Eintrag · Mittellateinisches Wb.
cooperator m.
cooperator, -oris m. (f.: MLWl. 60) MLWscript. coho-: MLWl. 68. auxiliator, cooperarius, socius operis — (Mit-)Helfer, Gehilfe, Mitarbeiter: 1 gener.: a in univ.: MLWHugeb. Wynneb. 7 p. 112,3 die noctuque certando contra indefessas diaboli -escooperatores conflictum habebat. MLWConc. Karol. B I 45,9 si se promiserit rex adiutorem et -emcooperatorem Dei ... futurum (MLWVita Meinw. 12 p. 21, 5. MLWal.). MLWPetr. Dam. epist. 39 p. 381,23 qui (clerici) ... sacramentorum caelestium Deo -escooperatores et dispensatores existunt. MLWEpist. Hann. 82 p. 133,33 quod ... regię sublimitati perpendendum est et omnibus eius in administrationem rei publice -buscooperatoribus. MLWChart. Hagenow. 418 p. 312,18 dominus Rupertus miles ... bonus coho-rcohoperator existens ... dedit ... abbati septuaginta marcas. MLWAlbert. M. summ. theol. II 10,37,1 p. 409a,38 dicit (sc. Dionysius) ...: ‘est unicuique hierarchiam sortientium perfectio ... Dei -emcooperatorem (MLWPG 3,173C συνεργόν) fieri’ MLWeqs. persaepe. b c. colore quodam: α de scelerum complice: MLWConst. imp. I 42 (a. 1027) sunt anathematizati pro sacrilegio et homicidio ... cum fautoribus et -buscooperatoribus et etiam communicatoribus eorum. MLWRud. Trud. gest. 3,4 p. 242,44 horum omnium malorum non tam incentores quam etiam -escooperatores existebant fratres. MLWPetr. Cas. (?) chron. 4,91 si eorum (civium) in tam nefando negotio -rcooperator pro suo posse existeret prior. Hesso MLWrel. (MLWMG Lib. Lit. III p. 28,11) qui (spiritus adversarius) ... ad perturbandam ... concordiam -escooperatores maliciae suae quaesivit et invenit. MLWal. β fautor, adiutor — Förderer, Unterstützer: Adso Frodob. 36 (MGMer. V p. 88,6; MLWs. X.2) horum omnium (sc. factorum Frodoberti) auctore, auspice et -ecooperatore (cooperante MLWvar. l.) immortali Deo. MLWDipl. Heinr. IV. 88 p. 114,37 eorum (antecessorum) benefactis -escooperatores esse decrevimus, ut eorum ... retributionis fructum metamus. MLWal. 2 particeps, socius — Teilnehmer, Beteiligter, Mitwirkender: a gener.: MLWChart. episc. Halb. 202 (a. 1142) coram ... idoneis viris, qui -escooperatores et testes commercii aderant (MLWChart. episc. Wirz. II 14 p. 29,6. MLWal.). Vita Hildeg. Schon. 24 (ASBoll.3 Apr. II p. 785D) quod ipse (Eberardus) fuerat -rcooperator meae conversionis. MLWal. remissius (pro titulo dignitatis): MLWChron. Pol. 1,6 p. 20,1 imperator eum (sc. Bolezlavum) fratrem et -emcooperatorem imperii constituit et populi Romani amicum et socium appellavit (cf. Vulg. Phil. 2,25). b eccl.: α de concelebrantibus sacra: MLWPontif. Rom.-Germ. 63,19 his ita peractis duo episcopi -escooperatores ordinis sacri reducant ipsum electum in sacrarium. MLWBebo ad Heinr. II. p. 494,1 ad benedicenda crismatis oleique sacramenta duodenos -escooperatores pontificialis ordinis habuit vicarius sancti Petri (MLWsim. MLWChart. Salem. 13 p. 23,14). β de capellano, vicario: Vita Vulfr. 5 (MGMer. V p. 664,25) Wando, tunc temporis diaconus et -rcooperator eiusdem praesulis ..., postea ... praesbiter et succedenti tempore abbas. MLWGesta Halb. p. 88,43 Hiddonem, prefati antistitis fidelissimum -emcooperatorem in pontificem elegerunt. MLWChart. Stir. II 205 p. 295,32 ut sacerdoti et -icooperatori suo de proventibus eiusdem ęcclesię ... assignetur stipendium. MLWal. γ de chorepiscopo, episcopo auxiliari: MLWHraban. epist. 25 p. 433,6 ut dispectis -buscooperatoribus suis ipsi (sc. episcopi) soli potentes ac sanctificatione pollentes videri appetant. MLWChart. Traiect. III 1234 Theodericus episcopus Vironensis, -rcooperator ... electi Traiectensis. Lenzinger