabernaculum sciencie boni et mali. MLWAlbert. M. mot. animal. 1, 2,2capit. probatur -rcor esse principium motuum animalium. MLWmot. proc. 1,1 p. 48,36 -rcor ... est primum sensitivum et suus motus est per modum constrictionis et dilatationis. MLWanimal. quaest. 1, 44/47 p. 105,7 -rcor est oppositum cerebro, ut alterum per alterum temperetur. saepius. b exempla: MLWRecept. Sangall. I 155 ad -iscoris pulsio: passer dum vivus est, -rcor eius tolle et in vino bibe, sanat. MLWAlfan. premn. phys. 21,6 p. 106 venter inferior est diaphragmate, -rcor (MLWPG 40,689B καρδία) vero superius. MLWTract. de aegr. cur. p. 215,42 minutio de vena -iscoris. MLWPs. Galen. anat. 4capit. de -ecore eiusque partibus. MLWAlbert. M. animal. 1,381 per -iscoris dyastolem et sistolem. 1,578 ventriculi -iscoris. saepe. B latius: 1 de sinistra parte pectoris: MLWPontif. Rom.-Germ. 143,22 unctio olei ad -rcor (in -ecore G). 2 de praecordiis: MLWGloss. I 233,20 St.-S. (cod. c) pręcordia -rscors est umpiherza. II in imag. et alleg.: MLWPass. Leod. 23 (MGMer. V p. 304,13) ubi ... non ... fuerit -rcor emundatus (emundatum MLWvar. l.). MLWWillib. Bonif. 5 p. 22,4 inculta -iumcordium arva evangelico arata vomere. MLWArbeo Emm. 40 p. 90,8 ex himo -iscoris arcae ... fundebat preces. MLWAmalar. epist. MLWad Hild. 66 -acorda sanctorum ... et praecipue dominicum, qui est fons omnium virtutum. MLWWalahfr. (?) carm. 55,1,2 cubilia -iscoris. MLWDhuoda lib. man. 5,3,6 ‘omni custodia serva -rcor tuum’ (Vulg. MLWprov. 4,23); custoditus (custoditum P) autem ut stet, certa, ut vales. MLWBruno Querf. Adalb. A 34 orate ad Christum, ad -rcor cęli. MLWChart. Heinr. Leon. 117 perhennem ... in -ecore meo pepigistis mansionem. MLWChart. Burgenl. II 61 p. 40, 21 hoc ... in -iscoris nostri revolventes armariolo. saepe. de stellis signorum caeli: MLWGerb. (?) astrolab. 17 p. 137,17 in leone ... Calbalazeda, id est -rcor, superior et lucida. p. 137,19 in scorpione Calbalagrab ..., id est -rcor scorpionis. III translate de sede affectuum et intellectus, cogitationis et voluntatis, sensuum et morum MLWi. q. animus, anima, sensus, mens — ‘Herz’, Sinn(e), Gesinnung, Seele, Gemüt, Geist, Verstand: A in univ.: 1 usu communi: MLWVisio Baront. 6 -acorda incredula, qui (quae MLWvar. l.) non compunguntur. MLWArbeo Emm. 27 p. 66,22 -iscoris nequitiam. MLWWalahfr. Mamm. 1,17 carne puer, sed -ecore senex. MLWRimb. Anscar. 1 p. 19,26 supplici -ecore rogamus. MLWAgius epic. Hath. 649 nec de -ecore meo ... recedit imago. MLWWal-Tharius856 Hagano ... has imo fudit de -ecore loquelas: ‘MLWeqs.’ MLWThietm. chron. 6,50 gemina -iscoris ac corporis virtute. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 303,17 cum ... -iscoris compunctione. Vita Heinr. IV. 1 p. 12,9 sive adversum se -rcor odii seu gereret amoris alius. MLWChart. ord. Teut. (Hass.) 93 ore -equecordeque concordi. persaepe. 2 de sinceritate, devotione, studio in locut. ex (toto) -ecore, (toto) -ecore, de -ecore: MLWWett. Gall. 20 vetera novaque (sc. sacrae scripturae) rimabat de -ecore. MLWRimb. Anscar. 2 p. 20,15 quo ... toto -ecore caelestibus inhiaret. MLWPoeta Saxo 3,619 Deo grates ex toto -ecore rependens. MLWEpist. Teg. 51 omnes ... de -ecore locuntur, quod eqs. MLWBruno Querf. Adalb. A 24 p. 30,1 si -ecore (ex -ecore S) veniunt, recta petentibus salutes currunt. MLWThietm. chron. 3,5 omnes se ex -ecore diligentes ... amat Deus. MLWOrd. coron. imp. 14,13 p. 38,25 toto -ecore volo in omnibus obedire et consentire. saepe. -ecore et -ecore MLWi. q. mendaciter, dolose — unaufrichtig, hinterlistig: MLWUdalsc. Egin. 15 -ecore et -ecore loqui ab omnibus deprehenditur falsitatis [] nuntius (cf. Vulg. psalm. 11,3 in -ecore et -ecore). 3 de cura in locut. -icori est: MLWDipl. Frid. I. 989 nos ..., quibus -icori est ea, que sacris locis conferuntur, ... augere. MLWDipl. Constantiae 66 p. 207,18 -icori nobis est in omnes fideles nostros adfluentiam nostre liberalitatis expendere. al. adde: MLWDipl. Otton. III. 390 p. 821,12 Hildeneshemensis ęcclesiae pręsul Bernuuardus nomine et nostrę imperiali clementiae -icori homo. B c. colore quodam: 1 audacia — (Wage-)Mut, Kühnheit: MLWMetell. Quir. 14a,21 homines, qui -rcor Achillis referebant. Christ. cal. Mog. 9 (MLWMG Script. XXV p. 243,17) a -ecore carentibus timeantur canes Moguntini. superbia — Hoffart: MLWEkkeh. IV. pict. Mog. 512 Sedechias anticipatur credere nolle Deo stimulatus -ecore Iudeo (gloss.: perfidia). 2 mens sana, sanitas — klarer Verstand, Besinnung: MLWAltfr. Liutg. 2,8 p. 46,3 ad -rcor rediens (sc. contractus sanatus) recensuit universa, quae circa se fuerant gesta. de actione resipiscendi MLWi. q. ratio — Vernunft, Einsicht: MLWArnold. Berg. chron. MLWa. 907 p. 592,10 quos (sc. fratres) ad -rcor nequiens Heinricus revocare maluit MLWeqs. MLWChart. Naumb. 270 p. 253,12 advocatus ... ad -rcor rediit et ... votum ... vovit ... a supradicta ... iniuria recedere (cf. Vulg. Is. 46,8). MLWChart. Beron. 26 nos, cum multa mala ... ecclesie intulissemus, reversi tandem ad -rcor ... contradimus MLWeqs. MLWal. 3 cogitatio — Gedanken: MLWConc. Karol. A 39B,15 ut in domo Dei nihil inhonestatis -ecore aut lingua vel opere perpetrent sanctimoniales. MLWAlbert. M. sent. 4,16,5capit. an tribus differentiis peccati, quae sunt -rcor, factum et consuetudo, correspondeant tres partes poenitentiae? MLWal. 4 memoria — Gedächtnis, Erinnerung: MLWRather. epist. 25 p. 134,20 psalmorum verba et distinctiones regulariter ex -ecore ... pronunciare sciat presbyter. MLWDipl. Heinr. II. 416 omnes presentis et futuri temporis fideles auribus percipere fixumque -buscoribus cupimus tenere, quia MLWeqs. MLWHelm. chron. 104 p. 205,1 ut revocaret archiepiscopus ad -rcor omnes pressuras, quibus attrivisset eum dux. MLWal. 5 desiderium, voluntas, libitus — Wunsch, Wille, ‘Geschmack’: MLWChron. Salern. 84 p. 84,26 ad sensum illorum (Beneventanorum) -emquecordemque. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1076 p. 288,7 ut ... eum (papam) ... cathedra depellerent et alium iuxta -rcor regis pro eo substituerent Romani (cf. Vulg. I reg. 13, 14). MLWDipl. Frid. I. 541 virum secundum -rcor nostrum, Arnoldum ... prepositum (cf. Vulg. II reg. 7,21). MLWal. 6 diligentia, cura — Umsicht, Sorgfalt: MLWChart. march. Misn. II 523 p. 361,36 (a. 1186) ad controversiam ... decidendam ... studium et -rcor apposuimus. IV meton.: A de hominibus: 1 pro toto homine: MLWWalahfr. carm. 38,37 mens ... non ante ... requiem ... habuit, quam prima potentum -acorda per Hesperiam scriptis verboque coegit sacrilegum gemuisse nefas. MLWEpitaph. var. II 41,1 fundite, -acorda, preces, lacrimosas mittite voces. MLWAdalb. Samar. praec. dict. p. 57,17 ad quarum (epistularum) similitudinem plures poterit componere -rcor docibile. MLWCarm. Bur. 115,1,3 medullitus amat meum te -rcor. MLWal. de orante: MLWAmalar. off. 3,23,23 his ... praelibatis dicit pium -rcor: ‘MLWeqs.’ 2 de amicorum carissimo: MLWEkkeh. IV. cas. 11 Hatto ille Magontinus archiepiscopus ..., quem -rcor regis nominabant. B de rerum parte intima: 1 de gremio, medio terrae vel maris (fere usu bibl.): MLWHraban. univ. 6,1 p. 170B in alteram ... significationem nuncupatio -iscoris ponitur, cum mortem vel infernum vel sepulcrum significat; unde est illa sententia ... ‘erit Filius hominis in -ecore terrae tribus noctibus’ (Vulg. Matth. 12,40, sed minus accurate interpretatum). MLWAnselm. Gembl. chron. MLWa. 1124 Tyrus ... urbs maxima Fenicis ..., in -ecore maris sita (cf. Vulg. Ezech. 27,4). MLWOtto Frising. gest. 1,56 remotis ibi (sc. in angulis Galliae) a -ecore Franciae populis simplicitas ... habundat. MLWChron. Albr. MLWa. 1130 p. 830,25 ut ... transferrentur montes in -rcor maris (cf. Vulg. psalm. 45,3). MLWal. 2 de medulla sim. plantarum et arborum: MLWRhythm. 146,15,3 dulcia petenti de -ecore poma produco nullumque de ramis cultori confero fructum (sc. palma). 146,26,6 occultum produco -ecore saporem (sc. sinapis). 146,52,1 mollis ego (sc. rosa) de -ecore (corpore L) genero natos. MLWHildeg. phys. 3,20 de ligno, quod est in medietate ipsius arboris (sc. cupressi), quod -rcor arboris est. MLWAlbert. M. veget. 1,148 ‘quidam vocant (sc. medullam) -rcor’, quia vitalem virtutem confert nutrimento attracto. 3 de ultimo quasi nucleo substantiae: a gener.: MLWHildeg. phys. 4,20 p. 1263C ipsa aqua ... velut quaedam massa[] per frigus coagulatur et quasi -rcor aquae in fortitudinem coagulatur (de crystallo). b alch. (in locis satis obscuris vel dubiis): MLWAlleg. sapient. 1 p. 469a,30 fecem accipe, quae inferius in cucurbita remanet et custodi, corona namque -iscoris est. MLWAnon. tab. p. 171,28 quod dicit: ‘calefaciamus eis aquam extractam a -buscoribus (corporibus MLWcorr. MLWed., vix recte) statuarum ex lapidibus’, vult per ‘-acorda’ animas lapidis in magnesia collectas. MLWAnon. miseric. 78 ista tinctura elcalbi, idest -iscoris. MLWt. t. -rcor solis (ex MLWarab. corsufle depravatum et perperam interpretatum, ut MLWvid.; cf. chrysocolla): MLWTurba phil. 20 p. 130,2 quidam -rcor (corpus MLWvar. l.) solis ... dixerunt esse (sc. lapidem). MLWTract. Micrer.p. 92,20 -rcor solis, oculi visus, tegmen -iscoris et lumen rationis apparebunt. MLWRosin. ad Euth. 2 p. 285,3 quę ex mortuis extrahuntur metallis, quae quidam philosophi -rcor solis nuncupant MLWeqs. Antony